Kỳ thi Tú tài (Baccalauréat) năm 2026 của Pháp vừa chính thức diễn ra, và như thường lệ, đề thi môn Triết học lại trở thành tâm điểm chú ý không chỉ tại nước Pháp mà còn nhanh chóng “vượt đại dương” làm dậy sóng mạng xã hội Việt Nam. Trong số các mã đề, câu hỏi: “Liệu chúng ta có thể hạnh phúc khi người khác đang bất hạnh không?” đang trở thành chủ đề được chia sẻ và thảo luận sôi nổi nhất.

Khi đề thi không tìm câu trả lời đúng - sai, mà tìm một góc nhìn nhân văn

Tại Pháp, Triết là môn thi bắt buộc, mang tính biểu tượng cao và diễn ra đầu tiên trong kỳ thi Tú tài. Bài thi đánh giá tư duy phản biện, khả năng lập luận và kiến thức khai phóng thay vì học thuộc lòng. 

Năm nay, bên cạnh các câu hỏi về việc con người có làm chủ được lời nói hay phân tích tác phẩm của triết gia Friedrich Nietzsche, đề bài số 2: “Peut-on être heureux quand les autres ne le sont pas ?” (Liệu chúng ta có thể hạnh phúc khi người khác đang bất hạnh (không hạnh phúc) không?) ngay lập tức chiếm trọn "spotlight" trên các diễn đàn giáo dục và giới trẻ không chỉ ở Pháp mà còn tại Việt Nam.

“Peut-on être heureux quand les autres ne le sont pas ?” (Liệu chúng ta có thể hạnh phúc khi người khác đang bất hạnh (không hạnh phúc) không?)

Nhiều cư dân mạng thừa nhận, đề thi này khiến họ phải "gai người" vì nó không hỏi về những kiến thức hàn lâm xa rời thực tế, mà bắt buộc người viết phải đối diện với chính lương tri và nhân sinh quan của bản thân trong bối cảnh xã hội hiện đại.

Netizen Việt chia phe tranh luận: Hạnh phúc là đặc quyền cá nhân hay trách nhiệm cộng đồng?

Với câu hỏi này, cộng đồng mạng Việt Nam và đã đặc biệt là cộng đồng học tiếng Pháp đã nhanh chóng chia thành nhiều luồng quan điểm sâu sắc để "giải" đề bài này:

Với phe "Hạnh phúc là độc lập": Nhiều ý kiến cho rằng về mặt tâm lý và sinh học, con người hoàn toàn có thể hạnh phúc độc lập. Nếu cá nhân vừa đạt được thành tựu, gia đình êm ấm thì niềm vui đó là có thật. Chúng ta không thể bắt bản thân phải chìm trong đau khổ chỉ vì một cuộc chiến tranh hay thiên tai đang diễn ra ở nửa kia bán cầu; việc tự dằn vặt chỉ làm thế giới có thêm một người u sầu chứ không bớt đi một người bất hạnh.

Còn với phe "Trắc ẩn và kết nối": Số đông khẳng định con người không phải là một hòn đảo cô độc. Một người có lương tri không thể đạt được sự hạnh phúc trọn vẹn và lâu bền nếu hoàn toàn ngó lơ nỗi đau xung quanh. Bạn khó có thể an tâm tận hưởng một bữa tiệc xa hoa nếu ngay ngoài cửa sổ là những mảnh đời khốn khó. Sự đồng cảm tạo ra một thứ "bộ lọc" khiến niềm vui của người may mắn luôn xen lẫn chút suy tư, thậm chí là cảm giác tội lỗi khi thấy mình hạnh phúc hơn người khác.

Một bình luận nhận được nhiều lượt tương tác trên MXH: "Đề bài này quá hay cho lứa tuổi 18 - tuổi bắt đầu bước vào đời. Nó buộc người trẻ phải định nghĩa lại chữ "Hạnh phúc". Hạnh phúc ích kỷ, thu vén cho riêng mình liệu có bền vững, hay hạnh phúc phải là sự cộng hưởng, là khi ta biết xót thương cho nỗi đau của đồng loại?".

Bài học về sự thấu hiểu từ một đề thi Tây

Sự "gây bão" của đề thi Triết học Pháp tại Việt Nam cho thấy tư duy phản biện và nhu cầu thảo luận về các vấn đề giá trị sống của giới trẻ ngày càng cao. Nhiều chuyên gia giáo dục nhận định, những dạng đề mở như thế này không có đáp án đúng tuyệt đối. Điều giám khảo chấm điểm không phải là thí sinh chọn "Có" hay "Không", mà là cách họ xây dựng lập luận, sử dụng dẫn chứng và thể hiện thế giới quan của mình.

Hướng giải quyết nhân văn nhất mà nhiều cư dân mạng hướng tới chính là "Hạnh phúc có trách nhiệm": Chúng ta được quyền hạnh phúc, và hãy dùng chính năng lượng, nguồn lực từ sự hạnh phúc ấy để quay lại xoa dịu, sẻ chia với những bất hạnh xung quanh. Đón nhận may mắn của bản thân một cách khiêm nhường và dùng nó để tạo ra giá trị cho cộng đồng, đó có lẽ là câu trả lời trọn vẹn nhất câu hỏi này.