Trong một lĩnh vực vốn được xem là “khó”, “khô” và lâu nay thường gắn với hình ảnh nam giới, chính sách mới đang mở ra cơ hội rất lớn cho phụ nữ trẻ theo đuổi con đường nghiên cứu và công nghệ hạt nhân.

Một ngành khoa học cần nhiều hơn sự chính xác

Điện hạt nhân là lĩnh vực đòi hỏi trình độ khoa học cao, khả năng nghiên cứu bền bỉ và tinh thần kỷ luật nghiêm ngặt. Tuy nhiên, lịch sử khoa học thế giới cho thấy phụ nữ đã đóng vai trò rất quan trọng trong ngành này.

Nhắc đến khoa học hạt nhân, cái tên đầu tiên thường được nhắc tới là Marie Curie, người phụ nữ đầu tiên đoạt giải Nobel và cũng là người duy nhất đến nay giành Nobel ở hai lĩnh vực khoa học khác nhau. Những nghiên cứu của bà về phóng xạ đã đặt nền móng cho vật lý hạt nhân hiện đại.

Hình ảnh say mê nghiên cứu của Marie Curie đã truyền cảm hứng cho hàng triệu phụ nữ.

Sau Marie Curie, nhiều nhà khoa học nữ tiếp tục để lại dấu ấn sâu sắc. Lise Meitner là người góp phần giải thích hiện tượng phân hạch hạt nhân, nguyên lý nền tảng của điện hạt nhân ngày nay. Chien-Shiung Wu được mệnh danh là “đệ nhất phu nhân vật lý” với những thí nghiệm làm thay đổi hiểu biết về vật lý hạt nhân hiện đại.

Trong bối cảnh hiện nay, nhiều phụ nữ đang giữ vai trò quan trọng tại Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, tổ chức quốc tế dẫn dắt các chương trình hợp tác về an toàn hạt nhân, ứng dụng bức xạ và đào tạo nhân lực hạt nhân toàn cầu.

Tại Việt Nam, lĩnh vực năng lượng nguyên tử cũng đã ghi nhận nhiều nhà khoa học nữ tham gia nghiên cứu, giảng dạy và quản lý. Không ít nữ giảng viên, nữ nghiên cứu viên trong các trường đại học kỹ thuật và viện nghiên cứu đang làm việc ở các hướng như vật lý hạt nhân, an toàn bức xạ, y học hạt nhân hay ứng dụng đồng vị phóng xạ trong nông nghiệp và môi trường.

Nguyễn Thị Ngọc Mai-trưởng kíp trực đầu tiên của nhà máy Thủy điện Hòa Bình sau khi vượt qua kỳ thi trưởng ca cấp điện áp 500kV.

Đơn cử như Nguyễn Thị Ngọc Mai (SN 1995, quê Hà Nam), người từng nhận học bổng hiệp định sang Nga theo học ngành Vật lý hạt nhân sau khi tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội. Trở về Việt Nam trong bối cảnh dự án điện hạt nhân tạm dừng, Nguyễn Thị Ngọc Mai  bén duyên với Nhà máy Thủy điện Hòa Bình và trở thành một trong số ít nữ kỹ sư làm việc ở khối vận hành. Mới đây, Mai trở thành nữ trưởng kíp trực đầu tiên của nhà máy sau khi vượt qua kỳ thi trưởng ca cấp điện áp 500kV.

Chính sách ưu đãi mạnh cho người học

Theo Nghị định 176/2026/NĐ-CP, sinh viên ngành điện hạt nhân trong nước có cam kết làm việc tại nhà máy điện hạt nhân sau khi tốt nghiệp sẽ được hưởng hàng loạt ưu đãi đáng chú ý.

Người học được miễn học phí, ở ký túc xá miễn phí và được cấp sinh hoạt phí hằng tháng bằng 2 lần mức lương cơ sở. Ngoài ra, sinh viên còn được cấp học bổng theo kết quả học tập: 1,5 lần mức lương cơ sở với học lực khá, 2 lần với học lực giỏi và 2,5 lần với học lực xuất sắc.

