Có những câu hỏi của trẻ con, nghe qua tưởng rất đơn giản. Nhưng nếu người lớn trả lời hời hợt, có khi lại để lại một hạt giống rất sâu trong cách con nhìn về cuộc đời.

Chị Ngọc Hương (phường Phú Thuận, TP.HCM) kể rằng, chị đã từng rơi vào một tình huống như vậy. Trong một buổi họp lớp tưởng như vui vẻ, lại trở thành khoảnh khắc khiến chị phải suy nghĩ rất nhiều về cách dạy con.

Cách đây 2 năm, chị Hương tham dự buổi gặp mặt bạn học cũ. Mỗi người đều dẫn theo con, không khí rộn ràng như một buổi sum họp gia đình nhỏ. Người lớn ngồi trò chuyện, còn bọn trẻ nhanh chóng làm quen, chơi đùa cùng nhau.

Con chị đặc biệt thân với một cô bé tên Chíp. Hai đứa chơi với nhau đến quên cả thời gian. Đến lúc ra về, Chíp còn nằng nặc mời bạn về nhà ngủ lại. Thấy con hào hứng, chị Hương cũng gật đầu đồng ý. Sáng hôm sau, chị đến đón con từ sớm, phần vì ngại làm phiền bạn, phần vì muốn đưa con về để chuẩn bị cho một tuần mới. Nhưng trên đường về, có một điều gì đó rất khác.

Đứa trẻ thường ngày nói cười líu lo lại im lặng một cách lạ thường.

Con chị Hương lúc nhỏ hay đặt những câu hỏi khó trả lời (Ảnh: NVCC)

Sao nhà bạn giàu thế?

Cho đến khi một chiếc ô tô sang trọng lướt qua, cô bé bất ngờ quay sang hỏi mẹ: "Mẹ ơi, mẹ với mẹ của Chíp là bạn học mà… sao nhà bạn ấy giàu thế? Sao nhà mình không có tiền?".

Rồi như một dòng chảy không kìm lại được, những câu hỏi cứ thế tuôn ra: "Nhà bạn ấy to lắm, là biệt thự luôn. Có cả phòng riêng cho người giúp việc, có phòng chơi, có vườn, có hồ bơi… Phòng của con còn nhỏ hơn cả phòng của người giúp việc nhà bạn. Xe nhà bạn toàn xe đẹp, lại còn có nhiều chiếc. Đồ chơi của bạn ấy toàn đồ bố mua từ nước ngoài về… Bạn ấy đi nhiều nước rồi, sao con chưa đi đâu? Có phải bố mẹ bạn học giỏi nên mới giàu không?".

Chị Hương kể, lúc đó chị không trả lời ngay. Chị biết câu trả lời lúc này sẽ định hình cách con nhìn về giàu nghèo trong một thời gian rất dài sau đó. "Những gì con nói đều là sự thật", chị Hương nói với con. "Nhà bạn có, còn nhà mình thì không". Nhưng chị không dừng lại ở đó.

Chị bắt đầu kể cho con nghe, một cách chậm rãi. Sau khi tốt nghiệp, chị chọn tiếp tục học. Những năm tháng đó là chuỗi ngày đọc sách, đi học, tích lũy kiến thức, rồi trở thành giáo viên, đứng lớp dạy hết thế hệ học sinh này đến thế hệ khác. Còn mẹ của Chíp, lại chọn một con đường khác là học kinh doanh cùng gia đình, nhanh nhạy, quyết đoán và thành công trong việc kiếm tiền.

"Hai người đi hai con đường khác nhau", chị nói, "nhưng đều đang cố gắng cho điều mình chọn. Nên kết quả cũng khác nhau". Rồi chị hỏi lại con: "Vậy con nghĩ… mẹ có thật sự nghèo không?". Đứa trẻ im lặng. Không phải vì không biết trả lời mà có lẽ vì lần đầu tiên nó được đặt vào một cách nhìn khác.

Chị Hương không phủ nhận giá trị của tiền. "Không có tiền thì không thể sống. Ăn, mặc, ở, đi lại… tất cả đều cần tiền. Nhà bạn Chíp có được như vậy không phải tự nhiên. Đó là vì bố mẹ bạn ấy rất giỏi, rất chịu khó và biết cách làm ăn. Điều đó hoàn toàn xứng đáng được tôn trọng".

