Ảnh minh họa

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết quy định về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Dự thảo do Bộ Công an chủ trì xây dựng, gồm 3 chương với 13 điều và dự kiến được áp dụng trong thời hạn 3 năm. Theo quy định chuyển tiếp, nếu sau khi Nghị quyết hết hiệu lực mà thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả vẫn còn thì việc tạm hoãn sẽ tiếp tục được thực hiện đến hết thời hạn đã quyết định, nhưng không quá 2 năm.

Điểm đáng chú ý của dự thảo nằm ở Chương II, gồm 7 điều (từ Điều 5 đến Điều 11), quy định về xử lý vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong đó, dự thảo dành 4 điều để quy định các chính sách xử lý hình sự mới, gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; và miễn trách nhiệm hình sự.

Để bảo đảm việc triển khai các chính sách này, Điều 9 và Điều 10 của dự thảo quy định cụ thể về trình tự, thủ tục tố tụng hình sự, cũng như trình tự, thủ tục thi hành án hình sự. Bên cạnh đó, Điều 11 quy định việc xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và người thuộc lực lượng vũ trang theo hướng tương ứng với các chính sách xử lý hình sự quy định từ Điều 5 đến Điều 8.

Theo báo cáo thẩm tra sơ bộ của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đa số ý kiến thống nhất việc ban hành Nghị quyết là cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, định hướng mới của Đảng về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đối với quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự trong trường hợp phát sinh rủi ro, thiệt hại từ hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cơ quan thẩm tra đánh giá đây là chính sách mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo môi trường khuyến khích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục làm rõ đối tượng được áp dụng cơ chế này, cụ thể là người gây thiệt hại hay người chịu thiệt hại. Đồng thời, cần xác định rõ mối quan hệ giữa quy định mới với các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự về loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới.

Cơ quan thẩm tra cũng kiến nghị cụ thể hóa các điều kiện và tiêu chí áp dụng nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch, tránh nguy cơ bị lợi dụng hoặc áp dụng tùy tiện.

Đối với các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện và xử lý kỷ luật, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện duy nhất hoặc mang tính quyết định tuyệt đối để được hưởng chính sách khoan hồng.

Theo cơ quan thẩm tra, việc xem xét áp dụng các chính sách này cần được đánh giá toàn diện trên cơ sở tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm; động cơ, mục đích, vai trò của người vi phạm; hậu quả đã xảy ra; khả năng khắc phục hậu quả, cũng như yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Chỉ khi các yếu tố này được cân nhắc đầy đủ, việc áp dụng các cơ chế đặc thù mới có thể vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.