Mới đây, CEO OpenAI Sam Altman chia sẻ trên mạng xã hội X một kịch bản sử dụng ChatGPT mà ông cho là vô cùng thú vị: Nạp toàn bộ lịch trình gia đình và sở thích của các con vào ChatGPT, sau đó để AI tự động tạo ra một tập podcast riêng mỗi sáng trên đường đưa con đi học. Tập podcast này sẽ đồng hành cùng bé thứ hai trò chuyện về trận bóng đá chiều nay, cùng bé lớn tưởng tượng về bữa tiệc sinh nhật sắp tới, đồng thời lồng ghép mượt mà vài tin tức thời sự cho người lớn.

Nghe qua thì có vẻ như mọi chuyện trong nhà đều được sắp xếp đâu vào đấy, cha mẹ chẳng còn phải vắt óc tìm đề tài nói chuyện với con. Thế nhưng ngay khi bài đăng được tải lên, phần bình luận đã lập tức "bùng nổ" với vô số ý kiến chỉ trích gay gắt. Alex Hirsch, nhà sáng tạo của sê-ri hoạt hình Disney Gravity Falls, thậm chí hạ gục ý tưởng này chỉ bằng một câu nói: "Thực ra, ông có thể trực tiếp trò chuyện với các con mà". Bài đáp trả của Hirsch sau đó nhận về lượng tương tác đè bẹp Altman gấp 18 lần.

Sam Altman

Vị CEO từng trải lòng rằng "không có thời gian bên con là điều khiến tôi đau đớn nhất", giờ đây lại đưa ra giải pháp "để AI thay mình trò chuyện với con". Điều khiến cư dân mạng thực sự bận tâm không phải việc Altman dùng AI để sắp xếp lịch trình, mà là việc AI bắt đầu thay thế cha mẹ quyết định xem trên đường đến trường nên nói gì, nói như thế nào, thậm chí chế biến trực tiếp cuộc trò chuyện gia đình thành một chương trình podcast.

Sự dịch chuyển chiến lược của OpenAI sang không gian gia đình

Trên thực tế, đây không phải lần đầu tiên Altman nghiêm túc quảng bá việc dùng ChatGPT để chăm sóc trẻ nhỏ. Trước đây, ông từng tiết lộ mình thường xuyên hỏi ChatGPT về sự phát triển của con trai hoặc nhờ AI giải tỏa nỗi lo khi con chậm biết bò. Lúc đó, ChatGPT đóng vai trò như một cuốn bách khoa toàn thư nuôi dạy trẻ túc trực 24/7, giúp một ông bố bỉm sữa lúng túng nhanh chóng tra cứu thông tin lúc nửa đêm.

Tuy nhiên, khi ông nhét cả lịch trình, sở thích và nội dung trò chuyện của con vào ChatGPT, lớp bộ lọc "ông bố dịu dàng" bắt đầu vỡ vụn. Mọi người nhận ra ông là người điều hành OpenAI trước khi là một người cha. Tận dụng AI để nhắc nhở lịch thi đấu thì rất tốt, nhưng nếu ngay cả việc hỏi thăm con cũng phải nhờ AI quan tâm hộ, bản chất sự kết nối đã bắt đầu biến chất.

Đáng chú ý, đây không chỉ là ý tưởng bộc phát cá nhân. OpenAI đã âm thầm đăng tuyển Quản lý sản phẩm chuyên phụ trách mảng gia đình. Dữ liệu từ Sensor Tower cũng cho thấy tỷ lệ người dùng ChatGPT từ 35 tuổi trở lên và nhóm phụ huynh dùng smartphone đang tăng trưởng mạnh. Định vị của ChatGPT đang âm thầm chuyển dịch: từ công cụ học tập, làm việc cá nhân trở thành "quản gia kỹ thuật số" điều phối thông tin cho cả gia đình. Đề xuất của Altman chính là phôi thai cho thấy tham vọng tiếp theo của OpenAI: không chỉ dừng lại ở việc hiểu cá nhân, mà phải hiểu toàn bộ gia đình bạn.

Rủi ro nhạy cảm và ranh giới không thể thay thế của cha mẹ

Tuy nhiên, AI gia đình khác hoàn toàn với AI văn phòng. Một bảng số liệu hỏng có thể làm lại, nhưng nếu AI gia đình phán đoán sai lầm, đối tượng chịu ảnh hưởng sẽ là sự giáo dục, tâm lý của đứa trẻ và lòng tin đối với cha mẹ. Thực tế, OpenAI đang phải đối mặt với nhiều vụ kiện liên quan đến việc ChatGPT tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần người dùng, buộc họ phải gấp rút bổ sung các rào chắn an toàn.

Bên cạnh đó là bài toán hóc chuẩn về quyền riêng tư. Để AI vận hành theo kịch bản của Altman, người dùng phải cung cấp hàng loạt dữ liệu nhạy cảm: lịch trình, sở thích, tên tuổi, chuyện trường lớp và ký ức gia đình. Những dữ liệu này được lưu trữ bao lâu, có đảm bảo không bị rò rỉ, và liệu trẻ em khi lớn lên có quyền xóa bỏ những kỷ niệm mà cha mẹ đã vô tình tải lên hay không vẫn là dấu hỏi lớn. AI gia đình càng thông minh thì gánh nặng về an toàn, riêng tư và đạo đức lại càng lớn.

Gợi ý của Altman không hoàn toàn vô dụng, bởi AI có thể hỗ trợ tóm tắt lịch trình hay gợi ý quy tắc thi đấu để giảm tải gánh nặng cho cha mẹ bận rộn. Nhưng AI không thể thay cha mẹ hỏi một câu "Hôm nay đá bóng có vui không", càng không thể chăm chú lắng nghe câu trả lời hay xoa dịu những tổn thương tinh thần của trẻ.

Mối quan hệ gia đình vốn dĩ không hướng tới hiệu suất tối đa. Những khoảng lặng ngập ngừng hay những câu chuyện phiếm tản mạn chính là nền tảng để con người thấu hiểu lẫn nhau. Một trợ lý AI tốt nên giúp cha mẹ tối ưu thời gian để ở bên con cái, chứ không phải tiếp quản luôn cả chính sự đồng hành đó.