Hà Nội những ngày qua bất chợt chớm vào thu, mùa mà nhiều người vẫn mong ngóng suốt cả năm. Sau những ngày nhiệt độ có lúc lên tới 35-36 độ C, nền nhiệt nhanh chóng hạ xuống chỉ còn hơn 20 độ C, mang theo những cơn gió se lạnh khiến người đi đường phải khoác thêm chiếc cardigan mỏng, nếu không muốn sáng hôm sau đã bắt đầu sụt sịt.

Cái lạnh đầu mùa đến không quá ồn ào nhưng đủ để cả thành phố như chậm lại. Người Hà Nội bắt đầu háo hức tìm đến những món ăn nóng hổi như phở, cháo, lẩu, nướng chảo gang, bánh trôi tàu... Dân văn phòng, sinh viên cũng liên tục rủ rê nhau xuống phố bằng những dòng trạng thái đầy phấn khích: “Trời này mà ngủ nướng là có lỗi”, “Cả thủ đô rạo rực không khí Thu Hà Nội”, hay đơn giản là “Tất cả xin nghỉ làm, ra đường ngay lập tức”.

Trên mạng xã hội, những bức ảnh về Hà Nội trong những ngày đầu mùa cũng xuất hiện dày đặc. Có người gọi đây là “chất liệu Hà Nội tôi yêu”, người khác lại thích thú vì “dạo này lượn lờ Hà Nội thích ghê, nó nắng nhưng nó không nóng”.

Nhìn qua những khung hình ấy, Hà Nội hiện lên rất khác sau mùa hè oi ả: mộc mạc, dịu dàng và có chút tình.

Một Hà Nội dịu dàng trong ngày đầu gió lạnh

Có một buổi sáng mà người Hà Nội nhận ra mùa thu đã về trước cả khi mở mắt.

Không phải vì nhìn thấy gì. Mà vì chiếc quạt trần đêm qua không còn quay, hoặc vì tự lúc nào trong giấc ngủ, tay đã kéo chăn lên tới vai. Có người tỉnh dậy thấy mình nằm co lại một chút, cái tư thế mà suốt mấy tháng hè không ai cần tới.

Rồi mở cửa ra, thứ đầu tiên chạm vào mặt không phải cái nóng hầm hập quen thuộc, mà một luồng khí mát hơi ẩm, có mùi của lá và của hơi nước còn đọng lại sau cơn mưa đêm.

Chỉ chừng đó thôi là cả ngày hôm đó đã khác.

Ngày đầu không khí lạnh về đúng vào đầu tuần, bầu trời Hà Nội không còn gay gắt mà phủ một màu râm mát. Ánh sáng dịu nhẹ rơi xuống những dãy phố cổ, soi lên các mảng tường vàng đã phủ màu thời gian, mái ngói thâm nâu và những tán cây xanh len lỏi quanh ban công, mái nhà.

Không cần những khung cảnh quá cầu kỳ, chỉ vài góc phố quen cũng đủ tạo nên một Hà Nội rất thu.

Dọc các tuyến phố, những sạp hoa quả ven đường bắt đầu rực rỡ với hồng giòn, nhãn, thanh long, mãng cầu, ổi... Những thức quà dân dã của mùa chuyển mình được bày trong từng chiếc rổ, chiếc mẹt, góp thêm màu sắc cho những con phố vốn đã quen thuộc.

Thời tiết dịu xuống cũng là lúc những hàng quán trở nên đông vui hơn. Người dân và du khách thong thả xếp hàng chờ một bát phở nóng, tìm đến những quán miến lươn, cháo, hay đơn giản là ngồi trên chiếc ghế nhựa bên vỉa hè, nhâm nhi cốc trà, gặm miếng bánh chuối, bánh khoai nóng giòn.

Mùa thu về được nhận ra rõ nhất ở những thứ rất nhỏ, mà phải để ý mới thấy.

Cốc trà đá quen thuộc bỗng ít người gọi hơn, nhường chỗ cho những cốc trà nóng bốc khói. Ở các quán vỉa hè, mấy chiếc ghế nhựa vốn cả hè nép dưới mái che giờ được kéo hẳn ra chỗ có nắng, vì nắng tháng này không còn là thứ phải trốn.

Bát phở ăn giữa trưa hè thường vội vàng cho xong, nay có thể ngồi lâu hơn một chút, chờ cho nước dùng nguội vừa tới. Người bán hàng rong cũng đi chậm lại, không còn phải tìm bóng cây để đứng.

