Thường nghe người ta nói rằng, một đứa trẻ có phúc khí hay không chỉ cần nhìn từ nhỏ là biết. Những câu nói quen thuộc như: "Đứa trẻ này trán cao rộng, sau này ắt có phúc", "Tai to, hay cười là mệnh tốt", hay "Tay con nhà mình dày và nhiều thịt, đúng là số phú quý"... dường như ám chỉ phúc khí là thứ viết lên mặt, khắc vào lòng bàn tay.

Thực tế, cái gọi là "phúc khí" chưa bao giờ là sự huyền học định sẵn từ khi mới lọt lòng, cũng không phải là sự may mắn dựa trên gia thế. Đó thực chất là những năng lực cốt lõi được rèn luyện từ bé.

Có định lực: Cảm xúc ổn định, bình tĩnh tự tin

Đứa trẻ có phúc khí trước tiên phải sở hữu "định lực". Sự định lực này không phải là "gan lớn" bẩm sinh, mà là khả năng điều tiết cảm xúc trong tâm lý học. Khi nỗi sợ hãi, tức giận hay uất ức ập đến, trẻ không bị cảm xúc nhấn chìm mà tìm được cách để bình tĩnh lại.

Ảnh minh họa

Từng có câu chuyện về một em bé bị kẹt trong thang máy khi đang đi một mình. Thay vì hoảng loạn gào khóc, đứa trẻ đã rất bình tĩnh nhấn nút cứu hộ, sau đó dùng đồng hồ thông minh liên lạc với người thân. 

Trong lúc chờ đợi, em còn tự nhẩm lại các bài thơ đã học để xua tan nỗi sợ. Khả năng chủ động "chuyển dịch sự chú ý" này giúp trẻ giữ được sự sáng suốt để giải quyết vấn đề thay vì rơi vào trạng thái bế tắc. Sự thong dong, điềm tĩnh đó chính là loại phúc khí quý giá nhất giúp trẻ vững vàng trước mọi biến cố.

Cha mẹ có thể làm gì?

- Giúp trẻ nhận diện cảm xúc: Thay vì chỉ nói "Đừng khóc", hãy giúp trẻ gọi tên cảm xúc: "Con đang giận vì bị đổ tháp đồ chơi đúng không?". Cảm xúc khi được gọi tên sẽ giảm bớt sức mạnh tiêu cực.

- Xây dựng "hộp công cụ bình tĩnh": Cùng trẻ chuẩn bị các phương án như hít thở sâu, đếm đến mười, ôm thú bông hoặc đọc một bài thơ quen thuộc để lấy lại cân bằng.

- Cha mẹ cần giữ bình tĩnh trước: Nếu trẻ bùng nổ mà cha mẹ cũng "nổi đóa", trẻ sẽ càng hoảng sợ hơn. Sự điềm tĩnh của phụ huynh chính là tấm gương tốt nhất cho con.

Có chính kiến: Phân biệt đúng sai, ứng phó tự tin

Nhiều phụ huynh từng coi "nghe lời" là tiêu chuẩn cao nhất, nhưng thực tế trẻ quá nghe lời thường thiếu chính kiến, lớn lên dễ bị cuốn theo đám đông. Ngược lại, trẻ có phúc khí thường rất có chính kiến, có khả năng phán đoán độc lập, biết ưu tiên việc gì quan trọng và không mù quáng đi theo người khác.

Thực tế đã ghi nhận không ít trường hợp trẻ nhỏ sẵn sàng nhắc nhở ngay cả người lớn khi thấy họ có hành vi sai lệch, chẳng hạn như khi cha mẹ định vượt đèn đỏ lúc vội vã. Khi một đứa trẻ dám giữ chặt tay người lớn và kiên định nhắc lại các quy tắc an toàn đã học, đó chính là biểu hiện của một nhân cách vững chãi. Một đứa trẻ không mù quáng theo số đông, biết đứng ra bảo vệ cái đúng ngay từ nhỏ thì khi trưởng thành sẽ có bản lĩnh để đứng vững giữa dòng đời.

Cha mẹ có thể làm gì?

- Biến quy tắc thành "thước đo nội tại": Hãy hỏi trẻ: "Con thấy làm vậy có đúng không? Tại sao?". Khi quy tắc từ "lời bố mẹ bảo" biến thành "điều con thấy đúng", trẻ sẽ có nội lực để không mù quáng.

- Cho phép trẻ nói "không" với người lớn: Hãy tạo bầu không khí "ai có lý thì nghe" trong gia đình. Khi trẻ thấy việc phản biện đúng mực được tôn trọng, trẻ sẽ càng thêm cứng cáp.

- Khen ngợi sự phán đoán độc lập: Khi trẻ kiên trì làm điều đúng, hãy kịp thời khích lệ để củng cố sự tự tin cho con.

Ảnh minh họa

Có độ lượng: Tâm hồn rộng mở, khả năng chịu áp lực tốt

Cuộc sống vốn dĩ không phải lúc nào cũng như ý. Những đứa trẻ gặp chút uất ức đã oán than, gặp chút khó khăn đã bỏ cuộc thì dù thiên phú có tốt đến đâu cũng khó tiến xa. Trẻ có phúc khí thường có "độ lượng" - tâm hồn rộng mở, chịu được sóng gió và biết bao dung.

Từng có trường hợp một học sinh bị bạn bè trêu chọc và viết những lời không hay lên áo. Thay vì về nhà khóc lóc hay dùng vũ lực đáp trả, em đã chọn cách đối thoại thẳng thắn trong buổi sinh hoạt lớp, bày tỏ cảm xúc của mình một cách văn minh để các bạn tự nhìn nhận lại hành vi. 

Sự lý trí và khả năng kiểm soát tự tôn để hóa giải mâu thuẫn cho thấy một nội lực cực lớn. Đây chính là "sức bật tâm lý" giúp trẻ phục hồi nhanh sau nghịch cảnh và luôn giữ được tâm thế lạc quan.

Cha mẹ có thể làm gì?

- Làm gương về sự lạc quan: Khi gặp khó khăn, cha mẹ không oán thán, trẻ sẽ học được cách đối diện tương tự.

- Đừng bảo vệ quá mức: Hãy để trẻ tự trải nghiệm những thất bại nhỏ hoặc tự hòa giải với bạn bè. Khi trẻ bị uất ức, hãy lắng nghe và gợi ý: "Con nghĩ mình nên làm gì?". Cha mẹ lùi một bước, con mới có thể tiến một bước.

Lời kết

Phúc khí của một đứa trẻ không nằm ở khuôn mặt hay đường chỉ tay, mà ở những đặc tính khắc sâu vào xương tủy. Có định lực để không bị cám dỗ, có chính kiến để vững vàng giữa dòng đời, có độ lượng để bao dung và vượt qua giông bão. Những điều này không phải tự nhiên mà có, nó cần sự vun đắp kiên trì của cha mẹ mỗi ngày. Đó mới chính là phúc khí thực sự đồng hành cùng trẻ suốt cả cuộc đời.