Khoảng năm 2018, vài bức ảnh hiếm hoi của Johny Trí Nguyễn khiến người hâm mộ xôn xao. Chao ôi! Ngôi sao hành động của Dòng máu anh hùng và Bẫy rồng, hay diễn viên đóng thế Spiderman của Tobey Macguire, người từng là biểu tượng của thân thể cường tráng trong điện ảnh Việt, xuất hiện gầy gò, râu ria, khác lạ đến mức nhiều người không nhận ra!

Đám đông nhìn hình ảnh đó theo cách quen thuộc: một ngôi sao đang xuống dốc.

Từ phía mình, Johny Trí Nguyễn kể lại giai đoạn ấy bằng một giọng khác hẳn: Những năm qua tôi cực kỳ thoải mái và tận hưởng thực tại.

Người thôi coi cơ thể là vũ khí

Với một diễn viên hay võ sĩ, cơ thể là vốn liếng lớn nhất, và cũng là thứ thời gian chắc chắn sẽ lấy đi. Johny Trí Nguyễn nói bước ngoặt của anh không đến từ tuổi tác, mà từ một thay đổi bên trong.

"Từ năm 2012, tôi có một thay đổi lớn về mặt bên trong", anh nói. "Tôi không còn chạy theo những lập trình sẵn có trước đó."

Những lập trình sẵn có, theo cách anh mô tả, là cái guồng mà người của công chúng thường bị cuốn vào: phải xuất hiện đều đặn để khỏi bị lãng quên, phải nhận vai để giữ chỗ, phải lên tiếng khi bị nhắc sai.

Anh nói mình rời khỏi guồng đó, và không giữ lại đường lui.

"Mọi người rủ đi ăn tiệc, đám cưới, sự kiện, tôi đều không có nhu cầu."

Câu này có thể hiểu theo hai cách. Là sự thanh thản của một người đã đủ đầy, hoặc là sự rút lui của một người không còn nhiều lời mời. Anh chọn cách thứ nhất, và nói thêm về những cảm xúc mà phần lớn người ta tránh né.

Theo đuổi võ thuật để tự nhìn thấu bản chất con người mình

Johny Trí Nguyễn là võ sư sáng lập võ đường Liên Phong. Định nghĩa của anh về võ thuật ẩn sâu bên trong chứ không đơn thuần là cho khoẻ hay để tự vệ.

Theo anh, đối thủ thật sự của một võ sĩ không phải người đứng đối diện, mà là phiên bản muốn bỏ cuộc của chính mình. Anh gọi việc thắng được phiên bản đó là đạo hạnh thực chứng, thứ không ai giảng cho mà phải tự trả giá để biết.

"Trong võ thuật, sự trắc trở diễn ra hàng ngày ở cường độ cao. Khi bước ra đời sống, ta không còn né tránh hay đè nén khó khăn. Khủng hoảng hay trắc trở ngoài đời khi ấy trở thành một trải nghiệm thú vị."

Từ đó anh dẫn tới chữ Đủ, thứ anh coi là lý do có thể dừng lại mà không thấy mất mát. Võ đường Liên Phong, anh nói, mở ra không vì tiền. Đây là điểm khó kiểm chứng từ bên ngoài, và chúng ta có quyền giữ một mức hoài nghi hợp lý, như với mọi tuyên bố về động cơ của chính mình.

Điều đáng ghi nhận là Johny không nói về yếu tố kế thừa, truyền cảm hứng. Anh dùng một hình ảnh đời thường.

"Thế hệ sau phải hay hơn thế hệ trước, tương tự như iPhone đời mới luôn phải ưu việt hơn đời cũ."

Về cách một người đàn ông dám kết thúc một cuộc tình

Về chuyện tình cảm, chúng ta chẳng lạ gì Johny Trí Nguyễn và diễn viên Nhung Kate gắn bó mười ba năm, không cưới, rồi chia tay không ồn ào. Trước những dị nghị về sự vô tâm hay thiếu trách nhiệm - anh giải thích bằng sự phân biệt giữa hai khái niệm mà người ta hay gộp làm một.

"Tình yêu nằm ngoài vùng ý thức, con người không thể tự ép mình yêu hay ngừng yêu bằng lý trí. Mối quan hệ là cấu trúc xã hội. Khi hai người đồng điệu, các bánh răng khớp lại với nhau. Nhưng khi nhận thức và tiềm thức biến đổi, bánh răng có thể trật khớp."

Với anh, yêu là mong người kia hạnh phúc kể cả khi họ không còn bên mình, còn giữ một người ở lại chỉ để phục vụ cảm xúc bản thân là chiếm hữu. Đây là quan điểm của anh về một cuộc chia tay mà công chúng chỉ biết một phía. Người trong cuộc còn lại chưa lên tiếng, và một cuộc tình mười ba năm hiếm khi gọn gàng như cách một người kể lại nó.

Người cha không dạy con bằng nỗi sợ

"Sợ hãi là rào cản lớn nhất của đời sống", anh nói. "Nhiều người không dám làm điều mình thích vì họ đã sợ trước khi vấn đề thực sự xảy ra."

Anh phân biệt nỗi sợ với sự cẩn trọng.

Johny có hai cô con gái, và nói mình không dạy con bằng sự đe dọa. Hai câu chuyện anh kể minh họa cho điều đó, theo hai hướng trái ngược.

Lần thứ nhất, các con xin tiền mua vé concert K-pop. Anh xem giá vé rồi bảo nếu muốn đi thì tự kiếm tiền mà trả, vì tấm vé đắt bằng cả tháng lương một công nhân Việt Nam. "Sự nuông chiều mù quáng sẽ triệt tiêu khả năng tự lực khi không còn người nâng đỡ."

