Thay vì tiếp tục duy trì các chương trình bị đánh giá là dư thừa hoặc không còn phù hợp với nhu cầu thị trường, nước này đang chủ động điều chỉnh lại toàn bộ bản đồ đào tạo đại học.

Theo số liệu từ Bộ Giáo dục Trung Quốc, trong giai đoạn 2021-2025, hơn 12.200 chương trình đào tạo bậc cử nhân đã bị thu hồi, đình chỉ hoặc điều chỉnh, tương đương hơn 30% tổng số chương trình trên toàn quốc. Cùng lúc đó, khoảng 10.200 ngành học mới được bổ sung, tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp chiến lược.

AI, robot và bán dẫn đang được dồn lực đào tạo và phát triển.

Đợt cải tổ lần này tập trung mạnh vào những nhóm ngành được cho là đang đối mặt tình trạng dư cung lao động hoặc cần thay đổi mô hình đào tạo. Một số lĩnh vực bị thu hẹp bao gồm nghệ thuật - nhân văn, thiết kế sản phẩm, ngoại ngữ và quản lý. Nhiều trường đại học đã lựa chọn sáp nhập, cơ cấu lại hoặc dừng tuyển sinh một số chương trình cụ thể để chuyển nguồn lực sang các lĩnh vực mới.

Trong đó, thiết kế sản phẩm là một ví dụ được chú ý khi một số trường cho rằng nhiều tác vụ kỹ thuật như dựng hình, kết xuất hay quy trình thiết kế tiêu chuẩn đang thay đổi nhanh dưới tác động của AI. Tuy nhiên, định hướng này không đồng nghĩa AI thay thế hoàn toàn các ngành sáng tạo, mà phản ánh xu hướng chuyển trọng tâm sang các kỹ năng có giá trị gia tăng cao hơn.

AI, robot và bán dẫn đang được dồn lực đào tạo và phát triển.

Ở chiều ngược lại, những lĩnh vực được ưu tiên mở rộng đều gắn trực tiếp với chiến lược công nghệ quốc gia. AI, robot, bán dẫn, khoa học dữ liệu và sản xuất thông minh đang trở thành các ngành đào tạo được “trải thảm đỏ”. Đặc biệt, Embodied Intelligence (trí tuệ hiện thân) hướng phát triển tích hợp AI với robot và hệ thống vật lý để ứng dụng trực tiếp vào sản xuất và kinh tế thực đang nổi lên như một lĩnh vực mới, với nhiều trường đại học lớn đã nhanh chóng bổ sung chương trình đào tạo.

Giới quan sát cho rằng phía sau quyết định mạnh tay này là áp lực kép mà Trung Quốc đang phải đối mặt. Một mặt, thị trường lao động ngày càng cạnh tranh khi số lượng sinh viên tốt nghiệp tăng liên tục trong nhiều năm, trong khi không phải ngành học nào cũng còn duy trì được nhu cầu tuyển dụng như trước. Mặt khác, cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu đang khiến bài toán nhân lực trở thành ưu tiên chiến lược.

Thay vì để đại học tiếp tục đào tạo theo cấu trúc cũ, Trung Quốc đang thử một cách tiếp cận khác: điều chỉnh hệ thống giáo dục để đi trước nhu cầu của nền kinh tế. Nói cách khác, mục tiêu không còn chỉ là đào tạo ra người có bằng cấp, mà là đào tạo ra lực lượng lao động phù hợp với những ngành được kỳ vọng sẽ định hình tăng trưởng trong thập kỷ tới.