Một nữ kỹ sư làm việc cùng hệ thống robot trong nhà máy tại Việt Nam. Đào tạo ở các ngành khoa học và công nghệ chiến lược có thể dẫn người học tới những vị trí nghề nghiệp ngày càng gắn với tự động hóa và công nghệ cao. Ảnh minh họa tại Việt Nam: Hoang NC/Pexels.

Từ ngày 1/9/2026, những người học đủ điều kiện trong các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược bắt đầu được hưởng chính sách học bổng theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP. Danh mục đi từ Sinh học, Toán học, Thống kê đến Máy tính, Công nghệ thông tin, cơ khí, điện - điện tử - viễn thông, vật liệu, vật lý kỹ thuật và nhiều nhóm kỹ thuật khác. Chính sách không phân biệt nam hay nữ và cũng không dành một suất ưu tiên riêng cho nữ sinh. Nhưng với những cô gái có năng lực và lựa chọn con đường khoa học - công nghệ, một nguồn hỗ trợ kéo dài từ đại học tới sau đại học có thể giúp hành trình ấy thêm vững vàng.

Đây cũng là điểm đáng nhìn từ góc độ bình đẳng giới. Bình đẳng về cơ hội học tập không nhất thiết lúc nào cũng bắt đầu bằng một chính sách chỉ dành cho phụ nữ; nó còn được tạo ra khi người học có năng lực được tiếp cận những điều kiện đủ tốt để theo đuổi lựa chọn nghề nghiệp của mình. Với nữ sinh yêu Toán, công nghệ, vật liệu hay điện tử, chính sách học bổng mới bổ sung thêm một nguồn lực cụ thể bên cạnh năng lực cá nhân, môi trường đào tạo và sự dẫn dắt của những người đi trước.

Không phải học bổng riêng cho nữ, nhưng cơ hội là có thật

Nghị định 179/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 20/5/2026, có hiệu lực từ ngày 15/7/2026. Chính sách áp dụng đối với người tuyển sinh từ năm 2025 trở đi và thời điểm cấp học bổng được tính từ ngày 1/9/2026. Phụ lục của Nghị định xác định 15 nhóm ngành đào tạo có các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc diện chính sách, cùng với chương trình đào tạo tài năng và chương trình vi mạch bán dẫn do Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt.

Đối với sinh viên chương trình cử nhân, kỹ sư thuộc các nhóm ngành trong Phụ lục, học bổng không được cấp đại trà. Người học phải đáp ứng một trong những điều kiện được quy định tại Điều 5: đạt giải nhất, nhì hoặc ba tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia hoặc quốc tế trong thời hạn luật định; hoặc đạt tổng điểm môn Toán và hai trong các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tiếng Anh từ 22,50/30 trở lên, đồng thời thuộc nhóm 30% thí sinh có điểm trúng tuyển cao nhất cùng nhóm ngành trên phạm vi toàn quốc trong đợt xét tuyển chung.

Cách thiết kế này đặt trọng tâm vào năng lực học tập và lựa chọn ngành. Một nữ sinh đủ điều kiện bước vào ngành Toán, Sinh học, Máy tính, vi mạch bán dẫn hay kỹ thuật điện tử được tiếp cận chính sách trên cùng nền tảng tiêu chuẩn như các bạn học khác. Góc nhìn giới tích cực ở đây không phải tạo ra một “lối riêng” cho phụ nữ, mà là giúp những cô gái đã lựa chọn con đường khó có thêm điều kiện để tiếp tục đi sâu.

Một con đường khoa học có thể bắt đầu từ những lựa chọn rất sớm trên ghế nhà trường. Chính sách học bổng tạo thêm điều kiện cho người học có năng lực tiếp tục theo đuổi những ngành được ưu tiên phát triển. Ảnh minh họa tại Việt Nam: TBD Tuyên/Pexels.

