Thị trường phim ngắn trên điện thoại đang tăng trưởng với tốc độ khiến ngành giải trí khó có thể đứng ngoài. Theo thống kê từ Adjust (một nền tảng chuyên về phân tích dữ liệu ứng dụng di động và đo lường hiệu quả marketing), tại Việt Nam, lượt tải các ứng dụng short drama tăng 271% trong quý IV/2025 so với cùng kỳ. Riêng năm 2025, nhóm ứng dụng này mang về khoảng 11,5 triệu USD doanh thu từ mua hàng trong ứng dụng, đứng thứ 5 trong các phân ngành ứng dụng tại Việt Nam về doanh thu IAP. Trên toàn cầu, short drama đạt 2,3 tỷ lượt tải trong năm 2025, trong khi lượt tải quý IV tăng 186% và thời gian sử dụng tăng 311% so với cùng kỳ. Đây là số liệu về short drama nói chung, không phải riêng phim AI, nhưng lại cho thấy một hệ sinh thái nội dung ngắn, nhanh, nhiều tập đã hình thành rất mạnh trước khi AI thực sự bước vào cuộc chơi.

Và giờ đây, AI đang xuất hiện đúng lúc thị trường ấy bùng nổ. Không còn dừng ở việc hỗ trợ viết kịch bản, dựng storyboard hay tạo một vài hình ảnh, AI đã có thể tham gia vào gần như toàn bộ quá trình tạo ra một bộ phim: từ nhân vật, bối cảnh, chuyển động, giọng nói cho tới những series dài hàng chục, hàng trăm tập. Tại Trung Quốc, khoảng 128.000 microdrama (phim quay bản dọc) được phát hành trong quý I/2026, gần gấp 4 lần cùng kỳ năm trước; hơn 95% trong số đó được xác định là phim tạo hoàn toàn bằng AI, không sử dụng máy quay hay diễn viên thật. Khi chi phí giảm, tốc độ sản xuất tăng và hình ảnh ngày càng đẹp mắt, câu hỏi không còn đơn giản là AI có thể làm phim hay không. Điều đáng nói hơn là nếu khán giả ngày càng quen với những bộ phim được tạo ra để đẹp, nhanh và liên tục kích thích cảm xúc, họ sẽ thay đổi cách xem phim như thế nào?

 

AI đẩy “cơn nghiện” phim ngắn đi nhanh hơn

Điều dễ nhận thấy ở các series ngắn hiện nay là công thức kể chuyện được tối ưu cho màn hình điện thoại. Nhân vật bị khinh thường, chịu đựng, sau đó xuất hiện cú lật; một bí mật được hé lộ; một màn trả đũa xảy ra; rồi tập phim kết thúc đúng lúc khán giả muốn biết chuyện gì tiếp theo. Mỗi tập chỉ kéo dài vài chục giây đến vài phút nhưng liên tục tạo ra những mồi mới để người xem không rời màn hình. Chẳng hạn, Doting Snake Lord, một series fantasy được tạo bằng AI, mở đầu bằng cảnh Elena bị chị gái và vị hôn phu tráo quả trứng rồng vàng, vu oan rồi đẩy đến cái chết. Sau đó, cô được tái sinh và bắt đầu hành trình trả thù. Phim liên tục xoay quanh phản bội, oan ức, tái sinh - kiểu motif cũ rích. Cũ là vậy nhưng Doting Snake Lord vẫn cực hot, SocialPeta xếp nó đứng đầu bảng short drama tuần 15 - 21/6/2026, với hơn 10.400 mẫu quảng cáo và ước tính hơn 140 triệu lượt hiển thị. 

Thực tế phim màn hình dọc và những motif này không phải công thức do AI phát minh, short drama do người thật đóng đã vận hành theo logic này từ lâu. Thậm chí ngay cả ở Việt Nam cũng có những đơn vị sản xuất hàng loạt thể loại phim này, đơn cử như năm 2025 từng có cơn sốt phim ngắn màn hình dọc mang tên Mẹ Lao Công Học Yêu.

