Một nhà giáo dục nổi tiếng từng nói: giáo dục về tiền bạc là môn học bắt buộc của cuộc đời và là một trong những trọng tâm của giáo dục trẻ nhỏ, cũng giống như tiền bạc là vấn đề trọng tâm trong mỗi gia đình.

Khi một đứa trẻ biết cách tiêu tiền, hiểu tiết kiệm và quản lý tài chính cá nhân, điều đó cũng có nghĩa là trẻ dần biết cách quản lý cuộc sống của chính mình. Càng trưởng thành, khoảng cách giữa những đứa trẻ biết tiêu tiền đúng cách và những đứa trẻ không được dạy về tiền bạc sẽ ngày càng rõ rệt. Đây cũng là lý do ngày càng nhiều cha mẹ lựa chọn dạy con về tiền từ sớm, thay vì né tránh vì sợ con “hư” hay trở nên thực dụng.

Trong phóng sự của VTV về chủ đề quản lý tài chính cá nhân mới đây, trường hợp của em Vũ Bảo Nam (Hà Nội) đã thu hút sự chú ý. Dù mới học lớp 6, Nam đã hiểu những khái niệm như lãi suất kép, biết phân chia danh mục tiết kiệm - tiêu dùng - từ thiện và đặt mục tiêu tiết kiệm trong ba năm để mua tặng mẹ một cây đàn piano trị giá khoảng 30 triệu đồng. 

Em Vũ Bảo Nam (Hà Nội) là 1 trong 2 nhân vật trong phóng sự của VTV

Mẹ của Nam, chị Trần Thị Thúy, chia sẻ rằng gia đình mở tài khoản ngân hàng riêng cho con từ khi con vào cấp II. Thay vì “nuôi lợn đất” như trước, tiền lì xì hay tiền tiết kiệm của con được gửi vào ngân hàng. Cậu bé hiểu rằng gửi tiết kiệm sẽ được ngân hàng trả lãi mỗi năm và rất hào hứng với việc theo dõi số tiền tăng lên.

Đây không chỉ là một thói quen tài chính đơn giản mà thực sự là điều đáng để các bậc phụ huynh cân nhắc. Bởi thông qua việc làm cụ thể này, trẻ không chỉ biết tiết kiệm, mà còn hiểu được giá trị của đồng tiền, nguyên tắc lãi suất và cách quản lý tài chính cá nhân ngay từ khi còn nhỏ.

Tuy nhiên, điều bất ngờ là cùng với những lời khen ngợi, động viên, phóng sự cũng kéo theo không ít ý kiến trái chiều. Một số cư dân mạng cho rằng cha mẹ “làm màu”, con học tài chính vì nhà dư dả; thậm chí có những bình luận mang tính công kích, nhắm thẳng vào đứa trẻ trong câu chuyện.

Điều bất ngờ là cùng với những lời khen ngợi, động viên, phóng sự cũng kéo theo không ít ý kiến trái chiều.

Chia sẻ về điều này, chị Thúy cho biết bản thân cũng bất ngờ khi phóng sự lan tỏa rộng rãi trên các nền tảng của VTV. Ở những kênh chuyên về kinh tế - tài chính, phần lớn người xem bình luận rất chừng mực và tích cực. Nhưng khi phóng sự được chia sẻ rộng rãi hơn, bắt đầu xuất hiện những bình luận mỉa mai, thiếu thiện chí và thậm chí công kích cá nhân một học sinh nhỏ tuổi.

"Tôi cũng có vào xem và đọc cmt ý kiến của mọi người. Hầu hết thì tôi đều không trả lời đâu, vì thực ra cũng không ảnh hưởng gì đến gia đình tôi cả (và nói thật tôi đọc chỉ thấy buồn cười vì cái kiểu tư duy đó)", chị chia sẻ. 

Điều khiến chị lo lắng không phải là những lời chỉ trích dành cho mình, mà là khả năng con trai có thể đọc được những dòng chữ đó.

"Phóng sự có 2 nhân vật, 1 em bé lớp 6 là con trai tôi, biết tiết kiệm và có kế hoạch chi tiêu, nên tìm hiểu cả về các khái niệm kinh tế, tài chính như “lãi suất kép”. Nhân vật thứ 2 là 1 anh lớn, đã đầu tư chứng khoán từ cấp 3, từng có lần mất đến 500tr từ năm lớp 11. Khi phóng sự này lên thì tôi có tìm hiểu về bạn đó, thấy profile khá khủng, giờ đã là dân đầu tư chuyên nghiệp", bà mẹ kể thêm.

