Bữa cơm gia đình thường không kết thúc ngay khi mọi người đứng dậy. Nồi canh còn ấm, đĩa cá kho, thịt rim hay phần rau xào còn lại thường được để trên bàn cho nguội rồi mới tính chuyện cất đi. Có nhà để đến chiều mới cho vào tủ lạnh, nhất là khi thời tiết không quá nóng hoặc món ăn vẫn còn nguyên mùi vị.

Thực tế, cảm giác “món ăn vẫn bình thường” không phải là cách đáng tin cậy để đánh giá độ an toàn. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo không nên để thức ăn đã nấu ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ và nên làm lạnh sớm các thực phẩm đã nấu, dễ hỏng, tốt nhất ở nhiệt độ dưới 5°C. Điều này không có nghĩa mọi món ăn để ngoài quá 2 giờ đều chắc chắn gây bệnh. Đây là mốc an toàn mang tính hướng dẫn để hạn chế thời gian vi sinh vật có điều kiện phát triển trong thực phẩm.

Thức ăn còn ngon chưa chắc đã an toàn

Một trong những hiểu lầm phổ biến khi xử lý thức ăn thừa là dựa vào mùi, màu sắc hoặc việc nếm thử một chút để quyết định có nên ăn tiếp hay không.

Nhưng một số vi sinh vật gây bệnh có thể hiện diện mà không làm thực phẩm thay đổi rõ rệt về mùi, vị hoặc hình thức. WHO vì vậy khuyến nghị người tiêu dùng không chỉ dựa vào cảm quan mà cần chú ý cả thời gian và nhiệt độ bảo quản.

Nhiệt độ là yếu tố quan trọng bởi vi sinh vật có thể phát triển nhanh trong khoảng nhiệt độ thuận lợi. Theo WHO, giữ thực phẩm dưới 5°C hoặc trên 60°C giúp làm chậm hoặc hạn chế sự phát triển của nhiều vi sinh vật; tuy nhiên, làm lạnh không đồng nghĩa với việc thực phẩm có thể được giữ mãi trong tủ lạnh.

Vì vậy, một nồi canh vẫn thơm, một đĩa thịt kho vẫn đẹp màu hay phần cá còn lại chưa có dấu hiệu bất thường không phải là lý do để kéo dài thời gian để ngoài.

Sau bữa cơm, không cần chờ thức ăn nguội hẳn

Một thói quen khá phổ biến là đợi thức ăn nguội hoàn toàn mới cho vào tủ lạnh vì lo đồ nóng sẽ ảnh hưởng đến thiết bị hoặc làm tăng nhiệt độ bên trong tủ.

Một bữa cơm gia đình Việt thường có nhiều món dùng chung. Phần thức ăn còn lại sau bữa nên được thu dọn và bảo quản lạnh sớm.

 Với thức ăn đã nấu, điều quan trọng hơn là không để chúng ở nhiệt độ phòng quá lâu. WHO khuyến nghị làm lạnh nhanh các món đã nấu và thực phẩm dễ hỏng. Với những nồi thức ăn có khối lượng lớn như canh hoặc món hầm, WHO khuyên chia thành những phần nhỏ, cho vào các vật chứa nông để thực phẩm nguội nhanh hơn trước khi bảo quản lạnh.

USDA cũng khuyến nghị chia thức ăn thừa vào các hộp nông để giúp thực phẩm nguội nhanh và đều hơn. Cơ quan này hướng dẫn đưa thức ăn thừa vào tủ lạnh hoặc cấp đông càng sớm càng tốt, không để ngoài quá 2 giờ; nếu nhiệt độ môi trường trên khoảng 32°C, thời gian an toàn ở bên ngoài còn ngắn hơn, khoảng 1 giờ.

Như vậy, với bữa cơm gia đình, không cần biến việc cất thức ăn thành một quy trình cầu kỳ. Sau khi dùng bữa xong, thức ăn còn lại nên được thu dọn và bảo quản lạnh sớm, thay vì để nguyên trên bàn hoặc bếp trong nhiều giờ.

