Một bài đăng chia sẻ trên mạng xã hội đang thu hút nhiều tranh luận sau khi một người dùng đăng tải ảnh chụp màn hình đoạn tin nhắn được cho là do ba gửi vào nhóm gia đình, kèm dòng trạng thái đầy tâm trạng:

“Tụi m không gặp được 1 người ba như này, tụi m không hiểu được vì sao t luôn muốn ở ngoài đường và không bao giờ muốn về nhà. T 25 tuổi, sống cùng gia đình, và đây là điều t nhận được từ tin nhắn ba t mỗi ngày. Đọc rất mệt và t luôn tắt thông báo từ ba.”

Theo nội dung trong ảnh, người ba đưa ra một loạt “nội quy gia đình” và thông báo sẽ bắt đầu áp dụng ngay từ ngày hôm đó.

Danh sách quy định bao gồm: Tất cả thành viên phải dậy lúc 6 giờ để tập thể dục, vệ sinh cá nhân; 7 giờ 30 ăn sáng, uống cà phê rồi đi làm tại công ty hoặc làm việc ở nhà; trước khi ra ngoài phải chào to và nói rõ đi đâu, làm gì, đi với ai để gia đình nắm được thông tin nếu có sự cố xảy ra.

Ngoài ra còn có quy định 11 giờ tối phải đi ngủ, trường hợp thức khuya cần báo vào nhóm gia đình; khi người thân gọi điện hoặc nhắn tin phải phản hồi vì “biết đâu có việc cần hoặc tai nạn cần giúp đỡ”; gặp ba mẹ vào sáng - trưa - chiều phải cười và chào rõ ràng, đứng lại trong... 5 giây; thậm chí khi nhìn thấy tượng Phật thì phải niệm câu quen thuộc trong Phật giáo.

Dòng trạng thái đang được chia sẻ.

Tuy nhiên điều khiến nhiều người chú ý không nằm ở bản thân các quy định, mà ở chia sẻ đi kèm của chủ bài đăng. Người này cho biết đã 25 tuổi, sống cùng gia đình và việc liên tục nhận những tin nhắn kiểu này khiến bản thân mệt mỏi, thường xuyên tắt thông báo từ ba và không còn cảm giác muốn về nhà.

Phần bình luận bên dưới nhanh chóng chia thành hai luồng quan điểm rõ rệt.

Luồng thứ nhất: Nội dung không sai, chỉ là cách thể hiện quá cứng

Nhiều người cho rằng nếu tách từng quy định riêng lẻ thì phần lớn đều là những nguyên tắc sinh hoạt quen thuộc trong nhiều gia đình truyền thống.

Một số ý kiến nhận xét rằng những người lớn tuổi từng sống trong môi trường quân đội, công chức hoặc đề cao kỷ luật thường có cách quản lý gia đình như vậy và không nên vội đánh đồng đó là độc đoán.

Không ít bình luận cho rằng ngủ sớm, dậy sớm, báo với gia đình khi đi đâu, trả lời điện thoại người thân hay chào hỏi ba mẹ đều là những phép lịch sự cơ bản và xuất phát điểm có thể đơn giản là sự lo lắng của cha mẹ dành cho con.

Có người còn khuyên chủ bài nên thử ngồi xuống nói chuyện trực tiếp với ba như hai người trưởng thành, chia sẻ cảm xúc thay vì chỉ giữ bức bối trong lòng.

Luồng thứ hai: Quan tâm và kiểm soát là hai chuyện khác nhau

Ở chiều ngược lại, nhiều cư dân mạng cho rằng vấn đề không nằm ở từng quy định đúng hay sai, mà ở việc chúng được áp dụng như mệnh lệnh với một người đã trưởng thành.

Một số bình luận bày tỏ sự đồng cảm với chủ bài, cho rằng nhà nên là nơi đem lại cảm giác an toàn về tinh thần chứ không phải nơi khiến người ta luôn phải đề phòng mình làm sai nội quy.

Có Có người cho rằng yêu cầu phải báo chi tiết mọi hoạt động, phản hồi điện thoại mọi lúc, quy định cả giờ ngủ, cách chào hỏi hay biểu hiện cảm xúc dễ tạo cảm giác bị giám sát hơn là được quan tâm.

Quan tâm và kiểm soát là hai chuyện khác nhau.