Một điểm đáng chú ý là sinh viên được cung cấp miễn phí giáo trình chuyên ngành, được ưu tiên thực tập trong và ngoài nước nếu đạt học lực giỏi trở lên ở năm cuối, đồng thời được tiếp nhận làm việc tại nhà máy điện hạt nhân sau tốt nghiệp theo cam kết.

Đối với học viên cao học và nghiên cứu sinh, chính sách còn mở rộng hơn. Học viên thạc sĩ được cấp sinh hoạt phí bằng 3,5 lần mức lương cơ sở; nghiên cứu sinh tiến sĩ được cấp mức 5 lần. Các nhà nghiên cứu trẻ có bài báo quốc tế uy tín còn được hỗ trợ kinh phí tương đương 35 lần mức lương cơ sở.

Đặc biệt, người học được ưu tiên tham dự hội nghị khoa học trong và ngoài nước bằng ngân sách nhà nước, được ưu tiên chủ trì nhiệm vụ khoa học – công nghệ và tham gia thực tập quốc tế.

Cơ hội đào tạo quốc tế cho thế hệ nữ khoa học trẻ

Với những sinh viên, học viên được đào tạo ở nước ngoài, Nghị định quy định nhiều hỗ trợ đáng kể: vé máy bay khứ hồi, lệ phí hộ chiếu – visa, bảo hiểm y tế và sinh hoạt phí ở mức cao.

Đáng chú ý, sinh viên đại học được chủ đầu tư nhà máy điện hạt nhân hỗ trợ thêm tối thiểu 300 USD/người/tháng chi phí sinh hoạt.

Trong môi trường khoa học hiện đại, cơ hội tiếp cận các trung tâm nghiên cứu quốc tế có ý nghĩa rất lớn đối với sự trưởng thành của một nhà khoa học trẻ, đặc biệt là phụ nữ, những người thường phải vượt qua nhiều rào cản vô hình trong các ngành STEM.

Nhiều quốc gia phát triển hiện nay đang thúc đẩy mạnh mẽ bình đẳng giới trong khoa học hạt nhân. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế nhiều năm qua đã triển khai các chương trình học bổng và mạng lưới hỗ trợ dành riêng cho phụ nữ trong lĩnh vực hạt nhân nhằm tăng tỷ lệ nữ giới tham gia nghiên cứu và quản lý.

Không chỉ là đào tạo nhân lực

Điều đáng chú ý trong Nghị định lần này không chỉ nằm ở mức hỗ trợ tài chính mà còn ở cách nhìn về nguồn nhân lực khoa học công nghệ.

Trong nhiều năm, Việt Nam thiếu hụt nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực năng lượng nguyên tử và điện hạt nhân. Đây là ngành đòi hỏi quá trình đào tạo dài, chi phí lớn và môi trường nghiên cứu chuyên sâu. Việc Chính phủ đưa ra cơ chế ưu đãi toàn diện từ đại học đến tiến sĩ cho thấy quyết tâm đầu tư dài hạn cho hạ tầng tri thức quốc gia.

Với phụ nữ trẻ yêu thích khoa học, đây có thể là thời điểm mở ra một lựa chọn nghề nghiệp mới: vừa tham gia vào lĩnh vực công nghệ cao, vừa có cơ hội nghiên cứu quốc tế và phát triển sự nghiệp ổn định lâu dài.

Khoa học hạt nhân từng có những biểu tượng nữ làm thay đổi lịch sử khoa học thế giới. Biết đâu trong tương lai, từ những chính sách hôm nay, Việt Nam cũng sẽ có thêm những nữ chuyên gia hạt nhân được quốc tế ghi nhận.

- Nghị định 176/2026/NĐ-CP ngày 19/5/2026 quy định chính sách ưu đãi đối với giảng viên, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh, cán bộ quản lý trong lĩnh vực điện hạt nhân. Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 07/7/2026.

- Chính sách ưu đãi, hỗ trợ người đi đào tạo trong lĩnh vực điện hạt nhân đang được thực hiện theo Nghị định số 124/2013/NĐ-CP ngày 14/10/2013 của Chính phủ quy định chính sách ưu đãi, hỗ trợ người đi đào tạo trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử tiếp tục được thực hiện cho đến khi kết thúc chương trình đào tạo./.