Ảnh minh họa: ITN

Đề án hướng tới xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, phục vụ trực tiếp các mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Chương trình đồng thời bổ sung nguồn nhân lực cho một số lĩnh vực cần thiết để đổi mới mô hình phát triển đất nước thông qua việc đưa sinh viên xuất sắc và các nhà khoa học trẻ đi đào tạo, nghiên cứu ở nước ngoài.

Theo mục tiêu đề ra, đến hết năm 2035 sẽ có 1.500 người được tuyển chọn và cấp học bổng toàn phần đi học tập, nghiên cứu ở nước ngoài. Trong đó, dự kiến có 100 người đào tạo trình độ đại học, 400 người học thạc sĩ, 500 người học tiến sĩ và 500 người thực hiện nghiên cứu sau tiến sĩ. Cơ cấu này có thể được điều chỉnh tùy theo nhu cầu đào tạo thực tế và khả năng cân đối ngân sách nhà nước.

Đối tượng của chương trình là công dân Việt Nam có năng lực học tập, nghiên cứu, tiềm năng phát triển cao và đáp ứng yêu cầu đầu vào của từng trình độ, chương trình đào tạo hoặc nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học thuộc phạm vi Đề án.

Ở bậc đại học, chương trình dành cho học sinh THPT hoặc sinh viên năm thứ nhất được các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp nhà nước giới thiệu, cử dự tuyển và ưu tiên tuyển dụng sau tốt nghiệp. Ứng viên thuộc nhóm này phải đoạt giải nhất, nhì hoặc ba trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức, kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp quốc gia do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hoặc các kỳ thi quốc tế do Bộ cử tham gia, đồng thời có định hướng phù hợp với những ngành phục vụ phát triển công nghệ chiến lược.

Sinh viên năm thứ nhất của các trường thuộc lực lượng vũ trang cũng thuộc diện được xem xét nếu có kết quả học tập và rèn luyện từ loại giỏi trở lên và được Bộ Công an hoặc Bộ Quốc phòng giới thiệu, cử dự tuyển.

Đối với bậc thạc sĩ, ứng viên có thể là người đang công tác tại cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, cơ sở giáo dục đại học hoặc người được các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp nhà nước giới thiệu, cử dự tuyển và ưu tiên tuyển dụng sau khi tốt nghiệp. Người dự tuyển phải tốt nghiệp đại học ngành phù hợp với yêu cầu phát triển công nghệ chiến lược và đạt loại giỏi hoặc tương đương.

Ở trình độ tiến sĩ, đối tượng được lựa chọn là người đang công tác tại các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, cơ sở giáo dục đại học hoặc được các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp nhà nước giới thiệu, cử dự tuyển. Ứng viên phải tốt nghiệp thạc sĩ ngành phù hợp và có kết quả học tập từ 8,0/10 hoặc tương đương.

Chương trình sau tiến sĩ hướng đến những người đang làm việc tại cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ hoặc doanh nghiệp nhà nước. Ứng viên cần có năng lực nghiên cứu được thể hiện qua các công bố trên tạp chí quốc tế có uy tín, bằng độc quyền sáng chế hoặc sản phẩm khoa học và công nghệ đã được ứng dụng. Kinh nghiệm chuyên môn và tiềm năng phát triển cũng là những tiêu chí để lựa chọn người thực hiện nghiên cứu chuyên sâu, nâng cao năng lực dẫn dắt nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ.

Các ngành đào tạo, nghiên cứu thuộc phạm vi Đề án là những ngành, lĩnh vực và chương trình có liên quan trực tiếp hoặc phục vụ phát triển các công nghệ chiến lược theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ và các văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế nếu có.

Trong trường hợp cần thiết, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan báo cáo Thủ tướng xem xét, bổ sung những ngành, lĩnh vực phục vụ đổi mới mô hình tăng trưởng mà năng lực đào tạo trong nước chưa đáp ứng được.