Lần thứ hai, khi hai con muốn sang New York làm ngành quản lý khách sạn ở một nơi đắt đỏ và khắc nghiệt, anh ủng hộ thay vì giữ con lại chỗ an toàn.

Từ chối một tấm vé, nhưng đồng ý cả một chuyến đi xa. Hai quyết định ngược nhau, cùng một logic: cái gì rèn con cứng lên thì cho, cái gì làm con yếu mềm thì cha không đồng ý.

Người nói mình chưa từng rời xa điện ảnh

Khi được hỏi về quãng thời gian dài vắng bóng, anh bác bỏ chính cách đặt vấn đề.

"Những dự án trước đây không đòi hỏi tôi phải vượt qua giới hạn hay mang lại trải nghiệm mới nên tôi ít nhận lời. Thay vào đó, tôi dành thời gian viết kịch bản, sống trong thế giới điện ảnh tĩnh lặng."

Có thể hiểu đây là một người vẫn làm nghề ở hậu trường, cũng có thể hiểu là cách một người diễn giải lại quãng thời gian ít việc theo hướng có lợi cho mình. Anh chọn cách đầu.

Vậy điều gì kéo anh trở lại trước ống kính? Anh nói không phải tiền, thứ anh xem là "phương tiện để mua trải nghiệm", cũng không phải nhu cầu được công nhận. Mà là một dự án đủ thử thách.

"Trong cuộc đời của một nghệ sĩ, may mắn lắm mới gặp được một hoặc hai dự án tầm cỡ như vậy."

Dự án đó là Hộ Linh Tráng Sĩ, phim cổ trang hành động mà anh vào vai Hữu Tướng Quân, một nhân vật hư cấu không có trong chính sử. Nhà sản xuất giới thiệu đây là phim hành động cổ trang quy mô lớn bậc nhất của điện ảnh Việt tính đến nay. Quy mô thực tế và chất lượng thành phẩm là chuyện phải chờ phim ra rạp mới rõ, không thể kết luận qua lời người trong cuộc.

Những điều chưa ai kể về hậu trường Hộ Linh Tráng Sĩ: Phim 100 tỷ, cần 250 tỷ mới... hoà vốn

Vài chi tiết Johny Trí Nguyễn kể về quá trình quay đáng chú ý, nếu đúng như anh mô tả.

"Ở Việt Nam, có những dự án làm ra để kiếm tiền, nhưng có những dự án làm ra là để 'cho ra hồn'. Một bộ phim 100 tỷ đồng, cần 250 tỷ mới hòa vốn, xét thuần túy về kinh tế là sự mạo hiểm phi lý. Nhưng tôi trân trọng những nhà đầu tư dám đánh đổi vì một thứ lớn hơn bản thân họ: lòng tự tôn văn hóa và lịch sử dân tộc."

Anh nói đoàn phim từng bỏ nguyên một bối cảnh rừng núi vì đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình phát hiện một giống cây trong khung hình không có ở thời Đinh, mà do người Pháp hoặc nhà Thanh mang tới sau này. Đèn lồng cũng bị thay bằng bấc dầu cho đúng thời đại. Nếu chính xác, đó là mức độ khảo cứu không phổ biến ở phim Việt. Còn thành quả cuối cùng trên màn ảnh thế nào thì khán giả sẽ tự chấm.

Về võ thuật, anh mô tả một phương pháp anh gọi là tư duy võ thuật đảo ngược thời gian: đi ngược từ võ biểu diễn đương đại, lùi về võ tự vệ, rồi về võ chiến trường thời Đinh.

"Phim này không phải fantasy nên không thể dùng kỹ xảo bay lượn hay khinh công hoa mỹ. Thẩm mỹ của phim nằm ở độ nặng, lực đánh và tính sát thương thực tế."

Anh nói đã nén mười năm khổ luyện của diễn viên trẻ vào vài tháng, một quá trình anh thừa nhận là khắc nghiệt. Đây là góc nhìn của người huấn luyện, phía diễn viên có thể kể lại khác.

Tự tại

Ở tuổi 52, được hỏi có muốn nhắn gì cho bản thân năm ba mươi tuổi, anh nói không có gì.

"Với tôi, không có năm nào trải nghiệm bên trong lại không đã hơn năm trước. Kiến thức học ở trường có thể quên hơn 90%, nhưng trải nghiệm mang lại nhận thức thì không bao giờ quên."

Người ta quen gọi sự trở lại của một nghệ sĩ là bước ra từ bóng tối. Johny Trí Nguyễn không nhận cách gọi đó. Với anh, những năm qua không phải bóng tối, mà là khoảng thời gian anh vẫn tập, vẫn dạy, vẫn viết, chỉ là không ai nhìn vào.

Cách anh nhìn nhận về mình có thể đúng, có thể chỉ là cách một người kể lại đời mình sao cho mạch lạc, điều ai cũng làm. Nhưng có một điểm khó bác bỏ: anh trở lại mà không tỏ ra cần được vỗ tay, không đòi lại vị trí cũ, không xin ai xác nhận.

Nếu một người đàn ông có thể bước vào thời điểm được chú ý nhất mà không để lộ chút khao khát nào được chú ý, thì đó tự nó đã là một câu trả lời. Còn nó có phải bản lĩnh thật hay chỉ là một lớp áo khác, thì như mọi thứ trong bài này, người đọc sẽ tự ngẫm ra.

Khi được đề nghị chọn một từ cho quãng đời vừa qua, Johny Trí Nguyễn mỉm cười lựa chọn hai chữ: TỰ TẠI.