Hầu hết chúng ta đều nhớ mình bao nhiêu tuổi khi lần đầu tiên "đến tháng". Có người sớm, có người muộn, và lúc đó, chẳng ai nghĩ rằng cái mốc thời gian tưởng chừng rất bình thường ấy lại có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của mình suốt cả cuộc đời.

Thế nhưng, khoa học lại nói khác.

Tuổi có kinh lần đầu không chỉ là chuyện dậy thì

Trong y học, lần có kinh đầu tiên được gọi là menarche (sơ kinh). Đây là một cột mốc sinh lý quan trọng, đánh dấu sự trưởng thành của cơ thể người phụ nữ. Tuy nhiên, điều ít người biết là độ tuổi xảy ra sự kiện này lại có mối liên hệ mật thiết với nhiều vấn đề sức khỏe về sau đặc biệt là nguy cơ ung thư vú và bệnh tim mạch.

Các nhà nghiên cứu từ Đại học Oxford đã dành hơn một thập kỷ nghiên cứu tác động của chu kỳ kinh nguyệt đối với sức khỏe tổng thể của phụ nữ, và công bố kết quả vào năm 2012 trên tạp chí khoa học Circulation. 

Trong công trình nghiên cứu quy mô lớn này, nhóm tác giả đã phân tích lại dữ liệu gốc từ 117 nghiên cứu trên toàn thế giới, bao gồm gần 120.000 phụ nữ mắc ung thư vú và hơn 300.000 phụ nữ không mắc bệnh.

Có kinh trước 12 tuổi: Nguy cơ sức khỏe cao hơn

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng việc có kinh sớm có tác động lớn hơn đến nguy cơ ung thư vú so với việc mãn kinh muộn cho thấy tác động này không đơn thuần chỉ phản ánh số lượng chu kỳ sinh sản trong đời người phụ nữ. YourTango

Tiến sĩ Gillian Reeves, nhà nghiên cứu hàng đầu thuộc Đơn vị Dịch tễ học Ung thư tại Đại học Oxford, lý giải: chúng ta đã biết rằng các hormone liên quan đến sinh sản có tác động lớn đến nguy cơ ung thư vú, rằng việc có kinh sớm và mãn kinh muộn làm tăng nguy cơ — nhưng những phát hiện mới còn cho thấy nồng độ hormone giới tính có thể đặc biệt liên quan đến một số loại ung thư vú nhất định, cụ thể là khối u dương tính với thụ thể estrogen (ER-positive) và ung thư thể tiểu thùy.

Nghiên cứu của Quỹ Ung thư Vú Susan G. Komen cũng cho kết quả tương tự: nguy cơ mắc ung thư vú tăng từ 15 đến 20% ở những phụ nữ có kinh lần đầu trước 11 tuổi, so với những người bắt đầu từ 15 tuổi trở lên.

Vì sao lại như vậy? Câu chuyện của estrogen

Căn nguyên nằm ở lượng hormone mà cơ thể tiếp xúc trong suốt cuộc đời. Nghiên cứu giải thích rằng điều này liên quan đến lượng estrogen mà người phụ nữ đã tiếp xúc tích lũy theo thời gian. Cơ thể càng tiếp xúc với estrogen nhiều và càng sớm, nguy cơ phát triển các tế bào bất thường càng cao.

Bên cạnh đó, béo phì ở trẻ em một vấn đề phổ biến tại nhiều quốc gia công nghiệp hóa, có liên quan chặt chẽ đến việc có kinh sớm. Nghiên cứu nhất quán cho thấy những trẻ em có cân nặng khỏe mạnh thường có kinh lần đầu muộn hơn, gần mốc 13 tuổi, so với những trẻ thừa cân hoặc béo phì. 

Không thể thay đổi quá khứ, nhưng có thể chủ động tương lai

Dẫu không ai có thể chọn thời điểm cơ thể mình trưởng thành, điều quan trọng là chúng ta hoàn toàn có thể chủ động bảo vệ sức khỏe của mình. Bà Hazel Nunn, Trưởng bộ phận thông tin sức khỏe tại Cancer Research UK, khẳng định: dù phụ nữ không thể kiểm soát độ tuổi có kinh lần đầu, vẫn có rất nhiều điều họ có thể làm để giảm nguy cơ ung thư vú - duy trì cân nặng lành mạnh, hạn chế rượu bia và xây dựng lối sống năng động là những biện pháp thiết thực giúp phòng ngừa bệnh. 

Mãn kinh muộn cũng làm tăng nguy cơ

Không chỉ tuổi có kinh lần đầu, mà thời điểm mãn kinh cũng đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu cho thấy phụ nữ mãn kinh càng muộn cũng có nguy cơ mắc ung thư vú cao hơn, do thời gian cơ thể tiếp xúc với hormone kéo dài hơn. 

Tuy nhiên, nhìn ở góc độ tuổi thọ, một nghiên cứu năm 2012 cho thấy phụ nữ có kinh lần đầu từ 12 tuổi trở lên, kết hợp với mãn kinh sau 50 tuổi và thời gian sinh sản trên 40 năm, có khả năng sống đến 90 tuổi cao hơn. Đây là tin vui cho những ai dậy thì muộn hơn bạn bè.

Kỳ kinh nguyệt đầu tiên là một phần không thể tách rời trong hành trình trưởng thành của mỗi người phụ nữ. Nhưng ẩn sau cột mốc bình dị đó là hàng loạt tín hiệu sinh học mà khoa học đang dần giải mã. Hiểu được điều này không phải để lo lắng thêm, mà để chủ động hơn trong việc chăm sóc bản thân, từ chế độ ăn uống, vận động, đến việc khám sức khỏe định kỳ.

Bởi dù cơ thể bạn "ra đi" sớm hay muộn, cách bạn chăm sóc nó từ hôm nay mới là điều thực sự tạo ra sự khác biệt.

Nguồn tham khảo: YourTango, nghiên cứu Đại học Oxford (tạp chí Circulation, 2012), Quỹ Ung thư Vú Susan G. Komen, Cancer Research UK.