Nếu quan sát kỹ, bạn sẽ thấy một hiện tượng khá phổ biến: nhiều cha mẹ rất hiếm khi nổi giận với con ở nhà, nhưng chỉ cần con khóc lóc, ăn vạ hoặc không nghe lời ở nơi công cộng là lập tức quát tháo, mắng mỏ.

Theo các chuyên gia tâm lý, việc quát mắng hay làm nhục con trước đám đông nhiều khi không đơn thuần là giáo dục. Đằng sau đó thường là những cảm xúc và áp lực mà chính người lớn đang phải đối mặt.

Ảnh minh hoạ

Khi điều khiến cha mẹ khó chịu không phải là đứa trẻ mà là ánh nhìn của người khác

Hãy hình dung một tình huống quen thuộc. Trong siêu thị, một đứa trẻ đòi mua đồ chơi. Khi bị từ chối, em nằm lăn ra sàn khóc lóc. Người mẹ lập tức đỏ mặt, kéo con dậy rồi lớn tiếng: "Con có thôi đi không? Mẹ đã nói bao nhiêu lần rồi!". Lúc ấy, điều khiến người mẹ tức giận thực sự có phải là món đồ chơi?

Nhiều nhà tâm lý học cho rằng không hẳn vậy.

Phản ứng đầu tiên của không ít phụ huynh thường là: "Mọi người đang nghĩ gì về mình?". Họ lo bị đánh giá là không biết dạy con, là cha mẹ kém năng lực. Cảm giác xấu hổ ấy nhanh chóng chuyển thành tức giận và đứa trẻ trở thành nơi trút cảm xúc gần nhất. Vì thế, nhiều người nhận ra mình có thể kiên nhẫn với con ở nhà, nhưng lại dễ nổi nóng hơn rất nhiều khi có mặt người ngoài.

Quát mắng đôi khi là cách khẳng định quyền lực

Một nguyên nhân khác là nhu cầu kiểm soát. Một số cha mẹ quen với việc con phải nghe lời tuyệt đối. Khi đứa trẻ phản kháng hoặc không tuân theo yêu cầu ở nơi công cộng, họ cảm thấy quyền uy của mình bị thách thức. Lúc đó, việc quát mắng không chỉ nhằm vào đứa trẻ mà còn như một lời tuyên bố với những người xung quanh: "Tôi vẫn kiểm soát được tình hình".

Trong tâm lý học, đây được gọi là hành vi phô bày quyền lực.

Điều đáng chú ý là những người thực sự tự tin thường không cần liên tục chứng minh quyền lực của mình. Ngược lại, những người bên trong đang bất an lại dễ sử dụng giọng nói lớn, lời lẽ nặng nề hoặc hình phạt để duy trì vị thế.

Nói cách khác, người quát to nhất đôi khi lại là người đang cảm thấy bất lực nhất.

Nhiều cha mẹ đang lặp lại cách mình từng được nuôi dạy

Không ít phụ huynh từng tự nhủ: "Sau này có con, mình sẽ không đối xử với con như bố mẹ từng đối xử với mình". Thế nhưng đến lúc thực sự nuôi con, họ lại vô thức lặp lại những điều mình từng trải qua.

Theo các nghiên cứu về thần kinh học, khi rơi vào trạng thái căng thẳng, phần não chịu trách nhiệm kiểm soát cảm xúc và suy nghĩ lý trí sẽ hoạt động kém hiệu quả hơn. Thay vào đó, các phản ứng tự động được hình thành từ ký ức tuổi thơ sẽ xuất hiện.

Nếu một người lớn lên trong môi trường thường xuyên bị quát mắng mỗi khi mắc lỗi, bộ não có thể hình thành "kịch bản mặc định": trẻ khóc - người lớn quát. Đó là lý do nhiều cha mẹ sau khi nổi nóng lại cảm thấy hối hận và tự hỏi: "Tại sao mình lại cư xử như vậy?".

Nỗi sợ mất kiểm soát

Một số cha mẹ vốn khá điềm tĩnh nhưng vẫn có thể bùng nổ khi con gây rối nơi công cộng. Theo chuyên gia, điều họ sợ nhất không phải hành vi của con mà là cảm giác mất kiểm soát.

Trong cuộc sống, nhiều người đang chịu áp lực từ công việc, tài chính, hôn nhân hoặc các trách nhiệm khác. Họ cố gắng giữ mọi thứ ổn định và ngăn nắp. Vì vậy, khi đứa trẻ bất ngờ khóc lóc hay chống đối, cảm giác hỗn loạn lập tức xuất hiện. Đứa trẻ vô tình trở thành "giọt nước tràn ly" cho những căng thẳng đã tích tụ từ trước.

Điều gì xảy ra với đứa trẻ?

Các chuyên gia cho biết việc thường xuyên bị quát mắng trước đám đông có thể để lại những ảnh hưởng lâu dài. Một số trẻ phản ứng bằng cách chống đối mạnh mẽ hơn, ngày càng bướng bỉnh và nổi loạn. Một số khác lại thu mình, tin rằng bản thân vô dụng, kém cỏi hoặc không xứng đáng được yêu thương.

Nghiêm trọng hơn, những trải nghiệm bị làm nhục công khai có thể làm suy giảm lòng tự trọng và ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, thể hiện bản thân trong tương lai.

Điều đứa trẻ ghi nhớ sau một lần bị mắng giữa đám đông thường không phải là lỗi lầm của mình, mà là cảm giác bị tổn thương và không được thấu hiểu.

Nếu đã lỡ nổi nóng thì sao?

Không ai có thể giữ bình tĩnh 100% trong mọi tình huống. Điều quan trọng không phải là trở thành cha mẹ hoàn hảo mà là biết nhìn lại phản ứng của mình.

Các chuyên gia khuyên rằng khi cảm xúc bắt đầu dâng cao, phụ huynh có thể thử chuyển sự chú ý từ câu hỏi: "Người khác nghĩ gì về mình?" sang "Con đang gặp chuyện gì?". Một hơi thở sâu, việc ngồi xuống ngang tầm mắt trẻ và hỏi: "Con muốn gì? Con nói từ từ cho mẹ nghe được không?" đôi khi có thể thay đổi hoàn toàn diễn biến của tình huống. Nếu đã lỡ quát con, một lời xin lỗi chân thành sau đó cũng rất quan trọng.

Bởi khi cha mẹ dám thừa nhận sai sót của mình, trẻ sẽ hiểu rằng người lớn cũng có lúc mắc lỗi và tình yêu thương không biến mất chỉ vì một khoảnh khắc mất kiểm soát.

Suy cho cùng, điều trẻ cần không phải là những bậc phụ huynh hoàn hảo, mà là những người lớn sẵn sàng học cách hiểu con và thay đổi vì con mỗi ngày.