Bệnh nhân là anh T.M.Đ. (40 tuổi, Hà Nội), trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Khoảng một tháng trước khi đến bệnh viện, anh tình cờ phát hiện một khối u nhỏ dưới da ở mặt trong đùi trái. Khối u không gây đau, thỉnh thoảng chỉ ngứa nhẹ. Bên cạnh đó, anh đôi lúc xuất hiện những cơn đau bụng không rõ nguyên nhân. Lo lắng trước khối u bất thường, anh Đ. đến Bệnh viện để được thăm khám và tìm nguyên nhân. Kết quả siêu âm vùng mặt trong đùi trái cho thấy một khối giảm âm kích thước khoảng 3,2 x 4 cm.

Khi phẫu thuật lấy bỏ khối tổn thương, các bác sĩ phát hiện một ấu trùng màu trắng, dẹt, dài khoảng 7 cm, nghi là ấu trùng sán nhái. Mẫu bệnh phẩm sau đó được gửi xét nghiệm phân tích phân tử, xác định ký sinh trùng thuộc giống Spirometra.

Ấu trùng sán nhái được bác sĩ lấy từ đùi của bệnh nhân - Ảnh: BVCC

Tại Phòng khám Ký sinh trùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ không ghi nhận những yếu tố phơi nhiễm thường gặp như ăn thịt sống, ăn thực phẩm chưa được nấu chín kỹ hoặc sử dụng thịt động vật đắp lên vết thương hở. Tuy nhiên, người bệnh cho biết hơn một tháng trước từng đi tắm suối cùng bạn bè và trong quá trình bơi lội có thể đã vô tình uống phải nước suối.

PGS.TS Lê Trần Anh, Phòng khám Ký sinh trùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết bệnh ấu trùng sán nhái là bệnh ký sinh trùng do ấu trùng của sán thuộc giống Spirometra gây ra. Con người có thể nhiễm ấu trùng khi uống phải nước có chứa các loài giáp xác nhỏ (Cyclops) mang ấu trùng hoặc ăn phải các vật chủ chứa ấu trùng chưa được nấu chín. Một nguy cơ khác là sử dụng các mô của động vật như ếch, nhái để đắp lên vùng da tổn thương hoặc mắt theo các tập quán dân gian.

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, ấu trùng có khả năng di chuyển qua các mô và đến nhiều vị trí khác nhau. Mức độ nguy hiểm của bệnh phụ thuộc vào vị trí và số lượng ấu trùng trong cơ thể. Tại mô dưới da và cơ, ấu trùng có thể tạo thành các khối hoặc nốt tổn thương di động, gây ngứa, sưng, đau hoặc viêm tại chỗ. Vì các triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng, người bệnh có thể dễ chủ quan và bỏ qua. Nếu tổn thương ở vùng mắt, người bệnh có thể xuất hiện sưng phù mi mắt, đau nhức, chảy nước mắt và tổn thương các cấu trúc của mắt, thậm chí ảnh hưởng đến thị lực.

Trong trường hợp hiếm gặp, ấu trùng di chuyển vào hệ thần kinh trung ương có thể gây các triệu chứng như đau đầu, co giật, rối loạn ý thức, yếu liệt hoặc các biểu hiện thần kinh khác.

PGS.TS Lê Trần Anh, Phòng khám Ký sinh trùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương thăm khám cho bệnh nhân - Ảnh: BVCC

Một đặc điểm khiến bệnh dễ bị bỏ sót là thời gian từ khi nhiễm đến khi xuất hiện triệu chứng có thể kéo dài. Vì vậy, khi xuất hiện các khối bất thường dưới da, đặc biệt là những khối có tính chất di chuyển, tái xuất hiện hoặc kèm ngứa, đau, người dân nên đi khám để được xác định nguyên nhân thay vì tự điều trị.

Việc lựa chọn phương pháp điều trị cụ thể cần căn cứ vào vị trí và mức độ tổn thương của từng người bệnh. Với trường hợp của anh Đ., tổn thương khu trú ở một vị trí và có thể phẫu thuật lấy bỏ ấu trùng. Đây là phương pháp điều trị có thể mang lại hiệu quả triệt để và thường không cần điều trị thuốc chống ký sinh trùng. Trong trường hợp không thể phẫu thuật do tổn thương ở nhiều vị trí hoặc nằm tại vị trí nguy hiểm, có thể cân nhắc điều trị bằng thuốc chống ký sinh trùng.

Từ trường hợp trên, PGS.TS Lê Trần Anh khuyến cáo người dân không nên chủ quan với những khối hoặc nốt bất thường xuất hiện dưới da không rõ nguyên nhân. Để phòng nhiễm ấu trùng sán nhái và các bệnh ký sinh trùng khác, cần sử dụng nguồn nước sạch, uống nước đã được đun sôi hoặc xử lý an toàn; không ăn thịt ếch, nhái, rắn và các loại động vật khác khi còn sống hoặc chưa được nấu chín kỹ.

Đặc biệt, người dân tuyệt đối không sử dụng thịt hoặc các bộ phận của động vật sống để đắp lên vết thương hở, vùng da tổn thương hoặc mắt theo các phương pháp dân gian truyền miệng. Khi có dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ nhiễm ký sinh trùng, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị phù hợp.