Người được cấp học bổng sẽ học tập, nghiên cứu toàn thời gian tại các cơ sở giáo dục nước ngoài có thế mạnh trong những ngành thuộc phạm vi Đề án. Các cơ sở này phải thuộc nhóm 500 trường hàng đầu thế giới theo ngành, lĩnh vực đào tạo tại các bảng xếp hạng quốc tế có uy tín ở thời điểm xét tuyển. Chương trình đào tạo phải được kiểm định hoặc công nhận chất lượng theo quy định của nước sở tại, đồng thời bảo đảm điều kiện nghiên cứu, tiếp cận và chuyển giao công nghệ.

Chỉ tiêu tuyển chọn được xác định hằng năm trên cơ sở mục tiêu của Đề án, nhu cầu nhân lực trong từng ngành, lĩnh vực, số lượng và chất lượng ứng viên, khả năng tiếp nhận của cơ sở đào tạo, nghiên cứu và nguồn lực có thể cân đối. Bộ Giáo dục và Đào tạo chịu trách nhiệm xác định chỉ tiêu theo từng trình độ đào tạo và hoạt động nghiên cứu sau tiến sĩ.

Để thực hiện chương trình, Đề án tập trung vào bốn nhóm nhiệm vụ gồm hoàn thiện thể chế, chính sách; xây dựng kế hoạch triển khai, kết nối và sử dụng nhân lực; tăng cường truyền thông, hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực; đồng thời tổ chức tuyển chọn, cử người đi đào tạo, nghiên cứu ở nước ngoài.

Một trong những nội dung được chú trọng là xây dựng cơ chế học bổng đủ sức cạnh tranh để thu hút người thực sự xuất sắc. Chính sách sẽ được nghiên cứu theo từng nhóm đối tượng, trình độ và hình thức đào tạo, nghiên cứu, gắn với kết quả học tập, nghiên cứu và khả năng cân đối ngân sách nhà nước.

Việc tuyển chọn được thực hiện theo hướng cạnh tranh, công khai trên phạm vi toàn quốc, với tiêu chí, chỉ tiêu và kết quả tuyển chọn được công bố. Các hội đồng chuyên môn theo từng lĩnh vực sẽ đánh giá năng lực ứng viên, sự cần thiết của ngành đào tạo, chất lượng cơ sở đào tạo và người hướng dẫn, kế hoạch học tập, nghiên cứu cũng như khả năng đóng góp sau khi hoàn thành chương trình.

Cùng với việc cấp học bổng, cơ quan quản lý sẽ theo dõi kết quả học tập, nghiên cứu và việc thực hiện trách nhiệm theo cam kết của người được cấp học bổng sau khi hoàn thành chương trình. Mức độ đóng góp sau đào tạo, nghiên cứu cũng là nội dung được đánh giá.

Đề án cho phép người thuộc diện tuyển chọn, nếu đồng thời đáp ứng điều kiện của các chương trình học bổng đào tạo nguồn nhân lực ở nước ngoài khác đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, có thể được xem xét tham gia các chương trình đó. Tuy nhiên, việc hỗ trợ phải bảo đảm không trùng lặp chế độ, chính sách đối với cùng nội dung, cùng thời gian và phù hợp với ngành, lĩnh vực, trình độ đào tạo hoặc hoạt động nghiên cứu sau tiến sĩ.

Kinh phí thực hiện Đề án được bố trí từ ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật về ngân sách, phân cấp ngân sách và khả năng cân đối hằng năm. Ngoài ra, chương trình có thể huy động nguồn hỗ trợ, tài trợ, học bổng của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cùng các nguồn hợp pháp khác.

Việc tuyển chọn và cử người đi đào tạo, nghiên cứu ở nước ngoài dự kiến được triển khai từ năm 2027 đến năm 2035, sau khi hoàn thiện đồng bộ cơ chế học bổng, tiêu chuẩn, quy trình tuyển chọn, danh mục cơ sở đào tạo, phương án sử dụng nhân lực sau đào tạo, nghĩa vụ cống hiến, cơ chế bồi hoàn và nguồn lực thực hiện.

Đối với những người đã được cấp học bổng trong giai đoạn này, việc cấp kinh phí, quản lý, theo dõi, hỗ trợ và đánh giá sẽ tiếp tục được thực hiện cho đến khi hoàn thành chương trình đào tạo, nghiên cứu và thực hiện đầy đủ các trách nhiệm theo cam kết.