Đầu năm 2026, những chiếc xe điện chạy dịch vụ ở Bắc Kinh, Thiên Tân và Hà Bắc lần lượt vào xưởng với cùng một triệu chứng: pin phồng lên, dung dịch rò ra ngoài, xe mất điện giữa đường. Người nối các ca hỏng rời rạc đó lại thành một bức tranh không phải cơ quan quản lý nào, mà là một thợ sửa pin. Câu trả lời của ông dẫn thẳng về một dòng trong báo cáo tài chính toàn ngành.

Một mẫu SUV thương hiệu Trung Quốc trưng bày tại đại lý ở Việt Nam.

Hơn 30 ca hỏng, cùng một dòng pin

Một kỹ sư sửa chữa pin tại Thiên Tân, người từ chối nêu tên, nói với Tân Hoa Xã rằng riêng ông đã xử lý hơn 30 trường hợp hỏng của cùng một dòng pin, rải trên nhiều địa phương thuộc khu vực Bắc Kinh, Thiên Tân và Hà Bắc. Ông không quy trách nhiệm cho người dùng hay điều kiện vận hành. Theo ông, vấn đề nhiều khả năng xuất phát từ khâu thiết kế pin, và nhà sản xuất có thể đã lắp ráp vội để giành thị phần, rút ngắn đáng kể thời gian thử nghiệm kiểm chứng. Ông gọi đó là hệ quả của việc chu kỳ kiểm chứng bị nén lại dưới sức ép cạnh tranh quá mức trong ngành.

Phát ngôn đó đến từ bên trong chuỗi cung ứng Trung Quốc, không phải từ một tổ chức nước ngoài đang cạnh tranh với xe Trung Quốc. Đáng chú ý là nó khớp với một con số vừa được chính ngành công bố.

Con số 3,4%

Theo dữ liệu Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc công bố cuối tháng 6/2026, trong 5 tháng đầu năm, toàn ngành ô tô nước này đạt doanh thu 4.209,6 tỷ nhân dân tệ, tăng 1,4% so với cùng kỳ, trong khi chi phí tăng 2,3% lên 3.739,7 tỷ nhân dân tệ. Lợi nhuận còn 144 tỷ nhân dân tệ, giảm 20%. Biên lợi nhuận toàn ngành rơi xuống 3,4%, mức thấp nhất khi so cùng kỳ trong khoảng 5 năm trở lại đây, thua xa mức bình quân 6,1% của nhóm công nghiệp hạ nguồn.

Riêng khâu sản xuất xe nguyên chiếc chỉ còn biên 1,5%. Một chiếc xe bán ra ở mức 200.000 nhân dân tệ để lại cho nhà máy khoảng 3.000 nhân dân tệ. Cùng giai đoạn, theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, biên lợi nhuận ngành dệt là 3,6%. Làm ô tô đang lãi mỏng hơn dệt vải.

Đây không phải một cú sụt bất ngờ. Biên lợi nhuận ngành ô tô Trung Quốc là 4,3% năm 2024, xuống 4,1% năm 2025, chạm đáy 3,2% trong quý 1/2026 rồi nhích lên 3,4%. Tháng 5 vốn là tháng ăn nên làm ra theo mùa vụ, nhưng biên lợi nhuận tháng đó chỉ đạt 3,6% và không hề phục hồi theo chu kỳ như những năm trước.

Một mẫu xe điện cỡ nhỏ Trung Quốc được tháo rời để trưng bày toàn bộ linh kiện cấu thành.

Bị ép từ hai đầu, chỉ còn một biến số tự quyết được

Ở đầu nguyên liệu, giá carbonate lithium tăng từ 75.000 nhân dân tệ mỗi tấn hồi cuối năm ngoái lên vượt 200.000 nhân dân tệ vào giữa tháng 5, hơn 160% trong chưa đầy nửa năm. Giá chip nhớ có thời điểm tăng 180% trong tháng 3, chip lái xe thông minh cao cấp tăng hơn ba lần. Ở đầu ra, giá bán không nhích lên được vì thị trường vẫn chạy khuyến mại, với xe xăng truyền thống duy trì mức khuyến mại 22,5% trong tháng 5/2026 và xe năng lượng mới ở mức 9,8%.

Khi cả giá đầu vào lẫn giá đầu ra đều nằm ngoài tầm với, biến số duy nhất nhà sản xuất còn tự quyết được là những gì xảy ra trước lúc chiếc xe rời nhà máy. Thời báo Kinh tế 21st Century ngày 20/7 dẫn ý kiến giới trong ngành cho biết dưới sức ép giá của thị trường pin, chu kỳ kiểm chứng độ tin cậy dài hạn vốn cần 18 đến 24 tháng đã bị nén xuống còn 12 tháng hoặc ngắn hơn ở một số doanh nghiệp.

Cell 177Ah và tỷ lệ lỗi gấp 23,5 lần

Từ đầu năm 2026, các xe kinh doanh vận tải lắp cell pin lithium sắt phosphate 177Ah của CALB đồng loạt xuất hiện lỗi phồng cell, rò dung dịch điện phân và tụt điện trở cách điện, có xe mất điện đột ngột khi đang chạy. Xe bị ảnh hưởng tập trung ở các mẫu Aion S Plus, Mei 580 và S MAX của GAC Aion, lô pin sản xuất trong hai năm 2022 và 2023, số km lăn bánh gần như đều nằm trong khoảng 150.000 đến 250.000 km.