Và có một chi tiết chỉ mùa này mới có: hơi khói từ những hàng bánh chuối, bánh khoai, thịt xiên nướng bỗng nhìn thấy được. Suốt mùa hè, khói tan ngay trong không khí nóng. Phải đến khi trời đủ mát, nó mới kịp bay lên thành một vệt mỏng trước khi biến mất.

Sang ngày thứ hai, Hà Nội lại khoác một màu khác

Nếu ngày đầu mang dáng vẻ trầm mặc, hơi âm u thì sang ngày thứ hai, Hà Nội lại trở nên rực rỡ dưới nắng thu.

Nắng không còn gay gắt như mùa hè mà mỏng, trong và dịu. Ánh sáng xuyên qua những vòm cây, tạo thành từng mảng nắng đan xen trên mặt đường, bờ tường và mái nhà cũ. Trên nền trời xanh cao, vài gợn mây trắng càng khiến thành phố trở nên thoáng đãng.

Những giàn hoa giấy ở các góc phố cũng như được nắng thu đánh thức. Sắc hồng rực rỡ của hoa nổi bật trên những bức tường vàng cổ kính, tạo thành những khung hình chỉ cần giơ máy lên đã thấy rất Hà Nội.

Đi dọc phố, người ta vẫn dễ dàng bắt gặp những hàng thịt xiên tỏa khói dưới chiếc ô che nắng, những quán cà phê nhỏ xíu có vài bộ bàn ghế kê sát vỉa hè hay những tiệm đồ xinh xắn nép mình giữa dãy nhà cũ.

Đó cũng là lúc nét cổ kính và hiện đại của Hà Nội cùng xuất hiện trong một khung hình. Những căn nhà phố cổ nhuốm màu thời gian nằm cạnh những cửa hiệu mới, quán cà phê được trang trí trẻ trung hay những căn biệt thự mang dáng vẻ hiện đại. Tất cả đan xen, tạo nên một diện mạo rất riêng của phố phường Hà Nội khi bước vào mùa thu.

Trên nền trời xanh, những lá cờ đỏ tung bay dưới nắng khiến các con phố càng thêm rực rỡ. Ở một góc khác, giàn hoa giấy rủ xuống cổng nhà, những chiếc đèn ông sao được treo trước hiên, hay một chú mèo nằm lười sưởi nắng bên quán cà phê... Những chi tiết nhỏ ấy khiến mùa thu Hà Nội không chỉ đẹp mà còn có cảm giác rất gần gũi.

Thu Hà Nội còn nằm trong những thức quà và gánh hoa

Nhắc đến mùa thu Hà Nội cũng khó bỏ qua những thức quà đặc trưng và cốm là thứ hàng mà người bán không bao giờ bán nhiều cho một người.

Thường chỉ một gói nhỏ gói trong lá sen, buộc bằng sợi rơm, vừa đủ cho một buổi chiều. Không phải vì tiếc, mà vì để lâu thì cốm cứng lại, mất đi cái dẻo vốn là toàn bộ lý do người ta mua nó.

Nên mua cốm là một việc phải làm đúng ngày. Không mua tích trữ được, không để tủ lạnh được, không hẹn mai cũng được. Mùa thu Hà Nội có lẽ cũng được ăn theo cách ấy: phải đúng lúc, và chỉ vừa đủ

Một gói cốm xanh dẻo thơm đặt trên lá sen, ăn cùng chuối chín và nhâm nhi bên tách trà nóng, đó là những hương vị giản dị nhưng dường như chỉ cần xuất hiện cũng đủ gợi nhớ về mùa thu Thủ đô.

Trên phố, những chiếc xe hoa vẫn rong ruổi mang theo sắc sen, hướng dương, cúc, thạch thảo... Có lúc cả một góc phố trở nên rực rỡ bởi những bó hoa được xếp đầy trên xe, phía xa là hàng cây xanh và những công trình cổ kính quen thuộc.

Ở khu vực Hồ Gươm, những vạt hoa khoe sắc bên Tháp Rùa càng khiến khung cảnh thêm phần thơ mộng. Còn tại những con phố như Châu Long, Hàng Quạt, ánh nắng nhẹ phủ lên tường cũ, cửa sổ gỗ và những quán cà phê nhỏ, tạo nên thứ ánh sáng vàng rất đặc trưng của những ngày giao mùa.

Có lẽ vì thế mà nhiều người chẳng cần một kế hoạch quá đặc biệt. Chỉ cần đi bộ một vòng quanh phố, ghé một quán nhỏ, mua một gói cốm hay một bó hoa, Hà Nội những ngày này đã đủ khiến người ta muốn ở ngoài đường lâu hơn một chút.

