Trong hơn 2 năm qua, trí tuệ nhân tạo được quảng bá như một công cụ giúp doanh nghiệp tăng năng suất với chi phí ngày càng thấp. Các mô hình AI ngày càng mạnh hơn, số lượng người dùng tăng nhanh hơn và hàng loạt công ty đổ tiền vào việc đưa AI vào mọi quy trình làm việc. Thế nhưng với Workato, một công ty phần mềm, trải nghiệm gần đây lại mang đến một cảm giác hoàn toàn khác.

Tháng 5 năm 2026, đội ngũ tài chính của Workato, công ty tự động hóa doanh nghiệp với hơn 1.300 nhân viên, nhìn vào hóa đơn từ Anthropic và không tin vào mắt mình. Chỉ qua một ngày, khoản chi cho dịch vụ AI tăng đúng 700%.

Theo CIO Carter Busse của Workato, cú sốc xuất hiện khi Anthropic chuyển từ mô hình giá cố định sang cơ chế tính phí dựa trên lượng token thực tế được sử dụng. Trước đó, chi phí AI tương đối dễ dự đoán. Tuy nhiên, khi cách tính mới được áp dụng, công ty lập tức nhìn thấy một con số hoàn toàn khác.

"Chúng tôi nhận ra mình đã được trợ giá rất nhiều", ông Busse thừa nhận.

Nhận xét này phản ánh điều mà nhiều doanh nghiệp có thể chưa thực sự để ý trong giai đoạn bùng nổ AI vừa qua. Trong cuộc đua giành khách hàng, các hãng AI liên tục tung ra những gói dịch vụ hấp dẫn với mức giá tương đối dễ tiếp cận. Điều đó khiến không ít doanh nghiệp quen với cảm giác rằng AI là một công cụ mạnh nhưng tương đối rẻ so với giá trị mà nó mang lại.

Tuy nhiên, khi các nhà cung cấp bắt đầu tính phí sát hơn với lượng tài nguyên tính toán thực tế được sử dụng, bức tranh trở nên khác hẳn.

Đặc biệt, sự thay đổi này xuất hiện đúng vào thời điểm doanh nghiệp không còn chỉ dùng AI như một chatbot trả lời câu hỏi đơn giản. Ngày càng nhiều công ty triển khai các AI Agent có khả năng thực hiện chuỗi tác vụ phức tạp, gọi nhiều mô hình khác nhau và hoạt động gần như liên tục. Điều đó đồng nghĩa lượng token tiêu thụ cũng tăng lên nhanh chóng.

Với Workato, việc hóa đơn tăng gấp 7 lần không xuất phát từ việc công ty đột nhiên mở rộng quy mô sử dụng AI trong một ngày. Thay vào đó, nó phản ánh sự khác biệt giữa chi phí mà doanh nghiệp từng quen thuộc và chi phí thực tế khi mọi hoạt động bắt đầu được tính toán chi tiết hơn.

Không chỉ Workato bắt đầu chú ý tới vấn đề này. Một số tập đoàn lớn cũng đang siết chặt việc sử dụng AI nội bộ. Uber được cho là đã dùng hết ngân sách AI cho cả năm từ rất sớm và phải áp dụng hạn mức chi tiêu mới. Amazon yêu cầu nhân viên cân nhắc kỹ hơn trước khi sử dụng AI cho những tác vụ không thật sự cần thiết. Walmart và Meta cũng triển khai các biện pháp kiểm soát mức tiêu thụ tài nguyên AI.

Trong giai đoạn đầu của cơn sốt AI, câu hỏi phổ biến nhất thường là mô hình nào thông minh hơn, trả lời tốt hơn hoặc tạo ra kết quả chính xác hơn. Nhưng khi hóa đơn bắt đầu phình to, câu hỏi mới xuất hiện: liệu mức hiệu quả mà AI mang lại có tương xứng với số tiền doanh nghiệp phải bỏ ra hay không?

Một cuộc khảo sát gần 1.000 công ty của Bain về hiệu quả đầu tư AI và phát hiện ra rằng 40% trong số đó nói mức tiết kiệm thực tế đạt được thấp hơn 10% so với kỳ vọng ban đầu. Một nhà đầu tư tiết lộ với Axios rằng một giám đốc tài chính đã vô tình chi tới 500 triệu USD cho dịch vụ Claude chỉ trong một tháng trước khi bất kỳ ai trong công ty nhận ra điều đó đang xảy ra.

Giai đoạn mà các công ty AI dùng giá thấp để thuyết phục doanh nghiệp thay đổi thói quen đang kết thúc. Câu hỏi mà mỗi đội ngũ tài chính doanh nghiệp giờ đây buộc phải trả lời là liệu giá trị thực của AI có xứng đáng với chi phí thực của nó hay không, một câu hỏi mà trong thời kỳ trợ giá, không ai cần phải hỏi.