Mới đây, một bài đăng trên Threads thu hút sự chú ý khi chia sẻ mâu thuẫn giữa mẹ và con, mở đầu bằng dòng chia sẻ: “Mình đã chịu đựng cách nói chuyện của mẹ rất nhiều lần, lần này được sự đồng ý của mẹ nên mình xin chia sẻ”.

Theo đó, cô gái cho biết bản thân thường xuyên bị mẹ dùng lời lẽ nặng nề khi giao tiếp. Đỉnh điểm là trong một lần mẹ gọi điện nhưng cô không bắt máy vì đang ở trường. Khi gọi lại, câu đầu tiên cô nhận được là: “Mày có còn là con người không?”, khiến cuộc trò chuyện nhanh chóng trở nên căng thẳng.

Cô chia sẻ đây không phải lần đầu nghe những lời như vậy. Điều khiến cô khó chấp nhận là mẹ luôn nói chuyện nhẹ nhàng với người ngoài, nhưng lại gay gắt với con cái. Dù từng góp ý, cô vẫn nhận lại quan điểm rằng đó chỉ là “thẳng tính”, thậm chí còn cho rằng ra xã hội sẽ còn gặp những lời nặng nề hơn.

Không đồng tình, cô gái quyết định đăng bài để hỏi ý kiến cộng đồng, đồng thời đặt câu hỏi liệu cách phản ứng của mình có thực sự là thiếu tôn trọng hay không.

Bài đăng của cô gái này trên Threads. Ảnh chụp màn hình.

Bài đăng nhanh chóng nhận được nhiều sự quan tâm từ cư dân mạng. Hầu hết ý kiến đứng về phía cô gái, cho rằng dù xuất phát từ lo lắng hay yêu thương, phụ huynh cũng nên lựa chọn cách thể hiện phù hợp hơn, thay vì dùng những lời lẽ mang tính công kích. Không ai phủ nhận tình cảm và sự hy sinh của cha mẹ, nhưng vấn đề nằm ở cách truyền đạt, bởi sự quan tâm nếu đi kèm với tổn thương thì rất dễ phản tác dụng.

Ai đã trải qua hoàn cảnh bạo lực ngôn từ mới hiểu sự độc hại đó!

Nhiều người cũng chia sẻ những trải nghiệm tương tự khi lớn lên trong môi trường thường xuyên bị “công kích bằng lời nói”. Không ít phụ huynh xem việc la mắng con là điều bình thường, thậm chí bắt nguồn từ những tình huống rất nhỏ như không nghe điện thoại.

Một cư dân mạng kể lại: “Mẹ tui cũng y chang. Mẹ tui lấy tui ra làm cái thùng rác cảm xúc. Mẹ tui ngày gọi mấy lần, không bắt máy thì dỗi. Mà gọi cũng có phải chuyện vui vẻ gì đâu, toàn tiêu cực than trời trách phận, lại có tính kiểm soát tui. Tui không nghe máy, không quan tâm mẹ thì ôi thôi rồi: Con không cần mẹ nữa đúng không? Xoá mẹ ra khỏi cuộc đời con đi, đừng bao giờ gọi mẹ là mẹ. Lần đầu tiên bị tuyệt giao tui còn khóc lóc ỉ ôi, tui sợ. Mẹ tui hành hạ tâm trí tui từ lớp 5 đến đại học, cả trăm lần. Giờ thì mẹ muốn tuyệt giao thì tui cũng đồng ý luôn. Tui quá là chán rồi”.

Ở góc nhìn khác, nhiều người thẳng thắn cho rằng việc dùng lý do “ra ngoài xã hội còn khắc nghiệt hơn” để biện minh cho cách nói chuyện nặng nề trong gia đình là chưa thuyết phục: “Em không sai, mẹ em sai. Dù nhiều bà mẹ giống mẹ em lắm, nhưng vẫn là sai. Mình nghe rất nhiều mấy câu kiểu ‘thế này đã là gì, ra ngoài xã hội còn ghê gớm hơn cơ’. Nhưng bản chất mối quan hệ ở đây là gia đình cơ mà, sao phải nặng lời, xét nét nhau quá mức như vậy! Sao không cố gắng thấu hiểu nhau 1 chút, ai cũng có áp lực mà… Cho dù giận cỡ nào cũng ko bao giờ nói ra những lời như thế”.

Ảnh minh họa.

Góc nhìn tâm lý học chỉ ra rằng, hành vi của cha mẹ thường xuyên sử dụng harsh verbal discipline (kỷ luật lời nói nghiêm khắc), tức là la hét, mắng chửi, gọi tên xấu, miệt thị hoặc dùng lời lẽ hạ thấp con cái thường không xuất phát từ việc cố ý ghét bỏ con, mà chủ yếu bắt nguồn từ những vấn đề cảm xúc chưa được giải quyết của chính cha mẹ.

Theo các bài viết trên Psychology Today, nhiều bậc phụ huynh từng trải qua căng thẳng hoặc tổn thương thời thơ ấu, khiến họ vô thức lặp lại kiểu nuôi dạy khắc nghiệt. Đây hầu như là phản ứng cảm xúc xuất phát từ sự thất vọng, thiếu kiên nhẫn, kiệt sức và áp lực cuộc sống hàng ngày. Khi cha mẹ cảm thấy quá tải vì công việc, tiền bạc hay thiếu hỗ trợ, họ dễ mất kiểm soát và “xả” cảm xúc tiêu cực lên con - đối tượng gần gũi và yếu thế nhất. Nhiều cha mẹ cũng cảm thấy bất lực khi không kiểm soát được hành vi của con, nên dùng la mắng như một cách nhanh chóng (nhưng kém hiệu quả) để lấy lại quyền kiểm soát.