Tủ lạnh chỉ làm chậm hỏng, không “giữ nguyên” thức ăn

Cho thức ăn vào tủ lạnh đúng lúc là một bước quan trọng, nhưng không có nghĩa món ăn sẽ an toàn vô thời hạn.

WHO lưu ý nhiệt độ dưới 5°C làm chậm sự phát triển của nhiều vi sinh vật nhưng không ngăn hoàn toàn quá trình này. Một số loại vi sinh vật vẫn có thể phát triển trong điều kiện lạnh, vì vậy thức ăn đã nấu cũng không nên được lưu trữ quá lâu.

USDA hiện khuyến nghị sử dụng thức ăn thừa được bảo quản trong tủ lạnh trong vòng 3-4 ngày hoặc cấp đông nếu muốn giữ lâu hơn. Đây là hướng dẫn chung của cơ quan này cho thức ăn thừa, trong khi thời gian phù hợp thực tế còn phụ thuộc vào loại thực phẩm và điều kiện bảo quản.

Với bữa cơm gia đình, một cách đơn giản là chia thức ăn thành từng phần vừa đủ cho một lần dùng, đậy kín và ghi nhớ thời điểm cất. Cách này vừa giúp lấy ra dùng thuận tiện, vừa hạn chế việc mở đi mở lại một hộp thức ăn nhiều lần.

Chia thức ăn thành những phần nhỏ và đựng trong hộp phù hợp giúp thực phẩm nguội nhanh hơn trước khi bảo quản lạnh. (Ảnh: ST)

 Hâm nóng cũng cần đúng cách

Khi lấy thức ăn thừa ra dùng lại, không nên chỉ làm ấm sơ bên ngoài. WHO khuyến nghị hâm nóng thức ăn đã nấu cho đến khi nóng kỹ; với các món như súp hoặc món hầm, cần đun nóng kỹ trước khi ăn.

Nếu dùng lò vi sóng, việc chia thức ăn thành phần nhỏ cũng giúp nhiệt phân bố đều hơn. Với những món có lượng lớn, nên đảo hoặc kiểm tra giữa quá trình hâm để tránh tình trạng bên ngoài nóng nhưng phần giữa vẫn lạnh.

Dù vậy, hâm nóng không phải cách để “cứu” một món ăn đã được bảo quản không đúng cách trong thời gian dài. Nếu thức ăn đã để ở nhiệt độ phòng quá lâu hoặc có dấu hiệu hư hỏng, lựa chọn an toàn hơn là bỏ đi thay vì cố hâm lại.

Thức ăn đã bảo quản lạnh cần được hâm nóng kỹ trước khi dùng lại

 WHO cũng khuyến cáo không nên nếm thức ăn để kiểm tra xem có an toàn hay không trong những trường hợp nghi ngờ.

Giữ lại thức ăn, nhưng đừng giữ cả thói quen cũ

Thức ăn thừa là chuyện rất bình thường trong một gia đình. Cất lại phần cơm, nồi canh hay món kho còn dư cũng là một cách tránh lãng phí thực phẩm, miễn là việc bảo quản được thực hiện đúng lúc.

Điều dễ thay đổi nhất không phải là mua thêm thiết bị hay hộp đựng đặc biệt, mà là thói quen sau mỗi bữa ăn: không để thức ăn đã nấu ở nhiệt độ phòng quá lâu, chia những phần lớn thành phần nhỏ khi cần, bảo quản trong tủ lạnh ở nhiệt độ phù hợp và dùng trong thời gian hợp lý. Những nguyên tắc này nằm trong nhóm hướng dẫn “Năm chìa khóa để thực phẩm an toàn” mà WHO xây dựng cho người tiêu dùng trên toàn thế giới.

Một bữa cơm gia đình có thể vẫn có món ăn từ hôm trước, miễn là phần thức ăn ấy được xử lý và bảo quản đúng cách. Khi đó, chuyện “ăn lại đồ thừa” không còn là câu chuyện tiếc của hay bỏ phí, mà đơn giản là một thói quen bếp núc khoa học hơn.