11,58 tỉ đồng Quỹ phúc lợi của người lao động “mắc kẹt” suốt 13 năm

Hơn một thập kỷ theo đuổi hành trình đòi quyền lợi từ Quỹ Khen thưởng, phúc lợi của Công ty TNHH MTV Thương mại Thời trang Dệt may Việt Nam (Vinatexmart) trong quá trình thực hiện cổ phần hóa theo Nghị định 59/2011/NĐ-CP của Chính phủ, đến nay 1.643 người lao động vẫn chưa được chi trả đầy đủ khoản tiền hơn 11,58 tỉ đồng theo quy định.

Trước phiên tòa phúc thẩm lần thứ hai dự kiến diễn ra ngày 13/5 tới, vụ tranh chấp tiếp tục thu hút sự quan tâm của dư luận khi đặt ra hàng loạt vấn đề về trách nhiệm pháp lý, tính minh bạch trong quản lý và sử dụng Quỹ Khen thưởng, phúc lợi, cũng như trách nhiệm chi trả cho người lao động sau nhiều lần chuyển nhượng doanh nghiệp.

Theo kế hoạch, ngày 13/5, TAND TP.HCM sẽ mở lại phiên tòa phúc thẩm vụ tranh chấp lao động liên quan đến nghĩa vụ chi trả Quỹ Khen thưởng, phúc lợi của người lao động Vinatexmart - doanh nghiệp từng thuộc sở hữu 100% vốn của Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex). Sau gần 13 năm kéo dài, vụ việc không chỉ là một tranh chấp lao động đơn thuần mà đã trở thành câu chuyện dai dẳng về quyền lợi của hàng nghìn người lao động bị mắc kẹt giữa những lần hứa hẹn, các thương vụ chuyển giao doanh nghiệp và những phương án chi trả gây nhiều tranh cãi.

Điều khiến dư luận đặt câu hỏi suốt nhiều năm qua là: khoản Quỹ Khen thưởng, phúc lợi đã được Bộ Công Thương xác định rõ tại Quyết định số 4373/QĐ-BCT ngày 28/6/2013 vì sao đến nay vẫn chưa được chi trả đầy đủ cho người lao động? Và sau hàng loạt thay đổi về chủ sở hữu, ai sẽ là đơn vị thực sự chịu trách nhiệm thanh toán khoản tiền này cho người lao động?

Bà Nguyễn Thị Hồng Hương - Nguyên TGĐ Vinatexmart (giữa), Trần Thái Hiền (bên trái), Nguyễn Thị Mai (phải) 3 người này được người lao động đề cử thay mặt người lao động đi đòi Quỹ KTPL. Hình, chụp tại trụ sở văn phòng 2 của Vinatex số 10 Nguyễn Huệ Q1 TP.HCM, chuẩn bị họp với đại diện lãnh đạo Vinatex, về Quỹ KTPL của người lao động.

Theo các tài liệu chứng cứ, tại thời điểm xác định cổ phần hóa doanh nghiệp 31/12/2011, xác định số dư Quỹ KTPL của Vinatexmart là 11.580.713.214 đồng (làm tròn 11,58 tỉ đồng). Khoản tiền này được chốt tại thời điểm 31/12/2011 và theo quy định tại Điều 19 của Nghị định 59/2011/NĐ-CP, phải được chia cho người lao động đang làm việc tại doanh nghiệp tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp.

Nói cách khác, đây không phải khoản “hỗ trợ” hay “thưởng thêm”, mà là quyền lợi đã được pháp luật quy định rõ dành cho người lao động tại Doanh nghiệp cổ phần hóa.

Thế nhưng, thay vì được chi trả ngay cho người lao động sau khi công bố giá trị doanh nghiệp ngày 28/6/2013, số tiền này lại trở thành khởi đầu cho chuỗi khiếu nại kéo dài hơn một thập kỷ.

Theo phản ánh của người lao động, từ năm 2013 đến 2015, họ liên tục gửi đơn, làm việc với lãnh đạo Vinatexmart và Vinatex để yêu cầu chi trả nhưng chỉ nhận được những lời hứa “đang lập phương án”, “đợi hướng dẫn”.

Trong lúc quyền lợi người lao động chưa được giải quyết rõ ràng, tháng 4/2015, Vinatex lại ký hợp đồng chuyển nhượng, bàn giao Vinatexmart cho Công ty cổ phần Thương mại Tổng hợp Vincommerce (viết tắt VCM) (thuộc Tập đoàn Vingroup) sau đấy Vingroup chuyển nhượng cho Công ty Cổ phần Dịch vụ Thương mại Tổng hợp WinCommerce (thuộc Tập đoàn Masan). Điều này khiến nhiều lao động bức xúc vì cho rằng doanh nghiệp đã bán công ty nhưng vẫn chưa thanh toán quyền lợi hợp pháp cho người lao động.