Chị khẳng định con vẫn chỉ là một cậu bé đang tập tành bước vào con đường quản lý tài chính cá nhân, chưa có gì gọi là giỏi giang. Phóng sự cũng không hề dựng hình ảnh “thần đồng tài chính”, mà chỉ đơn giản giới thiệu hai trường hợp: một bạn nhỏ mới bắt đầu biết tiết kiệm và quản lý tiền và một nhân vật lớn hơn đã sớm tiếp xúc với đầu tư, từng trải qua thất bại lớn rồi trưởng thành hơn.

Nguồn tiền của cậu bé cũng rất đa dạng: lì xì, tiền tiêu vặt mà con chủ động tiết kiệm 50%, tiền bán hàng online nhỏ lẻ, tiền làm thêm lập trình theo dự án, tiền thưởng học bổng và giải thưởng học thuật.

Gia đình không thiếu thốn nên con không phải làm thêm để mưu sinh; điều bố mẹ hướng đến chỉ là giúp con hiểu giá trị đồng tiền và biết cách sử dụng nó. Bên cạnh tiết kiệm, các con cũng duy trì việc quyên góp từ thiện hằng tháng, khi thì vài trăm nghìn, khi thì đem cả tiền tiết kiệm ủng hộ đồng bào, như đợt dịch Covid-19 trước đây. Dù phải tiết kiệm rất lâu nhưng khi cần con có thể cho hết.

Theo chị Thúy, như thế mới là “biết tiêu tiền đúng cách”: kiếm tiền bằng sức lực phù hợp với lứa tuổi, biết tiết kiệm, biết chi tiêu hợp lý và biết sẻ chia. Đó là giáo dục tài chính đời thường và nền tảng nhân cách, hoàn toàn không liên quan đến “khoe của” hay chạy theo vật chất.

Điều đáng tiếc là thay vì nhìn nhận tích cực, một bộ phận cư dân mạng lại chọn cách nghi ngờ, quy chụp và mỉa mai. 

Ở góc độ xã hội, đây không chỉ là câu chuyện riêng của một gia đình mà còn phản ánh một vấn đề đáng suy ngẫm: văn hóa ứng xử trên mạng. Mạng xã hội trao quyền phát ngôn cho tất cả mọi người nhưng không đồng nghĩa với việc ai cũng có quyền xúc phạm, phán xét hay tấn công trẻ vị thành niên. Những lời cay nghiệt dành cho một đứa trẻ không giúp người lớn “giàu” hơn hay “đúng” hơn; chúng chỉ cho thấy sự thiếu bao dung và thiếu trách nhiệm trong cách dùng lời nói.

Dạy con về quản lý tài chính sớm không phải là dạy con yêu tiền hơn mọi thứ, mà là dạy con hiểu giá trị lao động, biết tiêu dùng có trách nhiệm và có năng lực tự lập. Trẻ học cách đặt câu hỏi trước mỗi món đồ: “Con có thật sự cần không?”, “Nếu mua cái này, con phải đánh đổi điều gì?”. Đó chính là nền tảng của tư duy lựa chọn và ưu tiên.

Quản lý tài chính còn giúp trẻ học được sự kiên nhẫn. Muốn mua một món đồ lớn, con phải biết tiết kiệm từng chút một, thay vì đòi hỏi ngay lập tức. Cảm giác chờ đợi, tích góp rồi tự tay mua bằng tiền của mình sẽ nuôi dưỡng lòng tự trọng và sự tự lập. Đồng thời, trẻ cũng học cách chia sẻ, biết dành một phần tiền để giúp đỡ người khác, hiểu rằng tiền không chỉ để tiêu mà còn để tạo ra giá trị tốt đẹp.

Khi lớn lên, những đứa trẻ biết quản lý tài chính thường bình tĩnh trước cám dỗ vật chất, biết lập kế hoạch cho cuộc sống và chủ động với tương lai của mình. Nói cách khác, dạy con về tiền chính là dạy con cách sống có trách nhiệm và biết làm chủ cuộc đời.

Trẻ em có quyền được khuyến khích, được thử sức, được sai và được học. Điều chúng cần từ người lớn không phải là mỉa mai, mà là sự tôn trọng và một không gian trưởng thành lành mạnh cả trên đời thực lẫn trên mạng xã hội.

Hiểu Đan