Doting Snake Lord là một series fantasy được tạo bằng AI rất hot

Đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh (người đứng sau loạt phim điện ảnh như Ngày Xưa Có Một Chuyện Tình, Thưa Mẹ Con Đi,...) cho rằng AI không phải nguyên nhân duy nhất khiến khán giả ngày càng quen với kiểu nội dung ấy. Theo anh, điều rõ ràng hơn là AI đang đẩy một xu hướng vốn đã tồn tại đi nhanh hơn rất nhiều. “Khi xem những series AI xuất hiện trên Reels, tôi nhận ra chúng có rất nhiều điểm giống với những series màn hình dọc do người thật đóng mà tôi từng thấy trước đây. Câu chuyện thường rất đơn giản, nhân vật bị coi thường, chịu đựng, rồi có một cú lật, một màn trả đũa hoặc được công nhận. AI chỉ làm việc đó nhanh hơn, rẻ hơn và có thể sản xuất với số lượng rất lớn”, anh chia sẻ.

Đây có lẽ mới là thay đổi đáng chú ý nhất của AI đối với phim ảnh, nó không nhất thiết tạo ra một khẩu vị mới, nhưng có khả năng sản xuất khẩu vị cũ với tốc độ chưa từng có. Khi một đội ngũ nhỏ có thể tạo ra cả series trong thời gian rất ngắn, thị trường có thể được lấp đầy bởi hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn nội dung tương tự nhau. CNA (Channel NewsAsia, hãng thông tấn Singapore) dẫn trường hợp những ê-kíp làm phim AI tại Trung Quốc có thể hoàn thành một series trong vài tuần đến một tháng, trong khi chi phí thấp hơn đáng kể so với microdrama quay người thật. Như vậy, khán giả không chỉ có nhiều nội dung hơn để xem mà còn có thể phải tiếp xúc với một lượng khổng lồ nội dung được thiết kế để giữ họ xem tiếp.

Số liệu của Adjust đã trích dẫn ở phần mở đầu phần nào cho thấy sức hút của chính định dạng này. Những con số này không chứng minh AI khiến khán giả “nghiện” phim ngắn, nhưng cho thấy AI đang bước vào một thị trường vốn đã được xây dựng quanh tốc độ, khả năng giữ chân và nhu cầu xem liên tục.

Theo Trịnh Đình Lê Minh, điều đó có thể tác động đến kỳ vọng của khán giả đối với nhịp kể chuyện. “Nếu khán giả ngày càng tiếp xúc với những nội dung được thiết kế để liên tục tạo ra payoff, liên tục kích thích sự tò mò và gần như không cho họ có thời gian rời khỏi màn hình, thì tất nhiên nó có thể ảnh hưởng đến cách họ tiếp nhận những bộ phim dài, nơi có nhịp độ chậm hơn và những khoảng nghỉ”, anh nói. Tuy nhiên, nam đạo diễn không cho rằng có thể vội kết luận khán giả vì thế mà “không còn khả năng xem phim chậm”. Khán giả luôn có nhiều khẩu vị khác nhau. Vấn đề là chúng ta đang sống trong một môi trường mà sự chú ý được tối ưu hóa từng giây, và điều đó chắc chắn sẽ tác động đến cách kể chuyện cũng như kỳ vọng của người xem.

Khi cái đẹp được tạo ra quá dễ dàng

AI còn mang đến một thay đổi khác rất khó bỏ qua khi nó có thể tạo ra những hình ảnh gần như hoàn hảo với tốc độ đáng kinh ngạc. Gương mặt đẹp không tì vết, làn da hoàn hảo, cơ thể lý tưởng, ánh sáng điện ảnh, bối cảnh hoành tráng,… tất cả có thể xuất hiện chỉ từ một câu lệnh. Điều này vừa là sức mạnh vừa là vấn đề của phim AI. Trong điện ảnh truyền thống, một khuôn hình đẹp thường là kết quả của rất nhiều lựa chọn bao gồm diễn viên, hóa trang, phục trang, ánh sáng, bối cảnh, máy quay, ống kính, màu sắc và cả những tình huống không thể đoán trước trên trường quay. Với AI, nhiều thứ trong số đó có thể được sinh ra trực tiếp từ dữ liệu và câu lệnh.

