Hoa quả là một trong những lễ vật quen thuộc trên bàn thờ của nhiều gia đình Việt, từ ngày rằm, mùng 1 cho đến ngày giỗ, lễ Tết. Sau khi thắp hương, có nhà hạ lễ tương đối sớm để cả gia đình cùng thụ lộc, nhưng cũng có người muốn giữ mâm quả thêm vài ngày vì cho rằng hạ xuống quá nhanh là chưa phải phép. Thực tế, rất khó đưa ra một con số như 1 ngày, 3 ngày hay 5 ngày để áp dụng cho tất cả trường hợp. Việc hoa quả nên để trên bàn thờ bao lâu còn phụ thuộc vào dịp thờ cúng, loại quả, thời tiết và điều kiện của từng gia đình.

Không có quy định bắt buộc phải để hoa quả đủ bao nhiêu ngày

Trong thực hành thờ cúng của người Việt, cách thức và thời điểm hạ lễ có thể khác nhau tùy gia đình, địa phương và từng dịp. Vì vậy, quan niệm hoa quả đã đặt lên bàn thờ thì bắt buộc phải để đủ một số ngày nhất định mới được hạ xuống không phải nguyên tắc chung. Với những lễ cúng thông thường như ngày rằm, mùng 1, sau khi việc thờ cúng đã hoàn tất, gia đình có thể hạ lễ để thụ lộc. Không nhất thiết phải tiếp tục giữ mâm quả trên bàn thờ trong nhiều ngày nếu không có nhu cầu. Trong ngày giỗ hoặc một số dịp lễ truyền thống, thời điểm hạ lễ có thể được thực hiện theo nếp riêng của từng nhà. Điều quan trọng là giữ sự trang nghiêm trong quá trình dâng lễ, còn sau đó hoa quả vẫn là thực phẩm và cần được sử dụng, bảo quản hợp lý.

Đừng đợi quả hỏng mới hạ xuống

Một lý do khiến nhiều người băn khoăn về thời gian đặt hoa quả trên bàn thờ là muốn giữ lễ vật được lâu, nhưng đây lại là thứ vẫn tiếp tục chín sau khi bày. Chuối, xoài, đu đủ, hồng, lê hay nhiều loại trái cây khác có tốc độ chín và thời gian bảo quản rất khác nhau. Một mâm quả vừa đẹp vào ngày đầu có thể chỉ sau vài hôm đã xuất hiện quả mềm, thâm vỏ hoặc chín quá mức, đặc biệt trong thời tiết nóng.

Nếu nhận thấy quả đã chín tới và việc thờ cúng đã hoàn tất, gia đình hoàn toàn có thể hạ xuống để sử dụng. Không cần chờ đến khi vỏ thâm đen, quả mềm nhũn hay bắt đầu có mùi mới đem xuống. Hạ đúng lúc còn giúp trái cây giữ được chất lượng tốt hơn để cả nhà cùng dùng. Riêng những quả đã dập, nứt, chảy nước hoặc xuất hiện dấu hiệu mốc thì nên bỏ ra sớm. Nếu dịch từ quả hỏng chảy xuống đĩa hoặc mặt bàn thờ, khu vực này cũng cần được vệ sinh sạch sẽ.

Thời tiết nóng, ẩm càng không nên để hoa quả quá lâu

Điều kiện môi trường ảnh hưởng rất nhiều đến tốc độ xuống cấp của trái cây. Trong những ngày nóng, đặc biệt vào mùa hè, một số loại quả có thể chín nhanh hơn đáng kể so với khi thời tiết mát. Bàn thờ lại thường nằm ở vị trí tương đối kín trong nhà. Nếu gần cửa sổ có nắng chiếu, nguồn nhiệt hoặc khu vực kém thông thoáng, hoa quả càng dễ mất nước, mềm và nhanh hỏng. Trái cây chín quá cũng có thể thu hút ruồi, kiến hoặc côn trùng nhỏ, ảnh hưởng đến vệ sinh khu vực thờ cúng. Vì vậy, thay vì ghi nhớ một con số cố định, cách thực tế hơn là kiểm tra mâm quả mỗi ngày nếu gia đình muốn tiếp tục để lễ trên bàn thờ. Chỉ cần phát hiện một quả bắt đầu hỏng cũng nên xử lý sớm, bởi khi các loại quả được xếp sát nhau, phần bị dập hoặc mốc có thể ảnh hưởng đến những quả bên cạnh.

Hoa quả hạ xuống có ăn được không?

Nếu hoa quả vẫn còn tươi, không có dấu hiệu hư hỏng và được đặt trong điều kiện sạch sẽ, gia đình có thể hạ xuống để sử dụng như bình thường. Trong đời sống của nhiều gia đình Việt, việc cùng nhau sử dụng lễ vật sau khi cúng còn thường được gọi là thụ lộc. Tuy nhiên, vẫn cần đánh giá trái cây như bất kỳ loại thực phẩm nào khác. Quả có nấm mốc, mùi lên men bất thường, chảy nước hoặc thối hỏng thì không nên cố sử dụng chỉ vì đó là đồ đã dâng cúng. Đặc biệt với những quả mềm, mọng nước đã bị mốc, việc chỉ cắt bỏ phần nhìn thấy rồi ăn phần còn lại không phải lúc nào cũng đảm bảo an toàn. Sau khi hạ xuống, những loại quả cần bảo quản lạnh nên được đưa vào tủ lạnh phù hợp thay vì tiếp tục để nhiều ngày ở nhiệt độ phòng.

Vậy thời điểm nào thích hợp để hạ hoa quả?

Có thể hiểu đơn giản rằng sau khi việc thờ cúng đã hoàn tất, hoa quả không bắt buộc phải tiếp tục nằm trên bàn thờ trong một khoảng thời gian cố định. Nếu gia đình có nếp giữ mâm quả thêm một thời gian thì vẫn có thể duy trì, miễn là thường xuyên kiểm tra tình trạng của lễ vật.

Với hoa quả đã chín tới, hạ xuống để sử dụng trước khi chúng chín quá hoặc hư hỏng thường hợp lý hơn việc cố giữ cho đủ ngày. Còn khi phát hiện quả dập, mốc, chảy nước hay có mùi bất thường, nên loại bỏ ngay và vệ sinh khu vực xung quanh. Suy cho cùng, việc chuẩn bị hoa quả dâng lên bàn thờ thể hiện sự chu đáo và thành kính, nhưng điều đó không đồng nghĩa lễ vật phải được giữ đến khi héo hỏng mới được hạ xuống. Giữ bàn thờ sạch sẽ, lễ vật tươi mới và xử lý thực phẩm hợp lý vẫn là cách phù hợp hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

*Thông tin trong bài mang tính chiêm nghiệm, tham khảo