Quy định mới là kết quả của gần một thập kỷ nghiên cứu khoa học, tham vấn chính sách và đàm phán giữa Nghị viện châu Âu, Hội đồng Liên minh châu Âu và Ủy ban châu Âu. Đây được xem là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện đại hóa chính sách nông nghiệp của Liên minh châu Âu (EU), tạo điều kiện cho việc ứng dụng các công nghệ chọn tạo giống tiên tiến, đặc biệt là công nghệ chỉnh sửa gen.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và nhu cầu lương thực ngày càng tăng, quyết định của EU được đánh giá là bước đi mang tính chiến lược nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao sức cạnh tranh của ngành nông nghiệp và hỗ trợ phát triển bền vững.

Một trong những điểm đáng chú ý của quy định mới là thay đổi cách tiếp cận trong quản lý cây trồng được tạo ra bằng kỹ thuật di truyền mới. Thay vì tập trung vào công nghệ được sử dụng, EU sẽ đánh giá dựa trên đặc tính cuối cùng của sản phẩm.

Theo đó, cây trồng NGT được chia thành hai nhóm. Nhóm NGT-1 gồm các giống cây có những thay đổi di truyền tương đương với các biến đổi có thể xuất hiện trong tự nhiên hoặc thông qua các phương pháp lai tạo truyền thống. Những giống cây này sẽ được quản lý tương tự cây trồng thông thường và không phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt dành cho sinh vật biến đổi gen.

Trong khi đó, nhóm NGT-2 gồm các cây trồng có những thay đổi di truyền phức tạp hơn. Các sản phẩm thuộc nhóm này vẫn phải trải qua quá trình đánh giá rủi ro, cấp phép thương mại hóa, truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn theo quy định hiện hành của EU đối với cây trồng biến đổi gen.

Bên cạnh việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, quy định mới cũng đặt ra các yêu cầu nhằm bảo đảm tính minh bạch và quyền lợi của nông dân. Các giống cây thuộc nhóm NGT-1 sẽ được đăng ký trong cơ sở dữ liệu công khai của EU, đồng thời hạt giống và vật liệu nhân giống phải được ghi nhãn phù hợp để người sản xuất có đầy đủ thông tin khi lựa chọn sử dụng.

Giống cà chua chỉnh sửa gen chứa hàm lượng axit amin GABA cao phát triển bởi công ty Sanatech Seed (Nhật Bản)

Đối với nhóm NGT-2, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn vẫn được duy trì. Ngoài ra, EU cũng yêu cầu theo dõi tác động của cây trồng NGT đối với môi trường và tính bền vững nhằm bảo đảm công nghệ được ứng dụng theo hướng phục vụ thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển nông nghiệp xanh.

Quy định mới đã nhận được sự ủng hộ từ nhiều tổ chức đại diện cho ngành nông nghiệp và công nghiệp hạt giống. Bà Jessica Polfjärd, báo cáo viên của Nghị viện châu Âu về hồ sơ NGT, cho rằng đây là một quyết định mang tính lịch sử, giúp nông dân tiếp cận các công cụ chọn tạo giống hiện đại để phát triển các giống cây có khả năng chống chịu tốt hơn, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật.

Hơn 30 tổ chức thuộc chuỗi giá trị nông nghiệp – thực phẩm châu Âu cũng đánh giá khuôn khổ pháp lý mới sẽ thúc đẩy đổi mới trong lai tạo giống, góp phần phát triển các giống cây thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, sâu bệnh và dịch hại.

Tổ chức CropLife Quốc tế đánh giá đây là dấu mốc quan trọng đối với nông nghiệp và hệ thống lương thực toàn cầu, góp phần thúc đẩy phát triển các giống cây trồng có khả năng chống chịu tốt hơn trước những thách thức trong tương lai.

Trong khi đó, Liên đoàn Hạt giống Quốc tế (ISF) nhận định quyết định của EU là tín hiệu tích cực cho khoa học và đổi mới sáng tạo, giúp các nhà chọn tạo giống rút ngắn thời gian phát triển các giống cây có năng suất cao hơn, bền vững hơn và thích ứng tốt hơn với điều kiện sản xuất ngày càng khắc nghiệt.

Theo giới chuyên gia, quyết định của EU có ý nghĩa không chỉ đối với khu vực châu Âu mà còn tác động đến xu hướng xây dựng chính sách tại nhiều quốc gia trên thế giới. Với quy định mới, châu Âu chính thức gia nhập nhóm các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Anh, Argentina và Brazil trong việc xây dựng cơ chế quản lý riêng đối với cây trồng chỉnh sửa gen trên cơ sở khoa học và đánh giá rủi ro phù hợp.

Theo lộ trình, quy định sẽ có hiệu lực sau 20 ngày kể từ khi được công bố trên Công báo chính thức của Liên minh châu Âu và bắt đầu áp dụng sau hai năm. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc đưa các thành tựu khoa học công nghệ vào thực tiễn sản xuất, hướng tới một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và có khả năng thích ứng cao trước những thách thức của tương lai.