Một vụ kiện kéo dài hàng thập kỷ tại California, Mỹ đã trở thành tâm điểm của sự phẫn nộ và những bài học xương máu về mặt pháp lý. Vụ án Van Horn đối đầu với Torti không chỉ là câu chuyện về một tình bạn tan vỡ sau tai nạn mà còn là cuộc chiến khốc liệt giữa các tập đoàn bảo hiểm và những định nghĩa khô khan về luật pháp, nơi một hành động cứu người có giá trị lên tới 4 triệu USD (khoảng 101,6 tỷ VNĐ).

Đêm Halloween định mệnh và khoảnh khắc sinh tử

Câu chuyện bắt đầu vào đêm Halloween năm 2004 tại Los Angeles. Lisa Torti và Alexandra Van Horn cùng một nhóm bạn vừa rời khỏi một quán bar vào khoảng 1 giờ 30 sáng trên hai chiếc xe riêng biệt. Alexandra ngồi ở ghế hành khách trong chiếc xe do Anthony Watson điều khiển, chạy với tốc độ khoảng 45 dặm/giờ (tương đương 72 km/h). Bi kịch xảy ra khi chiếc xe của Watson mất lái và đâm sầm vào một cột đèn đường.

Lisa Torti, khi đó đang ngồi trên chiếc xe chạy ngay phía sau cầm lái, đã chứng kiến toàn bộ cảnh tượng kinh hoàng. Không một giây chần chừ, Torti lao ra khỏi xe để cứu bạn. Trong lời khai sau này, Torti khẳng định cô đã nhìn thấy khói và chất lỏng rò rỉ từ chiếc xe gặp nạn, khiến cô tin rằng một vụ nổ là điều khó tránh khỏi. Với nỗi sợ hãi tột độ cho tính mạng của bạn mình, Torti đã nắm lấy Alexandra và kéo cô ra khỏi đống đổ nát trước khi nhân viên cứu hộ kịp đến hiện trường.

Ảnh minh họa

Lòng tốt bị trừng phạt và cáo buộc kéo người như búp bê giẻ rách

Sau vụ tai nạn, Alexandra Van Horn bị tổn thương đốt sống nghiêm trọng dẫn đến liệt vĩnh viễn. Thay vì một lời cảm ơn, Alexandra đã đệ đơn kiện chính người bạn đã cứu mình. Các luật sư của Alexandra đưa ra một lập luận gây sốc: Họ cáo buộc Lisa Torti đã hành động cẩu thả khi kéo Alexandra ra khỏi xe “như một con búp bê giẻ rách” (like a rag doll) thay vì để cô ngồi yên chờ lực lượng y tế chuyên nghiệp. Theo phía nguyên đơn, chính hành động di chuyển không đúng cách này đã gây ra tình trạng bại liệt cho Alexandra, chứ không phải do lực tác động từ vụ đâm xe ban đầu.

Cuộc chiến pháp lý bắt đầu trở nên phức tạp khi Torti tìm cách bảo vệ mình bằng Luật Người tốt (Good Samaritan Law) của bang California. Cô tin rằng bất kỳ ai giúp đỡ trong tình huống khẩn cấp đều được miễn trừ trách nhiệm dân sự. 

Tuy nhiên, Tòa án Tối cao California vào thời điểm đó đã đưa ra một phán quyết gây chấn động với tỉ lệ 4-3: Họ cho rằng luật chỉ bảo vệ những người cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế khẩn cấp tại hiện trường. Việc Torti kéo Alexandra ra khỏi xe không được coi là chăm sóc y tế, và vì vậy, cô hoàn toàn có thể bị kiện vì tội cẩu thả.

Cuộc chiến của những gã khổng lồ bảo hiểm

Khi vụ kiện tiến tới giai đoạn bồi thường, số tiền được chốt để dàn xếp lên tới 4 triệu USD (khoảng 101,6 tỷ VNĐ). Đây là lúc câu chuyện chuyển từ mâu thuẫn cá nhân sang cuộc đấu trí giữa các tập đoàn bảo hiểm. Lisa Torti có hai hợp đồng bảo hiểm: một với Encompass Insurance Co. và một với Mid-Century Insurance Co. Ngoài ra, chiếc xe của Watson (nơi xảy ra tai nạn) được bảo hiểm bởi Coast National Insurance Co.

Encompass là đơn vị duy nhất chấp nhận đứng ra bảo vệ Torti trong vụ kiện. Trong khi đó, Mid-Century và Coast National đã thẳng thừng từ chối. Lý do họ đưa ra cực kỳ máy móc: Họ cho rằng Torti không thực sự sử dụng chiếc xe của Watson khi cô kéo Alexandra ra ngoài. Theo các công ty này, định nghĩa về sử dụng xe hơi phải gắn liền với việc vận hành hoặc lái xe, còn việc cứu người ra khỏi xác xe không nằm trong phạm vi bảo hiểm.

Sau khi phải chi trả toàn bộ khoản tiền dàn xếp 4 triệu USD, Encompass đã quay sang kiện hai công ty bảo hiểm còn lại để đòi chia sẻ trách nhiệm tài chính. Một cuộc chiến pháp lý mới lại bùng nổ xung quanh định nghĩa của từ “sử dụng” (using) và “bốc dỡ” (unloading).

Thay đổi lịch sử từ một vụ kiện đầy nước mắt

Sự bức xúc của dư luận trước việc một người tốt như Lisa Torti bị truy đuổi pháp lý và các công ty bảo hiểm tìm cách thoái thác trách nhiệm đã tạo ra một áp lực khổng lồ lên chính quyền bang California. Năm 2009, cơ quan lập pháp bang đã buộc phải sửa đổi Luật Người tốt để lấp đầy kẽ hở này.

Đạo luật mới quy định rõ ràng rằng: Bất kỳ ai thực hiện hỗ trợ khẩn cấp tại hiện trường, dù là chăm sóc y tế hay phi y tế (như giải cứu khỏi xe cháy), một cách thiện chí và không vụ lợi, sẽ không phải chịu trách nhiệm về các thiệt hại dân sự. Đây là một chiến thắng muộn màng cho công lý, nhưng nó lại không giúp ích gì cho Lisa Torti trong vụ kiện của riêng cô, vì luật mới không có hiệu lực hồi tố.

Ảnh minh họa

Lisa Torti, khi đó 30 tuổi, đã nghẹn ngào chia sẻ với báo giới rằng cô không còn đủ sức để chiến đấu. Cô đã mất đi tình bạn, đối mặt với sự căng thẳng tâm lý tột độ và bị kéo vào vòng xoáy kiện tụng kéo dài một thập kỷ. Đối với cô, con số 4 triệu USD là một cái giá quá đắt cho một quyết định cứu người trong tích tắc dưới nỗi sợ hãi về một vụ nổ.

Vụ án Lisa Torti vẫn luôn là một lời nhắc nhở lạnh lùng về việc lòng tốt có thể bị bóp méo qua lăng kính của các điều khoản luật pháp và lợi ích tài chính của những tập đoàn bảo hiểm. Nó đặt ra một câu hỏi đạo đức nhức nhối cho xã hội hiện đại: Liệu chúng ta có nên dừng lại để đọc kỹ các điều khoản luật pháp trước khi quyết định đưa tay cứu giúp một người đang gặp nạn?