Rồi chị nhìn con: "Sau này, nếu con muốn có một cuộc sống dư dả như vậy, con hoàn toàn có thể phấn đấu để đạt được. Không có gì là sai cả".

Nhưng chị cũng nhẹ nhàng nhắc con: "Có những thứ trên đời này, tiền không mua được. Như tình cảm, sự tử tế, hay cảm giác bình yên". Chị kể cho con nghe về những niềm vui rất nhỏ mà hai mẹ con từng có: những lần đi bắt dế, những buổi chiều chạy ngoài trời, hay những chuyến đi không xa nhưng đầy tiếng cười.

"Nhà mình không lớn nhưng vẫn đủ để sống. Và quan trọng là, con đã từng rất vui ở đó. Giàu hay nghèo, không chỉ đo bằng những gì con có… mà còn bằng cách con nhìn cuộc sống của mình".

Rồi chị hỏi lại con: "Vậy con nghĩ… một người có nhiều tiền và một người sống vui vẻ, tử tế có bắt buộc phải là hai người khác nhau không?".

Câu hỏi ấy đủ để đứa trẻ hiểu rằng: Giàu có không phải là điều xấu và sống tử tế, vui vẻ cũng không phải là cái cớ để chấp nhận thiếu thốn. Quan trọng là mình chọn cách đi và mình muốn trở thành ai trên con đường đó.

Không cần học nhiều cũng giàu

Câu chuyện không dừng lại ở đó.

Đứa trẻ sau khi thấy cuộc sống của bạn, bắt đầu nảy sinh một suy nghĩ rất thực tế: Học nhiều chưa chắc giàu. Không bằng đi làm sớm, biết đâu kiếm được tiền sớm hơn.

Nghe đến đây, chị Hương chỉ cười. "Thật ra, mẹ cũng từng nghĩ như con", chị nói. Không phủ nhận, không gạt đi, chị chọn cách đồng hành với suy nghĩ của con, rồi từ đó mở ra một góc nhìn khác. Bởi chị hiểu, dạy con không phải là ép con tin vào điều mình nói mà là giúp con hiểu rồi tự lựa chọn con đường của mình.

Chị hỏi lại con: "Vậy con muốn kiếm tiền sớm… để làm gì?". Đứa trẻ nghĩ một lúc rồi trả lời: để mua nhà to, mua xe đẹp, đi nhiều nơi như bạn. Chị gật đầu rồi nói chậm rãi: "Muốn có những thứ đó, con cần hai điều: năng lực và cơ hội. Đi làm sớm có thể cho con tiền sớm, nhưng chưa chắc cho con đủ năng lực để giữ tiền lâu".

Ảnh minh hoạ

Rồi chị kể cho con nghe thêm: Có những người kiếm tiền rất sớm, nhưng cũng mất rất nhanh vì không hiểu cách quản lý, không có nền tảng. Ngược lại, có người đi chậm hơn, học nhiều hơn, nhưng khi bắt đầu thì đi rất xa.

"Việc học không phải lúc nào cũng giúp con giàu ngay", chị nói, "nhưng nó giúp con có nhiều lựa chọn hơn. Khi con có lựa chọn, con mới có quyền quyết định mình sẽ sống như thế nào. Sau này con muốn đi nhanh hay đi chắc, đó là quyền của con. Nhưng khi con chọn, con cần hiểu mình đang đánh đổi điều gì".

Đứa trẻ im lặng, không còn phản biện như lúc đầu. Có thể con chưa hiểu hết, nhưng ít nhất, con đã bắt đầu nghĩ khác đi một chút và với chị Hương, như vậy là đủ. Bởi chị tin rằng, dạy con không phải là đưa ra một câu trả lời đúng mà là giúp con có khả năng tự tìm ra câu trả lời cho cuộc đời mình.

Và có lẽ, điều quan trọng nhất không phải là con sẽ giàu hay nghèo trong tương lai mà là khi đứng trước một cuộc sống khác mình, con không thấy tự ti, không thấy ganh tị… mà đủ bình tĩnh để hiểu rằng: Mỗi người đều đang đi trên con đường của riêng mình và học hành không bao giờ là dư thừa cả.