Qu Jing từng là Giám đốc Truyền thông của Baidu - công ty công nghệ lớn nhất Trung Quốc về tìm kiếm trực tuyến. Trong kỳ nghỉ lễ tháng 5/2024, bà đăng lên Douyin - phiên bản TikTok của Trung Quốc một loạt video mô tả phong cách quản lý của mình.

Nội dung những video đó không dài. Nhưng đủ để thổi bay sự nghiệp của bà trong vòng chưa đầy một tuần.

Tại sao cả Trung Quốc nổi giận?

Trong video đầu tiên, Qu Jing tuyên bố thẳng thắn: "Tôi không có nghĩa vụ phải biết bạn có đang khóc không, có đang cãi nhau với bạn trai không. Đó không phải việc của tôi với tư cách là sếp. Tôi không phải mẹ chồng của bạn, cũng không phải mẹ của bạn".

Trong video khác, bà chỉ trích một nhân viên đã từ chối chuyến công tác kéo dài 50 ngày trong thời điểm dịch COVID-19 đang căng thẳng. "Sao dám nói với tôi rằng chồng không chịu được và cần bạn ở nhà? Tôi lớn hơn bạn 10-20 tuổi, có hai đứa con, nhưng tôi không thấy đắng cay hay mệt mỏi gì cả". 

Bà còn đe dọa thẳng mặt: "Tôi chỉ cần viết một bài ngắn là có thể khiến bạn không thể tìm được việc trong ngành này".

Và rồi đến chi tiết được chia sẻ nhiều nhất - không phải vì nó hung hăng nhất, mà vì nó phản ánh rõ nhất một thứ gì đó rất thật về văn hóa bà đang đại diện: bà tự hào kể rằng mình quá tập trung vào công việc đến mức không nhớ con trai đang học lớp mấy, và quên luôn sinh nhật của con.

Bà kể điều đó như một thành tích. Như bằng chứng của sự tận tâm.

Phản ứng dây chuyền và nghịch lý cay đắng nhất

Các video lan ra ngoài Douyin trong vài giờ. Nghịch lý lớn nhất của toàn bộ câu chuyện: Qu Jing là Giám đốc Truyền thông của Baidu, và bà vừa tự tay tạo ra cuộc khủng hoảng truyền thông lớn nhất của công ty trong nhiều năm.

Chỉ trong ngày làm việc đầu tiên sau kỳ nghỉ lễ, cổ phiếu Baidu tại Hong Kong giảm 2,17% - tương đương hơn 768 triệu USD bốc hơi trong một ngày.

CEO Robin Li của Baidu nổi giận, không phải vì những gì Qu Jing nói, mà vì bà... nói to, um xùm toàn cõi mạng. Một lãnh đạo cấp cao của Baidu sau đó thông báo với nhân viên rằng những lời nói của bà "không phù hợp và không đại diện cho văn hóa thực sự của Baidu". 

Câu "không đại diện cho văn hóa thực sự" - là câu đáng suy ngẫm nhất trong toàn bộ sự kiện. Nếu văn hóa Baidu thực sự khác với những gì Qu Jing mô tả, tại sao bà đã ở trong vị trí lãnh đạo suốt nhiều năm mà không ai thấy vấn đề? Và nếu văn hóa đó không khác, thì điều gì đã thực sự xảy ra ở đây?

Một bình luận trên Slashdot tóm tắt điều này sắc nét: "Họ sẽ biến bà thành con tốt thí sinh, nhưng rồi vẫn tiếp tục làm y chang như vậy với người mới, người về cơ bản giống hệt Qu Jing nhưng biết im miệng hơn". 

Bài học thực sự không phải về Qu Jing

Nhiều người dễ đọc câu chuyện này như một bài học về việc "đừng đăng video ngu ngốc lên mạng xã hội". Nhưng đó là bài học bề mặt và bỏ qua thứ quan trọng hơn nhiều.

