Việc học sinh, sinh viên sử dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ đắc lực để hỗ trợ việc học đã không còn xa lạ. Tuy nhiên, thay vì dùng AI để hỗ trợ thì nhiều em đang sa đà, lệ thuộc hoàn toàn vào AI, khiến trí tuệ của bản thân trở nên thui chột.

Mới đây, mạng xã hội trước một bài thi tiếng Anh. Trong bài thi, ở phần viết luận, em học sinh nọ viết rất trôi chảy, nhưng câu cuối đoạn văn đã bóc trần sự thật: Đây không phải những dòng chữ được viết ra từ kiến thức của bản thân mà là ngây ngô chép lại từ AI. Kiến thức của em này hổng đến nỗi, không dịch được một câu cơ bản mà chép hẳn câu hỏi của AI vào bài!

- "Would you like me to explain grammar rules behind any of these specifi answers?". (Tạm dịch: "Bạn có muốn tôi giải thích các quy tắc ngữ pháp đằng sau bất kỳ câu trả lời cụ thể nào trong số này không?")

Câu chuyện "dở khóc dở cười" trên không chỉ là một lỗi bất cẩn hy hữu, mà là hồi chuông cảnh báo về sự lười biếng tư duy đang dần xâm chiếm một bộ phận học sinh, sinh viên. Khi sự tiện lợi của AI vượt xa nỗ lực cá nhân, ranh giới giữa "hỗ trợ" và "phụ thuộc" trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Bài thi tiếng Anh lạm dụng AI quá mức

Cái giá của sự "ăn sẵn"

Việc chép nguyên si cả câu hỏi gợi mở của AI vào bài thi chứng tỏ em học sinh này hoàn toàn không hiểu, hoặc thậm chí không thèm đọc lại những gì mình đã nộp. Khi AI làm thay mọi công đoạn từ tìm ý tưởng, sắp xếp câu chữ đến kiểm tra ngữ pháp, người học chỉ còn đóng vai trò của một "cỗ máy copy-paste".

Hậu quả là một sự "thui chột" kép:

Hổng kiến thức nền tảng: Những kỹ năng cơ bản như đặt câu, chia thì hay tư duy logic bị bỏ qua.

Mất khả năng phản biện: Khi tin tưởng tuyệt đối vào "cỗ máy", học sinh dần mất đi thói quen kiểm chứng thông tin, dẫn đến những sai sót ngớ ngẩn nhưng tai hại.

Nhiều em tự hào với những bài luận bóng bẩy, những điểm số cao chót vót nhờ AI, nhưng đó thực chất chỉ là một "hào quang giả". Trong môi trường học thuật, điểm số là thước đo quá trình tích lũy kiến thức, không phải kết quả của một câu lệnh (prompt) thông minh.

Sự lệ thuộc này tạo ra một thế hệ "trí thức rỗng" – những người có thể tạo ra những văn bản hoàn hảo trên máy tính nhưng lại lúng túng khi phải đối mặt với một vấn đề thực tế cần tư duy độc lập. Nếu tình trạng này kéo dài, khả năng sáng tạo và bản sắc cá nhân của người học sẽ bị san phẳng bởi các thuật toán có sẵn.

Học cùng AI, đừng học hộ AI

Không thể phủ nhận AI là một bước tiến vĩ đại, nhưng nó phải là "đòn bẩy" để con người tiến xa hơn, chứ không phải là "chiếc nạng" khiến đôi chân tư duy trở nên bại liệt. Để tránh những tình huống bi hài như trên, cần có sự thay đổi từ cả hai phía:

- Về phía học sinh: Cần xác định AI chỉ là trợ lý. Hãy dùng AI để giải thích những khái niệm khó, gợi ý ý tưởng, nhưng việc triển khai và kiểm chứng phải thuộc về bộ não của chính mình.

- Về phía nhà trường: Cần thay đổi cách ra đề và đánh giá. Thay vì những bài tập có thể dễ dàng giải quyết bằng "công thức", hãy ưu tiên những nội dung đòi hỏi trải nghiệm cá nhân, quan điểm riêng và tư duy phản biện.

Câu hỏi "Bạn có muốn tôi giải thích các quy tắc ngữ pháp..." của chatbot trong bài thi nọ như một lời mỉa mai cay đắng. AI vẫn luôn sẵn sàng giải thích, sẵn sàng hỗ trợ, nhưng nó không thể "học hộ" hay "tư duy hộ" con người. Nếu không sớm thức tỉnh, những "phím tắt" mà học sinh đang lạm dụng hôm nay sẽ sớm trở thành ngõ cụt cho tương lai của chính các em.