Nhiều người cũng chỉ ra tác hại, nguyên nhân và đưa ra không ít lời khuyên dành cho cô gái. Một số chia sẻ còn cho thấy những ảnh hưởng kéo dài đến tận khi trưởng thành. Một người có chia sẻ khá dài: “Mình nghĩ mẹ bạn có vấn đề tâm lý á. Ví dụ mẹ mình cũng tốt với mình, nhưng tới khúc không vừa ý, ví dụ như lúc mình thích mang kẹp càng cua vì tiện, mẹ mình không thích rồi nói nhưng mà mình thấy tiện thì giải thích và đeo. Thì mẹ mình chửi mình. 

Mình quen rồi nên cũng nghe vậy thôi. Nhưng nó đã để lại hậu quả cho mình. Mình có xu hướng nói lời cay độc với những người yêu chiều mình và mình biết họ sẽ nhường nhịn mình. Mình đang cố gắng thay đổi và sẽ đi gặp bác sĩ tâm lý khi kinh tế đủ vững. Mình mong bạn sẽ cố gắng vượt qua và có nội tâm vững vàng”.

Cô gái này còn ám ảnh mãi sau: “Cùng hoàn cảnh bạo lực ngôn từ nhưng từ bố. Mình bị ám ảnh đến tận bây giờ, mỗi lần chỉ nghe tiếng bố nói to, cười to thôi tôi cũng co rúm người lại, tim đập thình thịch. Mỗi lần mà chửi toàn lôi cái gì cay nghiệt nhất. Đến bây giờ khi có người yêu rồi, bình thường bạn thấu hiểu và dịu với mình lắm nhưng cứ hễ bạn chơi game mà nói to thôi mình cũng tự động sợ luôn”. 

Còn người phụ nữ này cho biết đã trải qua và cải thiện được nên chia sẻ cách thay đổi: “Chị chia sẻ cho em 1 tip nhỏ nha, vì chị cũng đã trải qua rồi. Mẹ chị thì dù có hay cáu nhưng may mắn là không bị nặng lời như câu trên của mẹ em. Nhưng muốn mẹ bình tĩnh, em hãy bình tĩnh trước, nói với mẹ bằng tình yêu thật sự và quan trọng là phải thật điềm tĩnh. Em tin chị, sau 1 thời gian em nhẹ nhàng, thì ít nhất khi nói chuyện với em mẹ sẽ nhẹ nhàng hơn". 

Góc nhìn tâm lý học chỉ ra rằng, khi cha mẹ thường xuyên áp dụng harsh verbal discipline thì hệ quả vô cùng nghiêm trọng và lâu dài. Các nghiên cứu thần kinh học từ Đại học Harvard cho thấy bạo lực ngôn ngữ từ cha mẹ làm tổn thương các đường dẫn trắng (white matter tracts) trong não bộ trẻ, đặc biệt là arcuate fasciculus (liên quan đến xử lý ngôn ngữ), cingulum bundle (liên quan đến trầm cảm và rối loạn stress sau chấn thương), và fornix (liên quan đến lo âu). Kết quả là trẻ dễ bị giảm khả năng kiểm soát cảm xúc, tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu, rối loạn hành vi, đồng thời làm suy giảm IQ và EQ. Hậu quả không chỉ dừng lại ở tuổi thơ mà kéo dài đến tuổi trưởng thành. 

Mẹ toxic với mình không đồng nghĩa với việc con cái được phép hỗn

Tuy nhiên, không phải tất cả ý kiến đều đứng về một phía. Một số người cho rằng, trong câu chuyện này, cách phản hồi của người con cũng cần được nhìn nhận lại. “Việc mẹ toxic với mình không đồng nghĩa với việc mình được phép ăn nói trống không hay hỗn với bố mẹ. Đó là điều sai”, một cư dân mạng bình luận. 

Ảnh minh họa.

Một người lớn tuổi cũng góp ý cách ứng xử mềm mỏng hơn: “Cô muốn lần sau nếu mẹ cháu còn dùng lời lẽ kiểu như thế này. Cháu hãy lễ phép đáp lại: “Mẹ thấy con là con gì thì con chính là con đấy. Nếu mẹ thấy con không còn là con người thì con không thể tiếp tục trò chuyện hay trả lời mẹ nữa mẹ ạ. Khi nào mẹ nhìn nhận con là con người thì mẹ con mình mới nói chuyện tiếp mẹ nhé’.

Đối với những vị phụ huynh có vấn đề trong việc làm cha mẹ sao cho đúng, những đứa con sẽ phải kiên nhẫn ‘dạy’ cho họ việc này. Đôi bên phải tôn trọng nhau thì việc giao tiếp mới có hiệu quả”.

Song, cũng có ý kiến cho rằng nhiều bậc cha mẹ dù cách thể hiện chưa phù hợp nhưng xuất phát điểm vẫn là lo lắng cho con cái, nên không thể quy kết ai đúng - ai sai trong trường hợp này.

Câu chuyện trên cũng mở ra một vấn đề rộng hơn: cách giao tiếp trong gia đình, nơi mà đôi khi, những người thân thiết nhất lại vô tình làm tổn thương nhau nhiều nhất.

Còn bạn, bạn nghĩ sao về câu chuyện này?