Sáng 30/10, 100 phòng của khu chính điện mang tên Thanh Liên Đường trên trang chùa online Sansa (Sơn tự, nghĩa là ngôi chùa trên núi) ghi nhận tổng cộng 4.679 người đang có mặt, theo báo Money Today của Hàn Quốc. Mỗi phòng chứa tối đa 100 người và 5 phòng đã kín chỗ. Người vào sau đành đi lòng vòng hoặc đứng yên một chỗ, vì mỗi tấm bồ đoàn trong chính điện chỉ cho phép một người ngồi.

Chính điện Thanh Liên Đường trên Sansa: mỗi người dùng hóa thành một chú tiểu, mỗi tấm bồ đoàn chỉ cho một người ngồi. Ảnh chụp màn hình sansatemple.com

Một ngày trước đó, nhà phát triển công bố lượt truy cập đã chạm 100.000 trong một ngày. Lượng người đổ về vượt xa dự tính, buộc sức chứa server phải nâng liên tục từ 20 người lên 100, rồi 1.200, và sau cùng là 10.000 chỗ. Theo báo Nongmin Shinmun, bài đăng thông báo sự cố server trên Threads nhận khoảng 7.100 lượt thích, còn bài báo tin mốc 100.000 người nhận khoảng 4.500 lượt thích.

Cơn sốt nhanh chóng tràn sang cả mạng xã hội Việt. Một bài đăng tiếng Việt trên Threads kèm ảnh chính điện chật kín chú tiểu, đùa rằng "thị trường đi chùa online dạo này khắc nghiệt, mới sáng sớm server đã chật kín người", thu về 152.000 lượt xem và 8.600 lượt thích chỉ sau 7 giờ. Dưới phần bình luận, có người than vừa vào đã lần hết hai vòng tràng hạt mà vẫn chưa tịnh tâm được bao nhiêu.

Một ngôi chùa không cho phép bắt chuyện

Sansa do một nhà phát triển cá nhân dùng tên Metamong lập ra. Người dùng không cần cài ứng dụng, chỉ cần mở trang web trên điện thoại hoặc máy tính, chọn một phòng và lập tức hóa thành một chú tiểu với cái tên được gán ngẫu nhiên như "Mây thong thả" hay "Ánh trăng dịu dàng". Trong chính điện, có thể đi lại, ngồi lên bồ đoàn, lạy Phật, lần tràng hạt bằng đầu ngón tay, bật nghe tụng Bát Nhã Tâm Kinh hoặc chỉ ngồi im giữa tiếng gió và tiếng chim. Khi một người khác chắp tay, màn hình hiện dòng thông báo rằng họ vừa chào bạn bằng một cái chắp tay.

Mỗi người vào Sansa hóa thành một chú tiểu, có thể đi lại, tìm bồ đoàn trống để ngồi. Ảnh chụp màn hình sansatemple.com

Tính năng ấy cũng là hình thức giao tiếp duy nhất. Sansa không có ô chat. Trang tự giới thiệu là "ngôi chùa online nơi mọi người ngồi cùng nhau mà không nói gì", còn nhà phát triển tóm gọn: ngồi chung thì được, bắt chuyện thì không.

Chắp tay là cách "giao tiếp" duy nhất trên Sansa, màn hình hiện thông báo khi có người vừa chào bằng một cái chắp tay. Ảnh chụp màn hình sansatemple.com

Ý tưởng bắt đầu từ một sự lười rất đời thường. Theo Money Today, khi ra mắt, nhà phát triển kể rằng có những ngày thấy đi chùa chắc sẽ dễ chịu, nhưng muốn đi thì lại phải siêng năng. Vậy nên Sansa không đòi hỏi gì: lạy một lạy, lần tràng hạt một chút rồi thoát ra cũng được, và ai không còn sức để tới tận chùa thì cứ vào đây ngồi một lát.

Phản hồi của người dùng cho thấy thứ họ tìm đến không hẳn là tôn giáo. Một người viết rằng sáng nay trên đường đi làm đã ghé qua để giữ bình tĩnh, và đó là lần đầu tiên trong đời họ "đi chùa". Người khác nói mình không theo đạo nào nhưng vẫn thấy tâm trạng dịu lại. Có người định mở trang để "ngồi" cùng trong lúc làm việc. Một người tự nhận là hướng nội nặng thì vui vì ở đây, lần đầu tiên, mình dám ngồi hàng đầu.

Dĩ nhiên cũng có phàn nàn: vào từ sáng mà không còn chỗ, phòng 1.200 người đã đầy, đứng mãi không tìm được bồ đoàn. Nhà phát triển sửa gần như theo thời gian thực. Tiếng mõ dùng chung bị chê ồn nên bị gỡ, thay bằng mõ riêng cho từng người. Lỗi hai người ngồi chồng lên nhau trên một bồ đoàn được chặn lại. Kế hoạch sắp tới là thêm âm thanh ngoài Bát Nhã Tâm Kinh, cải thiện mõ và tràng hạt, mở rộng không gian chùa.

Nhìn kỹ, sản phẩm này bán một thứ rất khó gọi tên: cảm giác có người ở bên mà không phải gánh nghĩa vụ giao tiếp. Đó cũng là logic của những video "học cùng tôi" dài hàng giờ trên YouTube hay những quán cà phê nơi ai cũng cắm tai nghe. Sansa chỉ đặt nhu cầu ấy vào một khung cảnh có sẵn ý nghĩa, và cắt bỏ mọi thứ có thể bắt người ta phải lên tiếng.