Quan điểm “nếu không thích thì ra riêng” cũng gây tranh cãi, bởi theo nhiều người, việc sống cùng gia đình không đồng nghĩa với việc phải đánh đổi hoàn toàn sự thoải mái tinh thần.

Dưới bài đăng, không ít bình luận để lại một góc nhìn trung lập hơn: bản thân những quy tắc sinh hoạt không có gì bất thường, nhưng khi xuất hiện với tần suất dày đặc, áp dụng cứng nhắc và kéo dài trong thời gian dài, chúng có thể khiến khoảng cách giữa cha mẹ và con cái ngày càng lớn.

Đến đâu thì sự quan tâm trở thành kiểm soát, và một ngôi nhà dù có bao nhiêu kỷ luật vẫn khiến người ta muốn quay về?

Ngủ sớm có tốt không? Có. Báo cho người thân biết mình đi đâu có hợp lý không? Có. Chào hỏi ba mẹ có phải phép lịch sự tối thiểu không? Đúng.

Vậy vì sao một bộ quy tắc nghe qua có vẻ toàn điều tích cực lại khiến một người 25 tuổi nói rằng mình “không muốn về nhà”? Có lẽ bởi ranh giới giữa quan tâm và kiểm soát không nằm ở nội dung yêu cầu, mà nằm ở mức độ quyền quyết định mà người còn lại được giữ lại cho chính mình.

Quan tâm thường xuất phát từ tình yêu thương và mong muốn được bảo vệ người thân. Nhưng kiểm soát xuất hiện khi sự bảo vệ đó đi xa đến mức thay thế quyền lựa chọn của những người còn lại.

Một người mẹ nhắn: “Con về muộn nhớ báo mẹ nhé”, đó chắc chắn là quan tâm chỉ bằng một lời thông báo, nhắn nhủ. Nhưng nếu chuyển thành: “Con phải nói rõ đi đâu, với ai, mấy giờ về, không trả lời là thiếu trách nhiệm”, có lẽ cảm giác nhận được tin nhắn như thế đã bắt đầu khác đi.

Đôi khi rất nhỏ ở câu chữ, nhưng sức nặng là rất lớn ở trải nghiệm của người nghe. Trong tâm lý học gia đình, người ta thường nhắc đến một nghịch lý, càng cố kiểm soát để giữ con ở gần, càng dễ khiến con tìm cách rời đi sớm hơn.

Không phải vì con cái ghét gia đình. Mà vì con người nào cũng cần hai nhu cầu cùng lúc, con được yêu thương và con cũng cần được tự chủ. 

Nhà là nơi giông bão dừng lại sau cánh cửa.

Một ngôi nhà thiếu quan tâm sẽ khiến người ta thấy cô đơn. Nhưng một ngôi nhà quá nhiều quy tắc cũng có thể khiến người ta thấy ngột ngạt. Đó là lý do nhiều người trưởng thành vẫn về ăn cơm với gia đình mỗi tuần dù đã ra riêng, không phải vì bị yêu cầu, mà vì họ cảm thấy mình được tôn trọng. Vì người con đó tự cảm thấy thời gian ở bên bố mẹ không còn nhiều và chính người con đó đang muốn chắt chiu khoảng thời gian quý báu này.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện này cũng phản ánh khoảng cách thế hệ rất phổ biến. Với nhiều phụ huynh, yêu thương đồng nghĩa với lo lắng, nhắc nhở, quản lý, đặt lịch trình và chịu trách nhiệm thay con. Họ lớn lên trong thời kỳ mà kỷ luật được xem là biểu hiện của sự tử tế.

Nhưng với thế hệ trẻ hơn, yêu thương lại được hiểu là tin tưởng, cho quyền tự quyết và tôn trọng ranh giới cá nhân. Không bên nào nhất thiết sai hoàn toàn. Chỉ là hai bên đang dùng hai ngôn ngữ khác nhau để nói cùng một điều bố mẹ đang yêu thương, quan tâm con.

Và có lẽ một ngôi nhà dễ khiến người ta muốn quay về không phải là ngôi nhà không có nội quy. Mà là nơi có những nguyên tắc đủ để mọi người cảm thấy được kết nối, nhưng không nhiều đến mức phải xin phép để được là chính mình.