Qu Jing không phải trường hợp cá biệt. Bà là sản phẩm của một văn hóa - văn hóa 996, văn hóa kết quả trên tất cả, văn hóa mà Jack Ma từng gọi là "phúc lành" và Ren Zhengfei của Huawei thể hiện bằng cách phát chiếu cho nhân viên ngủ lại văn phòng. Qu Jing đã sống trong văn hóa đó, leo lên trong văn hóa đó, và trở thành người tái tạo văn hóa đó cho thế hệ tiếp theo.

Điều bà làm sai không phải là tin vào những thứ bà nói. Điều bà làm sai là không nhận ra rằng thế giới bên ngoài văn phòng của bà - thế hệ lao động trẻ Trung Quốc đang kiệt sức, đang phản kháng văn hóa 996 ngày càng mạnh mẽ hơn. Họ đã thay đổi trong khi bà không thay đổi.

Bà từng làm việc tại Huawei trước Baidu - nổi tiếng với văn hóa làm việc cực kỳ khắc nghiệt. Cách tiếp cận của bà với nhân viên là kết quả trực tiếp của những năm tháng đó, và việc này đã tạo ra sự bất mãn nội bộ lẫn tỷ lệ nhân viên nghỉ việc cao trong bộ phận của bà ngay cả trước khi scandal xảy ra. 

Đây là bài học quản trị thực sự: văn hóa không phải thứ chỉ xảy ra với tổ chức, nó được tạo ra và duy trì bởi từng quyết định nhỏ của lãnh đạo mỗi ngày. Khi lãnh đạo tôn vinh sự hy sinh cá nhân như bằng chứng của tận tâm, họ đang đặt ra tiêu chuẩn ngầm cho toàn bộ tổ chức, dù họ có nói ra thành lời hay không.

Khi kết quả và con người không phải lựa chọn nhị phân

Qu Jing không sai khi đặt kỳ vọng cao với nhân viên. Không có tổ chức lớn nào tồn tại được mà không có tiêu chuẩn rõ ràng về kết quả.

Bà sai ở chỗ đóng khung kỳ vọng đó theo cách phủ nhận hoàn toàn phẩm giá của người bị kỳ vọng. "Tôi không quan tâm đến việc bạn có đang khóc không" không phải một tiêu chuẩn về kết quả - đó là một tuyên bố về giá trị: rằng trạng thái cảm xúc của bạn không đáng được tôi để ý đến.

Sự khác biệt đó - giữa "tôi kỳ vọng cao ở bạn vì tôi tin bạn có thể" và "tôi không quan tâm đến bạn như một con người" - là thứ mà nhân viên cảm nhận được ngay, dù không phải lúc nào cũng diễn đạt được thành lời.

Qu Jing thu hút được gần một triệu người theo dõi trong vòng 5 ngày sau khi scandal nổ ra. Đó không phải vì mọi người đồng ý với bà. Mà vì bà nói to những thứ mà hàng triệu lao động Trung Quốc đang trải nghiệm trong im lặng mỗi ngày - và cần một điểm tập trung để nói: đây, đây chính xác là thứ chúng tôi không muốn nữa. 

Bà trở thành biểu tượng - không phải biểu tượng của sự tận tâm như bà muốn, mà là biểu tượng của mọi thứ đang sai trong văn hóa làm việc mà một thế hệ đang cố thoát ra.

Câu chuyện Qu Jing xảy ra năm 2024. Câu chuyện DingTalk với bức thư 75.000 chữ và CEO mất ghế xảy ra năm 2026. Hai năm, hai công ty Trung Quốc khác nhau, hai sự kiện hoàn toàn khác nhau. Nhưng cùng một bài học.

Trong thế giới mà mọi thứ đều có thể viral - một video trên Douyin, một bài đăng nội bộ rò rỉ ra ngoài, văn hóa nội bộ không còn là chuyện nội bộ nữa. Lãnh đạo nào xây dựng văn hóa dựa trên nỗi sợ và sự kiệt sức đang đặt cược vào một giả định ngày càng sai: rằng không ai sẽ kể câu chuyện đó ra ngoài.