Tết của người Việt bắt đầu từ mâm cơm. Không phải từ tiếng pháo rền vang hay từ cành đào thắm đỏ, mà từ khoảnh khắc cả nhà quây quần bên mâm cơm tất niên, rồi mâm cỗ ngày mùng Một. Và trên mâm cơm ấy, lặng lẽ nằm cạnh bát cơm trắng ngần, đĩa dưa hành, chén nước mắm, là đôi đũa - vật dụng nhỏ bé, quen thuộc đến mức hiếm ai để tâm.

Nhỏ bé và giản dị, đôi đũa dường như chỉ là công cụ ăn uống. Nhưng nếu tìm hiểu sâu hơn, nó lại chứa đựng một phần rất sâu của văn hóa Việt Nam - nơi sự gắn kết, cân bằng và đủ đầy luôn được đặt lên hàng đầu.

Đũa - khi vật dụng trở thành biểu tượng

Trong đời sống người Việt, đũa không bao giờ đứng một mình. Một chiếc đũa đơn lẻ thì vô dụng; chỉ khi có đôi, nó mới thực sự hoàn thành chức năng: gắp miếng cơm, chia sẻ món ăn, đưa thức ăn từ đĩa chung đến bát riêng. Chính vì thế, từ rất sớm, đôi đũa đã trở thành biểu tượng thầm lặng của:

- Sự song hành

- Gia đình sum vầy

- Vợ chồng hòa hợp

- Cộng đồng cùng chia sẻ

Bữa cơm Việt không chỉ để ăn no, mà để ngồi lại với nhau - kể chuyện, cười đùa, lặng lẽ quan tâm. Đũa vì thế không đơn thuần là công cụ, mà là cầu nối: giữa người với người, giữa hôm qua và hôm nay, giữa truyền thống và hiện tại.

Vì sao lại nói: đôi đũa là biểu tượng của sự song hành, hòa hợp và bình đẳng? Đó là bởi, một chiếc đũa đơn lẻ thì vô dụng, lạc lõng; chỉ khi có đôi, chúng mới hoàn thành sứ mệnh: cùng nhau gắp, cùng nhau chia sẻ. Điều này khiến người Việt ví đôi đũa như cặp vợ chồng gắn bó keo sơn - "Vợ chồng như đũa có đôi", "Đôi ta làm bạn thong dong / Như đôi đũa ngọc nằm trong mâm vàng". Hai chiếc đũa phải thẳng, đều, không lệch lạc, không vênh vẹo; nếu lệch thì như cặp vợ chồng không cân xứng, dễ gây bất hòa.

Sâu hơn nữa, đôi đũa thể hiện tính đoàn kết và sức mạnh cộng đồng. Câu chuyện "bó đũa" trong truyền thuyết dân gian là minh chứng rõ nét: một chiếc đũa dễ gãy, nhưng bó đũa thì khó bẻ - biểu tượng cho sự gắn kết gia đình, làng xóm, dân tộc. Trong bữa cơm Việt, đôi đũa không chỉ phục vụ cá nhân mà còn là cầu nối chung: gắp thức ăn từ đĩa chung, chia sẻ miếng ngon cho ông bà, con trẻ. Nó nhắc nhở về giá trị cộng đồng mà người Việt luôn trân trọng.

Đũa mới ngày Tết - một khởi đầu lành

Nhiều gia đình Việt có thói quen thay đũa mới vào dịp đầu năm. Không cần nghi lễ cầu kỳ, không cần cúng bái rườm rà, chỉ là một cử chỉ nhỏ: cất đi những đôi đũa cũ đã sờn mòn, cong vênh, lệch lạc vì thời gian; thay vào đó là những đôi đũa thẳng tắp, đều đặn, sạch sẽ. Cử chỉ ấy khiến lòng người khẽ rung động - như một lời hứa với chính mình và với những người thân yêu: năm mới này, ta sẽ bỏ lại những điều cũ kỹ, mệt mỏi; ta sẽ đón một khởi đầu thật nhẹ nhàng, thật trong trẻo.

Hành động ấy mang theo một ước mong rất Việt, rất chân thành:

- Mọi việc trong năm suôn sẻ

- Gia đạo êm ấm

- Mọi mối quan hệ cân bằng, tròn vẹn

Đũa mới, mâm cơm mới, năm mới - tất cả cùng mở ra một vòng khởi đầu trong lành, khiến lòng người bỗng thấy nhẹ tênh, như vừa trút bỏ được một gánh nặng vô hình.

Khi đôi đũa trở thành món quà đầu năm

Tết là dịp mọi người tìm quà biếu nhau. Nhưng càng lớn, người ta càng hiểu: món quà quý không nằm ở giá trị vật chất, mà ở ý nghĩa được gửi gắm, ở cảm xúc được chạm đến. Một đôi đũa đẹp, được chọn lựa kỹ lưỡng, có thể khiến người nhận thấy ấm áp trong niềm vui giản dị:

- Đũa tre mộc mạc tặng cha mẹ - cầm nhẹ mà lại chắc tay mang lời chúc sức khỏe bền bỉ như tre Việt.

- Đũa gỗ sơn mài tinh xảo tặng người trân quý - mong sự gắn bó lâu dài, đẹp đẽ.

- Đũa buông tặng người thương - lời nhắn nhủ về sự son sắc, bền bỉ, càng dùng càng đẹp.

- Hay một bộ đũa mới khắc tên từng thành viên cho cả gia đình - chúc năm mới đủ đầy, sum vầy.

Không cần lời nói hoa mỹ. Chỉ cần trao đi đôi đũa, là đã gửi gắm mong ước chân thành nhất: "Mong chúng ta còn được ngồi bên nhau thêm nhiều bữa cơm nữa." Lời ấy không nói ra, nhưng ai nhận cũng hiểu, và hiểu rồi thì lòng chợt se lại vì hạnh phúc.

Một món quà mang tinh thần Việt

Giữa vô vàn lựa chọn quà Tết rực rỡ, đôi đũa có một ưu điểm rất riêng:

- Gắn với đời sống hằng ngày

- Mang đậm bản sắc Việt

- Không phô trương, nhưng bền lâu

- Dùng được mỗi ngày, nhớ đến mỗi ngày

Đó là món quà không chỉ để cất giữ, mà để sống cùng, để nhắc nhở mỗi khi cầm lên.

Tết, đôi đũa và lời chúc không cần nói ra

Có những lời chúc không cần nói thành câu. Chúng nằm trong cách người Việt dọn mâm cơm, đặt đôi đũa ngay ngắn, khẽ mời nhau ngồi xuống, cùng gắp một miếng bánh chưng, cùng nhón một miếng dưa hành. Khoảnh khắc ấy, không gian bỗng trở nên thiêng liêng, lòng người bỗng trở nên gần nhau hơn bao giờ hết.

Đôi đũa đầu năm, vì thế, không chỉ là vật dụng.

Nó là một lời chúc thầm lặng, đầy cảm xúc:

Chúc cho năm mới

đủ đầy như mâm cơm,

cân bằng như đôi đũa,

và gắn bó như những người cùng ngồi lại bên nhau - mãi mãi.

Và cứ thế, đôi đũa nhỏ bé tiếp tục kể câu chuyện của mình - câu chuyện về tình thân, về sự sum vầy, về những hạnh phúc trong bữa cơm Tết giản dị mà trọn vẹn của người Việt.