Đỉnh mới của làn sóng "Phật giáo hip"

Sansa không nổi lên giữa khoảng trống. Vài năm qua, đạo Phật ở Hàn Quốc đã được giới trẻ đón nhận như một thứ văn hóa "hip". Tại Hội chợ Phật giáo Quốc tế Seoul 2024, màn biểu diễn của "DJ NewJeansNim", nhân vật do danh hài Yoon Seong Ho thủ vai, phối nhạc EDM với kinh Phật và từng khiến trang web chính thức của hội chợ sập tạm thời. Năm 2025, hội chợ đón hơn 200.000 khách, trong đó hơn 70% ở độ tuổi 20 và 30.

Lễ hội đèn hoa sen tại chùa Jogye, Seoul. Vài năm qua, đạo Phật được nhiều người trẻ Hàn Quốc đón nhận như một thứ văn hóa "hip". Ảnh: Ken Eckert / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Năm 2026, con số này lên mức kỷ lục 250.000 khách, cao nhất trong 14 năm tổ chức, tăng khoảng 50.000 so với năm trước, theo Asia Economy. Gần ba phần tư khách thuộc độ tuổi 20 và 30, theo The Korea Times, và theo ban tổ chức được AFP dẫn lại, khoảng một nửa trong số đó không theo tôn giáo nào. Đi kèm là cả một nền kinh tế hàng hóa: áo phông in hình Phật lướt sóng, Phật trượt tuyết, móc khóa, giá đỡ điện thoại chủ đề Phật giáo, nhiều cửa hàng online từng thông báo quá tải đơn sau mỗi mùa hội chợ. Chương trình templestay (ở lại chùa), vốn trước đây chủ yếu phục vụ du khách nước ngoài, cũng ngày càng có nhiều người trẻ Hàn đăng ký.

Một bài bình luận trên The Korea Times đặt hiện tượng này cạnh bối cảnh thất nghiệp và thiếu việc làm của người trẻ, thứ đang tạo ra cái mà một số nhà phân tích gọi là "thế hệ nghỉ ngơi": những người trưởng thành đã ngừng chủ động tìm kiếm cơ hội vì thấy hệ thống ngày càng bất lợi với mình.

Bức tranh ấy không riêng gì Hàn Quốc. Ở Trung Quốc, năm 2023, Trip.com ghi nhận lượt đặt vé tới các điểm du lịch có chùa chiền tăng 310% so với năm trước, khoảng một nửa khách sinh sau năm 1990. Mạng xã hội nước này khi đó lan truyền câu cửa miệng đại ý "đi làm không bằng đi thắp hương", gắn với áp lực "nội cuốn" khiến người trẻ thấy càng cố càng vô ích.

Điểm khác của Sansa là nó đi thêm một bước: không cần vé, không cần tàu xe, không cần cả việc ra khỏi nhà. Nếu hội chợ và templestay là "đi chùa cho vui", thì chùa online là "đi chùa cho đỡ mệt", phiên bản tối giản nhất của cùng một nhu cầu.

Với giới khởi nghiệp, câu chuyện Sansa còn là một bài học khác. Một tài khoản chuyên về AI trên Threads nhận xét rằng ngay khi Sansa nổi lên, các bản sao kiểu nhà thờ online, thánh đường online đã xuất hiện khắp nơi. Trong thời mà AI có thể giúp dựng lại một sản phẩm tương tự chỉ trong vài giờ thay vì vài ngày, phần mềm gần như không còn là hào phòng thủ. Thứ còn lại là ý tưởng gốc, đúng thời điểm, và gu tiết chế: dám bỏ đi tính năng chat mà gần như mọi nền tảng cộng đồng đều coi là bắt buộc.

Bài toán khó hơn nằm ở phía trước. Nhà phát triển mới nói về việc thêm âm thanh và mở rộng chính điện, chưa nhắc tới chuyện kiếm tiền. Nhưng server cho hàng chục nghìn người cùng lúc không miễn phí, và bất kỳ lớp quảng cáo hay gói trả phí nào cũng có nguy cơ phá vỡ đúng thứ khiến người ta tìm đến: một nơi không đòi hỏi gì ở mình.

Chùa Beopju trên núi Songni, một trong những ngôi chùa có chương trình templestay ở Hàn Quốc. Ảnh: MeganYoungmee / Wikimedia Commons

Chính giới Phật giáo Hàn cũng đã lên tiếng cảnh giác với cả làn sóng. Một bài xã luận trên Hyunbul News, tờ báo Phật giáo, cho rằng nếu đạo Phật chỉ được tiêu thụ như một "hình ảnh đẹp" thì  chẳng hơn một trào lưu nhất thời.

Có lẽ cũng không cần đặt kỳ vọng lớn đến thế. Hàng nghìn chú tiểu hoạt hình ngồi im trong một chính điện ảo lúc 7 giờ sáng không chứng minh rằng người trẻ đang quay về với tôn giáo. Nó chỉ cho thấy, giữa một ngày phải trả lời tin nhắn, họp hành, giữ hình ảnh trên mạng, có rất nhiều người sẵn sàng xếp hàng chỉ để có một chỗ ngồi, ở gần người khác, và không phải nói gì cả.