Từ 11,58 tỉ đồng còn 6,68 tỉ đồng, điều gì xảy ra với Quỹ phúc lợi của người lao động?

Nếu việc chậm chi trả đã khiến người lao động bất bình, thì phương án giải quyết sau đó càng đẩy mâu thuẫn lên cao.

Năm 2015, sau phản ứng quyết liệt của người lao động, Vinatex thành lập Tổ công tác để “giải quyết chế độ chính sách cho người lao động”. Tuy nhiên, điều khiến nhiều người sốc là khoản tiền Quỹ 11,58 tỉ đồng sau quá trình rà soát được xác định chỉ còn 6,688,304,399 đồng (làm tròn 6,68 tỉ đồng) để chia cho người lao động.

Theo giải thích từ phía Vinatex, quỹ này đã được sử dụng chi cho các hoạt động giai đoạn 2012-2014 như nghỉ mát, sơ kết, thưởng  …và chi cho cả người lao động vào làm việc sau 31/12/2011 nên số tiền còn lại để chia cho người lao động là 6,68 tỷ đồng.

Tuy nhiên, chính lý do này đã trở thành tâm điểm tranh cãi suốt nhiều năm.

Người lao động cho rằng số dư Quỹ KTPL đã được “chốt” tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp để cổ phần hóa thì không được sử dụng chi cho các mục đích khác và người lao động vào làm việc sau thời điểm 31/12/2011.

Nhiều khoản chi bị phản ánh là chi không đúng đối tượng,  không đúng mục đích, thậm chí có nội dung chi bị kê khai khống (chi quà 8/3, 20/10 cho cả nam giới, chi tiền cho người lao động đi nghỉ mát, nhưng thực tế người lao động không được nhận các khoản kê đã chi này); hay chi thưởng cho cơ quan điều hành, chi thưởng thi đua (4,9 tỷ đồng), các khoản chi này đã được trích từ Quỹ tiền lương (căn cứ theo quy định của Thỏa ước lao động tập thể), không được phép chi từ nguồn của Quỹ KTPL.

Hồ sơ và đơn thư đã được gửi đên hàng loạt cơ quan chức năng như Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Thanh tra chính phủ, Ủy Ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam…để đòi quyền lợi cho người lao động.

Điều gây tranh cãi hơn cả là khi triển khai phương án chi trả 6,68 tỉ đồng, nhiều người lao động phản ánh họ bị yêu cầu ký cam kết không tiếp tục khiếu nại, khiếu kiện liên quan đến Quỹ KTPL.

Trong một số tài liệu mà người lao động cung cấp, nội dung cam kết ghi rõ người nhận tiền “không có bất kỳ yêu cầu, ý kiến hay khiếu kiện nào liên quan đến Quỹ phúc lợi Vinatexmart”.

Nhiều người lao động cho rằng họ rơi vào thế buộc phải lựa chọn: hoặc nhận một phần tiền và chấm dứt khiếu nại, hoặc tiếp tục theo đuổi hành trình pháp lý kéo dài chưa biết đến bao giờ. Điều này khiến nhiều người lao động cho rằng quyền lợi của họ đang bị “ép thỏa thuận”.

Từ “nghĩa vụ phải trả” thành “hỗ trợ tự nguyện”?

Ngoài ra, người lao động cũng không đồng tình với bản án sơ thẩm số 37/2015/LĐ-ST do TAND Khu vực 1 TP.HCM ban hành ngày 22/9/2025, được gửi đến người lao động vào ngày 22/12/2025, đã đưa ra nhiều nhận định gây tranh cãi. Theo bản án, Vinatexmart được xác định không thuộc đối tượng điều chỉnh của Nghị định 59/2011/NĐ-CP do đã chuyển đổi loại hình doanh nghiệp. Từ đó, tòa cho rằng bị đơn là Công ty Cổ phần Dịch vụ Thương mại Tổng hợp WinCommerce (VCM) không có nghĩa vụ thực hiện trách nhiệm chi trả theo Điều 19 Nghị định 59 như lập luận của nguyên đơn và phía bảo vệ quyền lợi cho người lao động.