Một chính sách đi cùng người học qua nhiều bậc đào tạo

Điểm đáng chú ý của Nghị định 179 là học bổng không dừng lại ở bậc đại học. Chính sách bao phủ cả sinh viên, học viên thạc sĩ và nghiên cứu sinh tiến sĩ, tức là đi qua những giai đoạn quan trọng trong quá trình hình thành một nhà khoa học hoặc chuyên gia trình độ cao. Mức học bổng cũng tăng theo trình độ đào tạo, phù hợp với yêu cầu học tập, nghiên cứu và mức độ đóng góp được đặt ra ở từng bậc.

Đối với sinh viên đại học, mức học bổng theo tháng là 5,5 triệu đồng với chương trình tài năng; 4,2 triệu đồng với chương trình vi mạch bán dẫn và các ngành khoa học cơ bản; 3,7 triệu đồng với các ngành kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Ở bậc thạc sĩ, các mức tương ứng là 7,4 triệu, 6,3 triệu và 5,5 triệu đồng/tháng. Nghiên cứu sinh tiến sĩ thuộc chương trình tài năng, vi mạch bán dẫn và khoa học cơ bản được hưởng 8,4 triệu đồng/tháng; nhóm kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược là 7,4 triệu đồng/tháng.

Với nữ trí thức trẻ, ý nghĩa của một chính sách có nhiều tầng nằm ở khả năng nối dài hành trình đào tạo. Một cô gái bước vào ngành khoa học cơ bản ở tuổi 18 có thể chưa hình dung mình sẽ trở thành nhà nghiên cứu, nhưng quá trình học tập, tiếp xúc với phòng thí nghiệm, giảng viên và những đề tài khoa học có thể dần thay đổi lựa chọn nghề nghiệp. Nếu tiếp tục đáp ứng điều kiện ở bậc sau đại học, việc có cơ chế hỗ trợ cho cả thạc sĩ và tiến sĩ tạo thêm một nền tảng để con đường nghiên cứu không bị nhìn như một lựa chọn quá xa vời.

Vi mạch bán dẫn nằm trong nhóm chương trình đào tạo được hưởng chính sách học bổng theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP khi đáp ứng các điều kiện quy định. Ảnh minh họa: Sergei Starostin/Pexels.

Từ việc chọn ngành đến hình thành một nữ trí thức trẻ

Một chính sách học bổng tự nó không thể tạo ra nhà khoa học. Trước đó phải có sự tò mò, năng lực học tập, môi trường khuyến khích và cơ hội để người trẻ thử sức với khoa học. Những hoạt động đang diễn ra tại Việt Nam cho thấy quá trình hình thành nguồn nữ trí thức có thể bắt đầu từ rất sớm, trước cả khi một cô gái nộp hồ sơ vào đại học.

Trường hè Toán học 2026 do Đại học Phenikaa tổ chức là một ví dụ. Chương trình tạo không gian để học sinh, sinh viên tiếp cận các bài giảng, tọa đàm và trao đổi với nhà khoa học, đồng thời dành sự quan tâm tới việc khuyến khích nữ sinh theo đuổi khoa học, công nghệ, kỹ thuật và Toán học. PGS.TS Chu Cẩm Thơ, Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa, nhấn mạnh việc trẻ em, đặc biệt là các em gái, được tiếp cận Toán học trong môi trường tích cực, nơi sự tò mò được khuyến khích và việc mắc sai lầm được coi là một phần của học tập.

Phụ nữ Mới cũng đã ghi nhận những chương trình như PowHERful với chủ đề “Tự tin chọn STEM”, hướng tới giúp nữ sinh tiếp cận thông tin nghề nghiệp, gặp gỡ những người phụ nữ đang làm việc trong các ngành khoa học - công nghệ và chủ động hơn khi lựa chọn tương lai. Những hoạt động này không thuộc Nghị định 179 và không nên gộp thành một chính sách duy nhất, nhưng khi đặt cạnh nhau có thể thấy một chuỗi phát triển khá rõ: khơi gợi hứng thú từ sớm, tạo môi trường học thuật, hỗ trợ lựa chọn ngành và sau đó là những điều kiện để người học theo đuổi chuyên môn ở bậc cao hơn.

