Đây là chủ đề đang làm dậy sóng các nền tảng mạng xã hội quốc tế những ngày gần đây với hàng chục triệu lượt thảo luận, sau khi một loạt bài chia sẻ về mối liên hệ giữa cảm xúc tiêu cực và tư thế cơ thể lan rộng trên nhiều nền tảng lớn. Điều khiến chủ đề này chạm đến nhiều người đến vậy là vì nó lật ngược hoàn toàn cách chúng ta thường nghĩ: không phải bạn gù lưng vì ngồi nhiều, mà bạn gù lưng vì đang mang quá nhiều thứ ở bên trong.

Cơ thể thành thật hơn chúng ta tưởng

Trong tâm lý học, có một khái niệm gọi là "thể hiện nhận thức" hay "embodied cognition", tạm dịch là nhận thức thể hiện qua thân xác. Lý thuyết này, được nhiều nhóm nghiên cứu tại Đại học Pompeu Fabra (Tây Ban Nha) và nhiều trường đại học khác công bố trên tạp chí khoa học Frontiers in Bioengineering, khẳng định rằng trạng thái tâm lý và tư thế cơ thể không phải hai thứ riêng biệt mà tác động qua lại liên tục với nhau theo cả hai chiều.

Có nghĩa là: cảm xúc của bạn ảnh hưởng đến cách bạn đứng ngồi, và ngược lại, cách bạn đứng ngồi cũng ảnh hưởng lại cảm xúc của bạn.

Số liệu từ Xinhua dẫn kèm giải thích của các chuyên gia tâm lý thể chất: khi căng thẳng kéo dài, não bộ kích hoạt cơ chế phòng vệ tự nhiên từ hàng triệu năm tiến hóa. Cơ thể thu nhỏ lại để bảo vệ các nội tạng quan trọng, đặc biệt là vùng bụng và ngực. Vai nhô lên, ngực ép vào trong, đầu chìa về phía trước. Từ góc độ sinh tồn, đây là tư thế của một sinh vật đang cảm thấy bị đe dọa và cần tự bảo vệ.

Vấn đề là trong cuộc sống hiện đại, cảm giác bị đe dọa không đến từ thú dữ mà đến từ deadline, từ những cuộc tranh luận chưa được giải quyết, từ áp lực tài chính, từ sự cô đơn hay lo âu mà chúng ta không tìm ra cách giải tỏa. Và cơ thể phản ứng y hệt như khi đối mặt với nguy hiểm thực sự.

Những dấu hiệu cơ thể đang gánh thay cảm xúc

Trên các diễn đàn và mạng xã hội châu Á, một loạt quan sát từ cộng đồng được chia sẻ rộng rãi, bạn thử nghe xem có lý không?

- Người đang chịu áp lực lớn thường nhướng vai lên cao mà không nhận ra. 

- Người lo âu mãn tính thường có cổ chìa về phía trước. 

- Người trầm cảm hoặc buồn bã kéo dài thường có ngực ép vào trong và lưng khom. 

- Người thường xuyên kìm nén cảm xúc, không được nói ra những gì mình muốn hay cần, dần dần có xu hướng làm bản thân nhỏ lại theo nghĩa đen: vai tròn hơn, lưng cúi hơn, chiều cao đứng thấp hơn.

Số liệu trong nghiên cứu cho thấy: khoảng 60% bệnh nhân đau đầu mãn tính ở châu Á có tư thế cột sống cổ bất thường. Và đáng chú ý hơn, nghiên cứu tâm lý học cho thấy tư thế gù lưng có tương quan đáng kể với triệu chứng trầm cảm, một phần vì tư thế cúi người làm tăng tiết hormone cortisol là hormone căng thẳng trong cơ thể.

Ngoài ra, khi đầu ở vị trí thẳng đứng, cột sống cổ chịu khoảng 5 kg. Nhưng khi đầu chìa về phía trước ở góc 30 độ, thường gặp khi nhìn điện thoại, lực tác động lên cổ tăng lên gần 20 kg. Những người dùng thiết bị điện tử hơn 4 tiếng mỗi ngày với tư thế cúi đầu có tỷ lệ thoái hóa cột sống cổ cao hơn đáng kể so với nhóm còn lại.

Vòng lặp kép: gù lưng làm bạn cảm thấy buồn hơn

Phần đáng lo ngại nhất không phải là cảm xúc khiến bạn gù lưng, mà là gù lưng lại khiến bạn cảm thấy tồi tệ hơn. Đây là vòng lặp hai chiều.

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng chỉ cần thay đổi tư thế ngồi từ cúi xuống sang thẳng lưng, người tham gia thí nghiệm báo cáo cảm thấy tự tin hơn, ít lo âu hơn và có nhiều năng lượng tích cực hơn chỉ sau vài phút. Ngược lại, những người được yêu cầu ngồi cúi người thấy mình nhớ lại nhiều ký ức tiêu cực hơn và cảm thấy bất lực hơn so với nhóm ngồi thẳng.

Não bộ không chỉ ra lệnh cho cơ thể mà cũng đọc ngược lại tín hiệu từ cơ thể. Khi bạn cúi người, não nhận tín hiệu rằng bạn đang ở trạng thái sợ hãi hoặc thất bại. Khi bạn ngồi thẳng, não nhận tín hiệu ngược lại.

Sửa tư thế không chỉ là chuyện của cơ xương khớp

Điểm khác biệt quan trọng mà chủ đề này đang gợi mở là: nếu tư thế cơ thể một phần là kết quả của trạng thái cảm xúc tích lũy, thì chỉ tập vật lý trị liệu hay mua ghế công thái học (ergonomic) thôi là không đủ. Bạn có thể chỉnh tư thế bằng ý chí trong vài phút, nhưng nếu nguồn gốc là áp lực cảm xúc chưa được giải quyết, cơ thể sẽ tự động quay về tư thế phòng thủ không lâu sau đó.

Một nhận xét được chia sẻ rất nhiều trong các chuỗi thảo luận quốc tế về chủ đề này: "Nhiều người hỏi bao lâu thì chỉnh được tư thế. Câu trả lời là: ngay khi cảm xúc của bạn bắt đầu được thả lỏng, cơ thể sẽ tự theo."

Điều này không có nghĩa là bài tập thể chất hay điều chỉnh ergonomic là vô ích. Ngược lại, vì mối liên hệ là hai chiều, cải thiện tư thế cơ thể cũng có thể giúp cải thiện cảm xúc. Nhưng cách tiếp cận hiệu quả nhất có lẽ là cả hai cùng lúc: chú ý đến những gì đang xảy ra bên trong lẫn bên ngoài cơ thể, thay vì chỉ tập trung vào một phía.

Cơ thể bạn không nói dối. Nó chỉ đang kể bằng một ngôn ngữ mà chúng ta lâu nay không học cách đọc.

Theo Frontiers in Bioengineering