Càng phát triển, AI càng khiến ranh giới giữa hình ảnh đẹp và hình ảnh “được tối ưu để trông đẹp” trở nên mỏng hơn. Khán giả có thể nhìn thấy những nhân vật hoàn hảo hơn con người thật, những bối cảnh đẹp hơn đời thật, những chuyển động sạch sẽ hơn những gì một số diễn viên có thể thực hiện. Nếu những hình ảnh ấy xuất hiện với tần suất đủ lớn, chúng có thể góp phần hình thành một chuẩn thẩm mỹ mới, dù hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định phim AI đã trực tiếp khiến khán giả thay đổi tiêu chuẩn ngoại hình hay khả năng thưởng thức điện ảnh.

"Diễn viên" phim AI được tối ưu để "trông đẹp hơn"

Nhưng cái đẹp trong điện ảnh vốn không chỉ nằm ở sự hoàn hảo. Một gương mặt có nếp nhăn, một cơ thể không đúng chuẩn, một ánh mắt hơi lệch, một chuyển động vụng về,... đôi khi lại là thứ khiến nhân vật trở nên giống một con người thật. Đó cũng là lý do câu chuyện về AI trong điện ảnh không thể chỉ được nhìn từ góc độ công nghệ. Nó còn là câu chuyện về con người mà điện ảnh muốn lưu giữ.

AI có thể kể một câu chuyện cảm động, nhưng liệu có tạo ra được cảm xúc?

Đây là điểm khiến những bộ phim AI dù ngày càng đẹp mắt vẫn gây tranh luận. Diễn viên phim Trại Buôn Người - Tùng Mint, người hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh và nghệ thuật, cho rằng AI bản thân không xấu và có thể trở thành một công cụ hữu ích nếu được sử dụng đúng cách. Từ kinh nghiệm trong lĩnh vực tattoo, anh nhận thấy AI có thể giúp nghệ sĩ hình dung ý tưởng và đưa ra hình ảnh tham khảo, nhưng nếu biến những hình ảnh đó thành sản phẩm cuối cùng thì dễ đánh mất dấu ấn riêng của người sáng tạo. Với phim ảnh cũng vậy. “Tôi có xem phim AI rồi, có những câu chuyện rất cảm động nhưng cảm xúc của nhân vật không có, không đọng lại cho mình điều gì cả”, anh nói. Theo Tùng Mint, AI nên giúp nghệ sĩ đi đến ý tưởng của mình thay vì trở thành thứ làm thay toàn bộ quá trình sáng tạo.

Diễn viên Tùng Mint

Đây là một khác biệt đáng chú ý giữa mô phỏng cảm xúc và tạo ra cảm xúc. AI có thể học được rằng một cảnh chia tay thường cần ánh sáng như thế nào, gương mặt buồn nên biểu cảm ra sao, nhân vật cần nói câu gì để người xem xúc động. Nhưng bản thân AI không có ký ức về một cuộc chia tay, không có trải nghiệm mất mát, yêu thương hay trưởng thành trong khi diễn viên thì có.

Nữ diễn viên Phạm Băng Băng từng chia sẻ tại Liên hoan phim quốc tế Bucheon (BIFAN) rằng AI có thể giúp giảm chi phí và hỗ trợ quá trình sáng tạo, nhưng hiện chưa thể thay thế hoàn toàn cảm xúc con người và những sắc thái phức tạp hình thành từ trải nghiệm sống. Quan điểm này không có nghĩa AI không thể tạo ra một bộ phim khiến người xem khóc. Ngược lại, AI hoàn toàn có thể mô phỏng những công thức đã khiến con người xúc động trong hàng nghìn bộ phim trước đó. Nhưng câu hỏi nằm ở chỗ: sau khi bộ phim kết thúc, thứ còn ở lại trong khán giả là gì?

AI khiến thị trường thừa phim, người thật mất việc và khán giả đổi gu?