Ở mắt xích ấy, học bổng là phần hỗ trợ vật chất nhưng giá trị sâu hơn nằm trong tín hiệu mà chính sách gửi tới người học: những lĩnh vực nền tảng như Toán, Sinh học, vật liệu, máy tính, điện tử hay cơ khí đang được xem là nguồn nhân lực cần đầu tư dài hạn. Với nữ sinh, đây có thể là thêm một lý do để nhìn các ngành kỹ thuật và khoa học như một lựa chọn nghề nghiệp nghiêm túc, thay vì một con đường chỉ dành cho một nhóm người nhất định.

Từ học bổng đến phòng thí nghiệm cần thêm người dẫn đường

Nếu nguồn tài chính giúp một nữ sinh bước tiếp, kinh nghiệm của những nữ trí thức đi trước có thể giúp người trẻ hiểu mình đang bước về đâu. Ở các trường đại học và viện nghiên cứu, một nữ giáo sư, kỹ sư hay nhà khoa học giàu kinh nghiệm có thể làm nhiều hơn việc truyền đạt kiến thức: họ giúp sinh viên hiểu đời sống thật của nghề nghiên cứu, cách một đề tài được hình thành, một công trình được công bố hay một kết quả được đưa vào ứng dụng.

Đây là nguồn lực mà Hội Nữ trí thức Việt Nam và các mạng lưới nữ khoa học có lợi thế để kết nối. Phụ nữ Mới thời gian qua đã giới thiệu nhiều nữ trí thức hoạt động trong các lĩnh vực từ Toán học, hóa học, công nghệ sinh học đến vật liệu, nông nghiệp và kỹ thuật. Khi những người đi trước gặp được nữ sinh, sinh viên và nghiên cứu viên trẻ cùng chuyên môn, tác động của học bổng có thể được nối tiếp bằng cố vấn nghề nghiệp, cơ hội nghiên cứu và mạng lưới cộng tác.

GS.TS Lê Thị Thanh Nhàn, trong bài viết về phát triển nguồn nhân lực nữ trong STEM đăng trên Phụ nữ Mới tháng 6/2026, đặt việc phát huy đầy đủ tiềm năng của phụ nữ trong khoa học và công nghệ trong mối liên hệ với năng lực phát triển của quốc gia. Cùng thời điểm, nhiều hoạt động của Hội Nữ trí thức Việt Nam cũng đang hướng tới kết nối nữ trí thức trong và ngoài nước, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Từ góc nhìn ấy, chính sách học bổng có thể được xem như một phần của hệ sinh thái nuôi dưỡng nhân lực. Nhà nước tạo điều kiện tài chính; trường đại học tạo môi trường học thuật; nhà khoa học cung cấp sự dẫn dắt; còn bản thân người học phải chuyển những điều kiện ấy thành năng lực thực sự.

Học bổng kéo dài từ đại học đến tiến sĩ

Theo Điều 6 Nghị định 179/2026/NĐ-CP, sinh viên đại học được hưởng từ 3,7–5,5 triệu đồng/tháng tùy nhóm chương trình; học viên thạc sĩ từ 5,5–7,4 triệu đồng/tháng. Nghiên cứu sinh tiến sĩ thuộc chương trình tài năng, vi mạch bán dẫn và khoa học cơ bản được hưởng 8,4 triệu đồng/tháng; nhóm kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược là 7,4 triệu đồng/tháng. Sinh viên nhận học bổng tối đa 10 tháng/năm; học viên cao học và nghiên cứu sinh tối đa 12 tháng/năm trong giới hạn thời gian đào tạo quy định. Chính sách áp dụng cho đối tượng tuyển sinh từ năm 2025 trở đi và thời điểm cấp học bổng được tính từ ngày 1/9/2026.

