8 giờ tối vẫn đang ở văn phòng, bác bảo vệ tòa nhà lên nhắc “thôi về đi cháu muộn rồi” nhưng vẫn còn cố thêm một tí cho “nốt việc”. Lúc ngẩng mặt lên có khi đã là 9-10h đêm. Ngồi trên taxi về nhà tranh thủ lướt Facebook, TikTok, có khi lại vô tình va phải video “daily vlog” của một KOCs nào đó về 1 ngày làm việc hết công suất.

Đó từng là hình ảnh quen thuộc của không ít dân văn phòng. Họ từng tranh thủ từng phút để học thêm, làm thêm và không ngừng nâng cấp bản thân. Trong một môi trường mà ai cũng đang cố “chạy thật nhanh”, việc làm vừa đủ để nghỉ ngơi đôi khi tạo cảm giác như mình đang tụt lại phía sau. Nhiều người vì thế hình thành thói quen luôn phải bận rộn, luôn phải làm gì đó có ích, thậm chí cảm thấy áy náy khi nghỉ ngơi.

Tuy nhiên vài năm trở lại đây, mọi chuyện dường như đã khác.

Sau đại dịch cùng những biến động của thị trường việc làm, nhiều người bắt đầu nhìn nhận lại những khái niệm về “năng suất công việc”. Trên mạng xã hội hay các hội nhóm của dân văn phòng, không khó để bắt gặp những lời khuyên như: "Đừng rơi vào hustle culture" hay "Tránh xa toxic productivity nếu không muốn kiệt sức".

“Hustle culture", “toxic productivity” là gì?

“Hustle culture” có thể hiểu là văn hóa tôn vinh sự bận rộn và làm việc không ngừng nghỉ. Giá trị của một người thường được đo bằng năng suất lao động, số giờ làm việc hoặc những thành tựu nghề nghiệp đạt được. Làm thêm giờ trở thành điều bình thường. Nghỉ ngơi đôi khi bị xem như lười biếng. Những câu nói như "ngủ sau cũng được", "tuổi trẻ phải cày hết mình", "muốn thành công phải đánh đổi" chính là biểu hiện quen thuộc của “hustle culture”.

Trong khi đó, “toxic productivity” được hiểu là “năng suất độc hại”: Trạng thái luôn cảm thấy mình phải làm điều gì đó có ích. Ngay cả khi cơ thể và tinh thần đang cần nghỉ ngơi, người ta vẫn thấy áy náy nếu không học thêm một kỹ năng mới, không nhận thêm 1 đầu việc hoặc không tận dụng từng phút để tạo ra giá trị. Một buổi tối thư giãn cũng có thể khiến họ cảm thấy tội lỗi vì cho rằng mình đang lãng phí thời gian.

Thoạt nhìn, cả hai khái niệm đều mang màu sắc tích cực vì liên quan đến sự chăm chỉ, cố gắng và phát triển bản thân. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ chúng đẩy những giá trị này đến mức cực đoan.

Không ít người bước vào thị trường lao động với niềm tin rằng chỉ cần nỗ lực đủ nhiều thì thành công chắc chắn sẽ đến. Họ sẵn sàng làm việc ngoài giờ, liên tục nhận thêm nhiệm vụ và đặt công việc lên trên mọi ưu tiên khác. Thế nhưng sau một thời gian, nhiều người nhận ra rằng cố quá thì kiệt sức, và không phải cứ cố làm thật nhiều thì sẽ giữ được việc hoặc thăng tiến.

Ảnh minh họa

Một nhân viên có thể làm việc 12 tiếng mỗi ngày nhưng vẫn đối mặt với nguy cơ cắt giảm nhân sự khi doanh nghiệp tái cơ cấu. Khi điều đó xảy ra, họ bắt đầu đặt câu hỏi: Liệu việc sống chỉ để làm việc có thực sự đáng giá?

Đó cũng là lý do ngày càng nhiều người lựa chọn cách sống và làm việc cân bằng hơn. Thay vì xem công việc là trung tâm của cuộc sống, họ coi đó là một phần trong bức tranh, bên cạnh sức khỏe, gia đình, bạn bè và những trải nghiệm cá nhân.

Mặt trái của “sự bận rộn”

Khi luôn phải duy trì hiệu suất cao trong thời gian dài, con người rất dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, mất động lực và giảm hứng thú với công việc. Điều đáng nói là quá trình này thường diễn ra âm thầm. Ban đầu chỉ là cảm giác thiếu năng lượng, sau đó là những đêm mất ngủ, những buổi sáng thức dậy mà không còn thấy “đời mình có nghĩa”,...

“Toxic productivity” cũng tương tự. Nó khiến nhiều người đánh đồng giá trị bản thân với năng suất. Nếu hoàn thành nhiều việc, họ cảm thấy mình có ích. Nếu nghỉ ngơi hoặc dành thời gian cho những hoạt động không thư giãn, họ lại cảm thấy mình “vô dụng”. Dần dần, việc nghỉ ngơi không còn là khoảng thời gian tái tạo năng lượng mà trở thành một việc cần phải "xứng đáng" mới được phép thực hiện.

Ảnh minh họa

Suy cho cùng, “hustle culture” hay “ toxic productivity” không phải là những điều hoàn toàn sai. Chúng bắt nguồn từ mong muốn tiến bộ và phát triển bản thân - những giá trị vốn rất tích cực. Tuy nhiên, khi công việc chiếm hết không gian của cuộc sống, khi năng suất trở thành thước đo duy nhất của giá trị con người, những điều tưởng chừng tốt đẹp lại có thể phản tác dụng.

Có lẽ vì vậy mà ngày nay, thay vì cố gắng làm nhiều nhất có thể, ngày càng nhiều dân văn phòng đang học cách làm việc tối ưu hơn thay vì “nhiều giờ hơn”, sống cân bằng hơn và dành chỗ cho những điều ngoài công việc cũng quan trọng không kém.