Nếu AI có thể sản xuất nội dung với tốc độ chưa từng có, vấn đề tiếp theo không còn là “có đủ phim để xem hay không”, mà là khán giả sẽ phải lọc giữa bao nhiêu nội dung giống nhau để tìm được một tác phẩm thực sự có dấu ấn. Tại Trung Quốc, khoảng 128.000 microdrama được phát hành chỉ trong quý I/2026, gần gấp 4 lần cùng kỳ năm trước; hơn 95% được xác định là tạo hoàn toàn bằng AI. Một ê-kíp chỉ 5-10 người có thể hoàn thành một series trong vài tuần đến một tháng. Khi phim được sản xuất quá dễ dàng, những yếu tố dễ thu hút nhất như hình ảnh bắt mắt, nhân vật đẹp, tình tiết gây sốc hay các cú twist nhanh càng có nguy cơ trở thành công thức được lặp lại với quy mô lớn.

Hệ lụy không chỉ nằm trên màn ảnh mà còn lan xuống những người đứng sau nó. CNA ghi nhận biên tập viên, diễn viên quần chúng và một số vị trí hậu trường là những nhóm chịu tác động sớm khi microdrama AI phát triển. Một nhà sản xuất cho biết đội dựng 5-6 người trước đây nay có thể chỉ cần một người. Nam diễn viên Bì Chí Cường (một diễn viên phụ ở Hoành Điếm, Trung Quốc) cũng chia sẻ nếu trước đây có ngày anh phải chọn giữa nhiều đoàn phim cùng lúc, đến năm 2026 có thời điểm chỉ còn một hoặc hai đoàn gọi mỗi tháng. Tôn Bân - Phó hiệu trưởng Trường Sân khấu, Điện ảnh và Truyền hình thuộc Đại học Truyền thông Trung Quốc - nhận định những công việc như diễn viên quần chúng, ánh sáng cơ bản, nhân công trường quay và dựng phim mang tính thao tác có thể là những vị trí chịu ảnh hưởng trước. Vấn đề vì thế không đơn giản là một diễn viên mất một vai, mà là cả hệ sinh thái hóa trang, phục trang, ánh sáng, quay phim, trường quay, đạo cụ và hậu cần phía sau một bộ phim cũng có thể bị thu hẹp.

Phim AI thậm chí còn khiến nhiều người mất việc

Cùng lúc đó, AI còn đặt ra câu hỏi về quyền đối với chính những gì thuộc về người thật. Tháng 3/2026, một tòa án ở Bắc Kinh cũng phán quyết có lợi cho một nữ diễn viên trong vụ hình ảnh của cô bị sử dụng để tạo nhân vật AI mà không được cho phép. Trung Quốc sau đó tăng cường quản lý, yêu cầu phim AI phải được gắn nhãn và nền tảng xác minh quyền sử dụng hình ảnh, giọng nói của người thật. Từ đầu năm 2026, nhà chức trách cho biết đã gỡ 68.000 microdrama và xử lý hơn 1.200 tài khoản, hơn 90% nội dung bị nhắm tới có liên quan đến microdrama AI.

Nhưng có lẽ tác động khó nhận thấy nhất lại nằm ở phía khán giả. Khi liên tục được tiếp xúc với những nội dung được tối ưu để giữ chân, người xem có thể dần quen với việc phim phải đẹp ngay lập tức, câu chuyện phải vào thẳng vấn đề và vài phút lại có một “phần thưởng” đủ mạnh để tiếp tục theo dõi. Đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh lo ngại con người không chỉ dùng AI để làm phim nhanh hơn, mà còn bắt đầu làm phim theo chính logic của máy móc, khi nhân vật trở thành công cụ tạo cảm xúc, hình ảnh trở thành kích thích thị giác, còn câu chuyện được xây dựng thành chuỗi payoff liên tục. Khi đó, những thứ không thể tối ưu hóa thành công thức như diễn xuất còn khiếm khuyết hay câu chuyện cần thời gian để cảm nhận có thể ngày càng khó giữ chân khán giả. Và câu hỏi lớn nhất mà làn sóng phim AI đặt ra có lẽ không phải AI có thể làm bao nhiêu bộ phim, mà là sau khi đã quen với những bộ phim được tạo ra để thỏa mãn tức thời, khán giả còn kiên nhẫn với những tác phẩm cần con người để cảm nhận và cần thời gian để ở lại hay không?