Học bổng đi cùng trách nhiệm nghiên cứu

Nghị định 179 không thiết kế học bổng như một khoản hỗ trợ được hưởng tự động trong toàn khóa. Người học phải tiếp tục đáp ứng yêu cầu về kết quả học tập, nghiên cứu và rèn luyện để duy trì học bổng. Với sinh viên cử nhân, kỹ sư từ năm học thứ hai, kết quả trung bình tích lũy của các năm trước phải đạt loại khá trở lên và phải tích lũy tối thiểu số tín chỉ theo quy định; học viên thạc sĩ và nghiên cứu sinh cũng có yêu cầu cụ thể về tiến độ đào tạo, kết quả nghiên cứu và công bố khoa học.

Điều 14 còn quy định người hưởng học bổng có trách nhiệm nỗ lực học tập, rèn luyện, tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển năng lực cá nhân. Đây là chi tiết giúp nhìn chính sách đầy đủ hơn: hỗ trợ tài chính đi cùng kỳ vọng về sự trưởng thành học thuật của người nhận.

Với một nữ sinh mới bước vào đại học, học bổng có thể giúp giảm bớt áp lực chi phí. Nhưng sau vài năm, giá trị mà chính sách hướng tới lớn hơn khoản tiền nhận mỗi tháng: một sinh viên biết nghiên cứu, một học viên cao học có thể tham gia nhóm khoa học, một nghiên cứu sinh đủ khả năng công bố kết quả và xa hơn là một chuyên gia có thể đóng góp vào lĩnh vực mà đất nước đang cần.

Nguồn nhân lực được đào tạo trong các ngành kỹ thuật và công nghệ chiến lược sẽ tham gia ngày càng sâu vào những môi trường sản xuất tự động và công nghệ cao. Ảnh minh họa: Ludovic Delot/Pexels.

Bình đẳng về cơ hội cần một đường đi đủ dài

Phụ nữ Mới đã có những bài phản ánh trực tiếp các mức học bổng của Nghị định 179/2026/NĐ-CP ngay sau khi văn bản được ban hành. Khi chính sách chuẩn bị bước vào thời điểm cấp học bổng từ ngày 1/9/2026, một câu hỏi đáng quan tâm hơn là những khoản đầu tư ấy sẽ góp phần hình thành nguồn nhân lực như thế nào.

Với nữ trí thức trẻ, điểm tích cực nằm ở tính liên tục. Một học sinh yêu Toán có thể bước vào ngành khoa học cơ bản; một sinh viên giỏi có thể tiếp tục học thạc sĩ; một người thực sự phù hợp với nghiên cứu có thể đi tiếp đến tiến sĩ. Chính sách không đảm bảo rằng tất cả những người nhận học bổng sẽ trở thành nhà khoa học, nhưng nó tạo thêm điều kiện để những người có năng lực không phải dừng lại chỉ vì con đường đào tạo dài và đòi hỏi nhiều nguồn lực.

Bình đẳng giới trong khoa học vì thế có thể được xây dựng bằng những bước rất cụ thể. Nữ sinh cần được biết rằng mình có quyền lựa chọn một ngành khó, có cơ hội học tập trên cùng tiêu chuẩn, có nguồn hỗ trợ khi đáp ứng yêu cầu và có những nữ trí thức đi trước để nhìn thấy tương lai nghề nghiệp của mình. Khi các mắt xích ấy nối với nhau, một chính sách học bổng dành cho người học nói chung cũng có thể góp phần nuôi dưỡng thêm những nữ kỹ sư, nhà nghiên cứu và chuyên gia công nghệ cho Việt Nam.

Nguồn box: Nghị định số 179/2026/NĐ-CP ngày 20/5/2026 của Chính phủ; Công báo điện tử Chính phủ.