Chiều thu ở Công viên Thống Nhất

Chỉ riêng thời tiết những ngày này đã đủ khiến người ta muốn ở lại ngoài đường lâu hơn một chút. Sau những ngày hè nóng đến mức chỉ muốn tìm nơi có điều hòa thì cuối cùng Hà Nội cũng dịu xuống. Chẳng cần ai rủ người ta vẫn muốn bước ra đường và đi thật chậm qua những con phố quen để cảm nhận mùa thu.

Nhưng có lẽ lý do thật sự khiến người Hà Nội đổ ra đường những ngày này không phải chỉ vì trời đẹp bởi trời đẹp thì nhiều nơi có. Thứ Hà Nội có mà ít nơi nào có chính là một mùa thu ngắn đến mức phải tranh thủ. 

Trước nó là những tháng hè dài nóng tới mức ra đường thành một việc phải cân nhắc. Sau nó là mùa đông với những ngày mưa phùn ẩm ướt khi cái lạnh ngấm vào người chứ không còn dễ chịu nữa. Mùa thu nằm ở giữa và kéo dài chỉ mấy tuần khiến không ai biết chắc nó sẽ ở lại bao lâu.

Nên khi nhiệt độ hạ xuống cái phản xạ của người ở đây không phải là tận hưởng từ từ mà là ra đường ngay. Là rủ nhau đi lúc này chứ không phải cuối tuần. Là chụp một tấm ảnh dù biết nó giống hệt tấm năm ngoái. 

Và cũng vì vậy mà những câu kiểu "trời này mà ngủ nướng là có lỗi" nghe có vẻ nói quá nhưng lại không hẳn nói quá. Người ta không có lỗi với ai cả mà chỉ là họ biết rõ cái cửa sổ này hẹp và năm sau thì chưa chắc còn cơ hội. Mùa thu Hà Nội đẹp nhưng có lẽ nó được yêu đến vậy một phần lớn vì nó không ở lại lâu.

Sự tranh thủ ấy thể hiện rõ nhất vào những buổi chiều thu ở Công viên Thống Nhất. Khi ngày dần xuống thì một góc Hà Nội khác lại hiện lên. Nắng cuối ngày xiên qua những vòm cây để phủ màu vàng óng lên thảm cỏ xanh và kéo dài bóng cây trên mặt đất. 

Quanh hồ người dân thong thả đi bộ hoặc tập thể dục và ngồi nghỉ trong những khoảng không gian rợp bóng nhằm tận hưởng sự mát mẻ sau một ngày dài. Mặt hồ phẳng lặng phản chiếu ánh chiều còn phía trên là nền trời thu trong xanh. Xen giữa những tán lá hình ảnh cột tháp truyền hình mang màu đỏ trắng vươn cao đã trở thành điểm nhấn quen thuộc của khung cảnh.

Một không gian không quá náo nhiệt cũng chẳng cần tới điểm chụp ảnh nổi tiếng bởi buổi chiều ở công viên đơn giản chỉ là những bước chân chậm lại cùng vài câu chuyện bên hồ và chút nắng còn sót lại của một ngày thu. 

Hà Nội vào thu có lẽ đẹp nhất ở những điều giản dị như thế khi người ta chỉ cần một chiếc áo khoác mỏng cùng một bát phở nóng hay một gánh hoa ngang qua phố và một vạt nắng xuyên qua tán cây hay một buổi chiều ngồi bên hồ.

Khi những vạt nắng cuối cùng tắt hẳn và thành phố bước sang buổi tối thì Hà Nội như đổi cả âm thanh. Suốt mùa hè những con phố nhỏ luôn có một tiếng nền mà không ai còn nhận ra nữa chính là tiếng cục nóng điều hòa chạy đều từ các ban công suốt đêm không dứt. 

Đến khi trời mát lần lượt từng chiếc được tắt đi. Và trong cái khoảng lặng ấy những tiếng động khác bắt đầu nổi lên. Đó là tiếng chổi quét sân từ một ngõ nào đó cùng tiếng bát đĩa va nhau ở quán ăn khuya và tiếng một chiếc xe máy đi rất chậm qua phố chở ai đó về muộn.

Những cửa sổ giờ đây cũng bắt đầu được mở trở lại. Đi dọc phố cổ buổi tối chúng ta có thể nghe tiếng tivi từ trong nhà vọng ra và đây chính là thứ âm thanh mà cả mùa hè bị giữ kín sau những cánh cửa đóng chặt vì điều hòa. 

Thành phố không hề ồn hơn mà nó chỉ đang được nghe rõ hơn trong tiết trời thu tĩnh lặng.