Nhắc tới khu du lịch Suối Mỡ thuộc địa phận xã Nghĩa Phương (một thắng cảnh nức tiếng giáp ranh đất Kinh Bắc xưa và nay là niềm tự hào của Bắc Ninh ), người ta thường nghĩ ngay đến những ngọn thác bọt tung trắng xóa rầm rì tuôn chảy quanh năm hay những ngôi đền rêu phong tĩnh mịch lẩn khuất dưới tán cổ thụ ngàn năm. Thế nhưng, tạo hóa luôn biết cách giấu đi những điều kỳ diệu nhất để dành tặng cho những tâm hồn thực sự chịu khó kiếm tìm. 

Có một bí mật mà không phải dân du lịch nào cũng rành rẽ, đó là khi mùa hè gõ cửa, dòng nước có phần vơi đi lại là lúc Suối Mỡ khoác lên mình một tấm áo hoàn toàn khác biệt. Lòng hồ cạn nước lùi lại, nhường chỗ cho những bãi đá trầm mặc trồi lên, đan xen cùng thảm cỏ dại xanh mướt trải dài ngút ngát như một thảo nguyên thu nhỏ. 

Cảnh sắc hoang sơ, mộc mạc và thanh bình đến độ chỉ cần ngồi yên một chỗ nhìn mặt trời nhuộm đỏ rực cả không gian lúc chiều tà, bạn cũng thấy mọi muộn phiền như tan biến hết. Hãy cùng lên đường để lắng nghe hơi thở mộc mạc của núi rừng và chạm vào những vệt ký ức oai hùng của một miền đất linh thiêng đang cất giấu bao điều huyền bí.

Thảo nguyên thu nhỏ giữa lòng hồ cạn và đặc ân hoàng hôn rực rỡ của mùa hè

Người ta vẫn rỉ tai nhau rằng đi thác, đi suối thì phải đợi lúc mưa nhiều, nước đổ ầm ầm mới bõ công chiêm ngưỡng. Nhưng sự rập khuôn ấy vô tình làm chúng ta bỏ lỡ một kiệt tác dịu dàng mà mùa hè ban tặng riêng cho Suối Mỡ. Khi những cơn nắng chói chang hong khô bớt dòng chảy cuồn cuộn, phần đáy của lòng hồ rộng lớn bỗng phơi mình ra dưới ánh mặt trời, để lộ những phiến đá muôn hình vạn trạng nhấp nhô tuyệt đẹp. 

Và chỉ chờ có thế, những mầm cỏ dại căng tràn nhựa sống bám rễ vươn lên, dệt thành một thảm nhung xanh mướt mát ôm lấy những tảng đá xám bạc. Khung cảnh lúc này chẳng khác nào một thước phim lãng mạn được cắt ra từ những bộ truyện tranh thanh xuân trong trẻo nhất. Đứng giữa bãi cỏ êm ái ấy, hít lồng ngực bầu không khí trong vắt của đại ngàn, bạn sẽ thấy thời gian như ngừng trôi. 

Đặc biệt, đây còn là tọa độ ngắm hoàng hôn "đỉnh của chóp" mà hội mê xê dịch đang thi nhau săn lùng. Khi dải nắng cuối ngày dần buông, hắt thứ ánh sáng vàng cam óng ả xuống thung lũng, toàn bộ bãi cỏ đá như được dát lên một lớp phấn mộng mị, ảo diệu đến nao lòng. Có lẽ, vẻ đẹp an tĩnh này chính là lý do khiến nhiều người trót đến một lần rồi cứ vương vấn mãi không thôi.

Huyền tích về cái chạm tay của nàng công chúa và vệt son chói lọi cõi tâm linh

Suối Mỡ không chỉ quyến rũ đôi chân lữ khách bởi cảnh sắc mây ngàn gió núi mà còn ôm trong lòng nó cả một vùng trầm tích văn hóa, tâm linh linh thiêng đầy tự hào. Về đây, bước chân trên những bậc đá vương mùi rêu ẩm, bạn sẽ được nghe các cụ cao niên thủ thỉ câu chuyện truyền thuyết đẹp đẽ về nàng công chúa Quế Mỵ Nương - con gái thứ chín của Vua Hùng. Vốn mang bản tính nhân hậu, nết na và đặc biệt say mê ngoạn cảnh non nước, nàng đã khước từ mọi lời cầu hôn của vương tôn công tử để rong ruổi khắp núi rừng. 

Khi đặt chân đến đất Nghĩa Phương chứng kiến dân tình lầm than vì hạn hán, đất đai khô cằn nứt nẻ, trái tim nàng thắt lại vì xót thương. Bằng tấm lòng thành kính, nàng ấn năm đầu ngón tay xuống tảng đá tảng, lạ lùng thay, một dòng nước mát lạnh từ kẽ đá trào dâng, tuôn chảy ào ạt thành dòng suối lớn tưới mát cả một vùng đồng bãi mênh mông. 

Cái tên Suối Mỡ (hay Suối Mẫu) mang hàm ý về sự màu mỡ, trù phú cũng ra đời từ đó. Ghi nhớ ân đức của nàng, người dân đã lập nên đền Hạ, đền Trung, đền Thượng men theo bờ suối và suy tôn nàng làm Thánh mẫu Thượng ngàn. Nơi thung lũng Huyền Đinh này còn là mảnh đất từng in dấu chân của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn khi ngài lập đại bản doanh luyện quân đánh giặc Nguyên Mông. 

Những tàn tích như Bãi Quần Ngựa, Thao Trường Luyện Kiếm hay di tích Ba Dinh Bẩy Nền vẫn còn hiện hữu như một lời nhắc nhở về một thời oanh liệt. Nếu may mắn ghé thăm vào đúng dịp Lễ hội (cuối tháng 3, đầu tháng 4 Âm lịch), bạn sẽ được hòa mình vào không khí nô nức của những trò chơi dân gian đậm chất đồng quê và nếm thử những trái ngọt trứ danh của vùng đất thiêng này.

Sau khi đã thắp nén nhang trầm tại các đền miếu, hành trình khám phá Suối Mỡ thực sự bắt đầu khi bạn men theo con đường mòn uốn lượn lấp ló dưới những tán lá rừng cổ thụ. Dòng suối bắt nguồn từ khu vực Đá Vách và Hố Chuối, len lỏi qua muôn vàn khe nứt, do kiến tạo địa chất kỳ diệu mà tạo ra những bậc thang đá tự nhiên khiến nước tuôn đổ thành nhiều tầng thác lớn nhỏ bọt tung trắng xóa. 

Hai bên bờ suối là một thảm thực vật phong phú đan xen giữa Tùng, Bách, Thông vươn mình đón nắng. Cứ đi mãi, đi mãi qua những thắng tích như Đấu Đong Quân, chùa Hòn Trứng, đỉnh Tròi Xoan, bạn sẽ được chiêm ngưỡng Thác Thùm Thùm - ngọn thác vĩ đại nhất của quần thể này. Thác đổ từ trên cao xuống như một dải lụa trắng khổng lồ vắt ngang lưng chừng trời, bung tỏa hơi nước mát lạnh thấm đẫm cả da thịt. Đứng trên đỉnh thác phóng tầm mắt bao quát toàn bộ thung lũng, nghe tiếng chim hót lảnh lót hòa lẫn tiếng nước reo vui, bạn sẽ nhận ra một điều giản dị nhưng vô cùng quý giá.