Nhiều chủ xe mang xe đi kiểm định độc lập, và kết quả sau khi loại trừ va chạm hay ngập nước đều chỉ về lỗi chế tạo bên trong pin. Tỷ lệ lỗi được coi là bình thường với cell lithium sắt phosphate chất lượng tốt vào khoảng 0,2%. Tỷ lệ phát hiện lỗi thực tế của dòng cell này qua kênh sửa chữa ngoài hệ thống là 4,7%, gấp 23,5 lần. Riêng từ ngày 1 đến 18/7, cổng tiếp nhận khiếu nại chất lượng xe Chezhiwang ghi nhận 182 khiếu nại liên quan đến pin của một thương hiệu xe.

Bảo hành dừng ở 150.000 km, lỗi bắt đầu ở 150.000 km

Thời điểm hỏng mới là phần đắt nhất. Các hãng xe lớn tại Trung Quốc đều đặt trần bảo hành hệ thống ba điện cho xe kinh doanh vận tải ở mức 150.000 km, còn với xe không kinh doanh, GAC Aion áp dụng 8 năm hoặc 150.000 km. Lỗi bùng lên ngay sau mốc đó. Theo báo cáo kỳ thứ 20 năm 2025 của Viện Nghiên cứu Bảo hiểm Ô tô Trung Quốc, tỷ lệ giá trị bộ pin so với giá trị toàn xe ở xe thuần điện bình quân là 49,59%, tức thay một bộ pin tốn gần một nửa giá chiếc xe, rơi đúng vào lúc giấy bảo hành vừa hết hiệu lực.

Ngày 18/7, GAC Aion phát thông cáo xin lỗi, kéo dài bảo hành pin lên 8 năm hoặc 300.000 km, kèm kiểm tra sửa chữa miễn phí và trợ cấp ngừng khai thác cho những ca sửa quá 5 ngày. CALB phản hồi cùng ngày, mô tả sự việc là lỗi hệ thống pin trong một số điều kiện vận hành nhất định. Cả hai thông cáo đều tránh cụm lỗi chế tạo mà các báo cáo kiểm định độc lập đã nêu, và không bên nào công bố thu hồi. Quy mô xe liên quan đến nay vẫn chưa được công bố chính thức, con số khoảng 210.000 xe đang lưu hành là ước tính của giới phân tích dựa trên doanh số mẫu xe và tỷ lệ xe chạy dịch vụ. Cổ phiếu CALB niêm yết tại Hồng Kông có lúc giảm gần 13% trong phiên 20/7 và đóng cửa giảm 7,95%.

Giá rẻ đó còn rẻ được bao lâu

Lời chào hàng quen thuộc nhất của xe Trung Quốc là giá. Cùng kích thước, cùng danh mục trang bị, giá thấp hơn đối thủ Nhật và Hàn vài trăm triệu đồng. Phần ít được nói tới là khoản chênh lệch ấy đang được lấy ra từ đâu.

Nửa đầu năm 2026, doanh số ô tô nội địa Trung Quốc đạt 9,921 triệu xe, giảm 21,1% so với cùng kỳ, trong đó bán lẻ xe du lịch đạt 8,701 triệu xe, giảm 20,2%. Tập đoàn GAC dự lỗ 4,06 đến 4,57 tỷ nhân dân tệ trong nửa đầu năm, Seres dự lỗ 1,5 đến 1,8 tỷ sau khi lãi 2,941 tỷ cùng kỳ năm trước, còn JAC bước sang quý lỗ thứ bảy liên tiếp. Với biên sản xuất nguyên chiếc 1,5%, dư địa để tiếp tục hạ giá gần như không còn nằm ở khâu chế tạo. Nó chỉ còn nằm ở những khoản người mua không nhìn thấy trong bảng giá, gồm thời gian kiểm chứng, mức dự phòng bảo hành và độ dày của kho phụ tùng.

Wuling Mini EV, mẫu xe điện cỡ nhỏ Trung Quốc từng được đưa về Việt Nam theo chiến lược giá thấp.

Thị trường Việt Nam đang ở đúng đoạn đó của chu kỳ. Từ tháng 5/2026, nhóm xe Trung Quốc dẫn đầu về mức giảm giá khi MG RX5 tồn kho đời 2024 được hạ tới 250 triệu đồng, MG HS giảm gần 200 triệu đồng và Omoda C5 bản Luxury giảm gần 70 triệu đồng. Đến giữa tháng 7, Haval Jolion được một số đại lý chào giảm 100 triệu đồng, phần lớn là xe sản xuất năm 2025. Giới kinh doanh trong nước ước tính nguồn cung đang vượt cầu khoảng 200.000 xe.

Lô pin đang gây khiếu nại tại Trung Quốc hôm nay ra khỏi nhà máy trong hai năm 2022 và 2023, thời điểm biên lợi nhuận toàn ngành còn trên 4%. Những chiếc xe được lắp ráp trong năm 2026, dưới biên 1,5%, sẽ chạm mốc 150.000 km vào khoảng năm 2030. Câu hỏi đáng giá không nằm ở chỗ chiếc xe rẻ hơn bao nhiêu tại phòng giao xe, mà ở chỗ phần chênh lệch ấy được bù lại bằng gì, và ai là người trả.