Một đoạn clip ghi lại cảnh giáo viên mầm non tổ chức trò chơi “khám bệnh” cho trẻ đang lan truyền mạnh trên mạng xã hội, kéo theo nhiều ý kiến trái chiều. Trong video, cô giáo cho trẻ nằm lên bàn, đóng vai bác sĩ, sử dụng một thiết bị mô phỏng máy siêu âm và chiếu lên màn hình những hình ảnh do AI tạo ra, mô tả những con sâu, sinh vật đáng sợ trong bụng trẻ. Mục đích được cho là khiến trẻ sợ hãi để từ bỏ thói quen ăn quà vặt.

Điều khiến nhiều người băn khoăn chính là, trong khi những đứa trẻ tỏ ra sợ hãi trước hình ảnh trên màn hình, không ít người xem lại khen cô giáo sáng tạo, cho rằng đây là cách dạy trực quan, dễ hiểu, thậm chí xin video để áp dụng với con mình.

Ảnh minh hoạ được tạo bởi AI để đảm bảo quyền riêng tư

Khi nỗi sợ được xem là một cách dạy trẻ hiệu quả

Theo những ý kiến ủng hộ, trẻ nhỏ thường khó tiếp thu những lời giải thích dài dòng. Thay vì liên tục nhắc nhở trẻ không ăn quà vặt, không xem tivi quá nhiều hay phải vệ sinh cá nhân, việc tạo ra một tình huống cụ thể có thể khiến các em ghi nhớ nhanh hơn. Với những đứa trẻ bướng bỉnh, một lần sợ hãi đôi khi được người lớn xem là cách giải quyết vấn đề nhanh chóng.

Tuy nhiên, cũng chính cách suy nghĩ này khiến nhiều phụ huynh đặt câu hỏi: Trẻ thực sự hiểu vì sao mình cần thay đổi hành vi, hay chỉ đang sợ hãi để làm theo lời người lớn?

Một phụ huynh, đồng thời cũng là người làm trong lĩnh vực giáo dục chia sẻ rằng đã báo cáo video vì không muốn những nội dung tương tự tiếp tục được lan truyền. Theo người này, việc dùng hình ảnh do AI tạo ra để khiến trẻ tin rằng trong bụng mình có những sinh vật đáng sợ không đơn thuần là một trò đùa. Đó còn là việc người lớn đưa thông tin sai lệch về cơ thể và sức khỏe đến trẻ, lợi dụng sự hồn nhiên của các em để đạt được mục đích trước mắt.

Người này cũng nhắc đến những cách dọa trẻ quen thuộc: Không cho trẻ xem điện thoại thì dọa mắt sẽ bị đen; không muốn trẻ chống đối việc đi học thì dọa công an bắt; trẻ biếng ăn thì dọa ông kẹ. Thậm chí, để dạy trẻ cảnh giác với người lạ, có người còn trực tiếp đóng vai người lạ, dùng kẹo dụ dỗ rồi kéo trẻ đi. Những cách làm ấy có thể khiến trẻ phản ứng ngay lập tức, nhưng liệu đó có phải là điều người lớn thực sự muốn trẻ học được?

Trẻ nghe lời vì hiểu hay vì sợ?

Ranh giới giữa một bài học trực quan và việc gieo rắc nỗi sợ đôi khi không nằm ở hình thức tổ chức, mà ở cách người lớn truyền tải thông tin và phản ứng của trẻ trước trải nghiệm đó.

Một hình ảnh minh họa khoa học phù hợp với lứa tuổi có thể giúp trẻ hiểu rằng ăn quá nhiều đồ ngọt không tốt cho sức khỏe, vi khuẩn có thể gây bệnh và vệ sinh cá nhân là cần thiết. Nhưng hình ảnh giả tưởng được trình bày như sự thật lại là chuyện khác. Trẻ mầm non chưa có đủ kiến thức và khả năng tư duy phản biện để tự phân biệt đâu là hình ảnh do AI tạo ra, đâu là thông tin khoa học. Khi cô giáo, người mà trẻ tin tưởng, đưa ra một hình ảnh và giải thích đó là điều đang xảy ra bên trong cơ thể mình, trẻ có thể tin mà không biết cách kiểm chứng.

Đáng lo hơn, mục tiêu giáo dục có thể bị lệch đi. Thay vì hiểu mối liên hệ giữa hành vi và sức khỏe, trẻ chỉ ghi nhớ rằng ăn quà vặt sẽ dẫn đến một điều gì đó đáng sợ. Các em có thể ngoan hơn trong chốc lát, nhưng chưa chắc đã hình thành được khả năng tự chăm sóc bản thân khi không có người lớn bên cạnh.

Không phải mọi tình huống khiến trẻ sợ hãi đều để lại tổn thương lâu dài. Tuy nhiên, nếu nỗi sợ liên tục được sử dụng như công cụ kiểm soát, trẻ có thể dần quen với việc làm theo yêu cầu để tránh bị phạt hoặc bị dọa, thay vì hiểu lý do đằng sau quy tắc. Điều này cũng có thể khiến các em khó phân biệt giữa lời cảnh báo có căn cứ và những lời đe dọa thiếu cơ sở.

Giáo dục không nên bắt đầu bằng việc đánh đổi niềm tin của trẻ

Điều đáng suy nghĩ trong câu chuyện này là phản ứng của người lớn trước nỗi sợ của trẻ. Khi thấy một đứa trẻ hoảng hốt, người lớn có thể bật cười vì cho rằng tình huống ấy đáng yêu, hài hước hoặc đạt được mục đích giáo dục. Nhưng với trẻ, cảm giác sợ hãi là thật, ngay cả khi thứ khiến các em sợ chỉ là một hình ảnh giả tưởng.

Trẻ cần được dạy cách ăn uống lành mạnh, giữ gìn vệ sinh và sử dụng thiết bị điện tử hợp lý. Song những bài học ấy hoàn toàn có thể được truyền đạt bằng ngôn ngữ đơn giản, hình ảnh khoa học phù hợp, câu chuyện hoặc trò chơi tương tác mà không cần khiến trẻ tin vào những điều không có thật.

Người lớn cũng cần cân nhắc trước khi chia sẻ, cổ vũ hoặc áp dụng những video tương tự. Một nội dung thu hút sự chú ý trên mạng không đồng nghĩa với một phương pháp giáo dục nên được nhân rộng. Càng không nên lấy việc trẻ sợ hãi, khóc lóc hay lập tức nghe lời làm thước đo duy nhất cho hiệu quả của một bài học.

Sự trung thực và tôn trọng là nền tảng để trẻ xây dựng niềm tin vào người lớn. Dạy trẻ không chỉ là làm sao để các em ngừng một hành vi không mong muốn, mà còn là giúp các em hiểu điều gì đúng, điều gì sai và vì sao mình cần thay đổi. Hãy tự hỏi: Người lớn đang giúp trẻ mở rộng nhận thức, hay chỉ tìm cách kiểm soát hành vi bằng nỗi sợ?