Bản án cũng xác định VCM chỉ có nghĩa vụ chi trả khoảng 1,27 tỉ đồng từ Quỹ Khen thưởng, phúc lợi cho người lao động; trong khi khoản hơn 5,4 tỉ đồng còn lại được xem là khoản doanh nghiệp “tự nguyện hỗ trợ”, không phải nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Đáng chú ý, bản án không đề cập trách nhiệm của Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), cũng không xác định rõ tổng số tiền Quỹ KTPL mà người lao động thực sự được hưởng là bao nhiêu.

Trong khi đó, tại văn bản số 5691/BTC-TCDN ngày 3/5/2017, Bộ Tài chính từng xác định Vinatexmart là đối tượng thực hiện cổ phần hóa theo Nghị định 59 của Chính phủ. Sự khác biệt giữa quan điểm của cơ quan quản lý và nhận định trong bản án sơ thẩm khiến nhiều người lao động cho rằng họ tiếp tục bị đẩy vào tình thế “không biết phải đòi ai”.

Nhiều văn bản chỉ đạo của Phó Thủ tướng cũng đã yêu cầu Bộ Công Thương phối hợp giải quyết dứt điểm quyền lợi cho người lao động. Tuy nhiên, Bộ Công Thương cho rằng vụ việc không thuộc thẩm quyền giải quyết và hướng dẫn người lao động khởi kiện ra tòa. Theo luật sư Đoàn Văn Hậu (Đoàn Luật sư TP.HCM), cách xử lý này phần nào cho thấy sự thiếu trách nhiệm và khiến người lao động tiếp tục rơi vào vòng tranh chấp kéo dài suốt hơn một thập kỷ.

Người lao động kỳ vọng phiên tòa phúc thẩm sắp tới để kết thúc chuỗi ngày dài gần 13 năm đi tìm công lý.

Điều khiến nhiều người xót xa là phần lớn người lao động từng gắn bó nhiều năm với Vinatexmart nay đều đã nghỉ việc. Sau quá trình sáp nhập vào VCM, đầu năm 2016 có hơn 1.200/1.643 lao động thuộc diện được chia Quỹ đã mất việc hoặc nghỉ việc, nhiều người rơi vào hoàn cảnh khó khăn, thất nghiệp kéo dài. Đến nay, không ít người đã lớn tuổi, sức khỏe giảm sút, chuyển nơi sinh sống nhưng vẫn phải tiếp tục theo đuổi hành trình khiếu nại để đòi quyền lợi.

“Đây là tiền mồ hôi, nước mắt, là công sức của chính chúng tôi tạo ra và được Nhà nước ghi nhận, chứ không phải tiền xin hỗ trợ”, một người lao động từng bày tỏ trong đơn khiếu nại. Với họ, điều đang theo đuổi không chỉ là giá trị vật chất, mà còn là sự công bằng và tôn trọng đối với công sức nhiều năm lao động.

Phiên tòa phúc thẩm dự kiến diễn ra ngày 13/5 tới đây được xem là dấu mốc quan trọng trong hành trình gần 13 năm đi tìm câu trả lời cho quyền lợi của 1.643 người lao động. Ngoài việc xem xét nghĩa vụ chi trả đầy đủ Quỹ Khen thưởng, phúc lợi, phiên tòa cũng sẽ phải làm rõ một vấn đề cốt lõi: Vinatexmart có thuộc đối tượng thực hiện cổ phần hóa theo Nghị định 59 hay không. Bởi nếu nhận định của bản án sơ thẩm được giữ nguyên, trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp sẽ chuyển từ “nghĩa vụ phải thực hiện” sang “hỗ trợ tự nguyện”, đồng nghĩa người lao động từ vị thế đi đòi quyền lợi hợp pháp có thể bị đẩy thành những người “đi xin hỗ trợ”.

Dù kết quả cuối cùng vẫn phải chờ phán quyết của tòa án, vụ việc đã đặt ra nhiều vấn đề về trách nhiệm của doanh nghiệp trong quá trình cổ phần hóa, tính minh bạch trong quản lý Quỹ Khen thưởng, phúc lợi và việc bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động sau các thương vụ chuyển nhượng doanh nghiệp.

Sau gần 13 năm gõ cửa khắp nơi, điều người lao động chờ đợi lúc này có lẽ không chỉ là khoản tiền hơn 11,58 tỉ đồng, mà còn là một câu trả lời rõ ràng: Ai sẽ chịu trách nhiệm cuối cùng cho khoản Quỹ Khen thưởng, phúc lợi này, và đến bao giờ quyền lợi hợp pháp của người lao động mới thực sự được giải quyết?