Mùa hè đến cũng là lúc các sản phẩm chống muỗi dạng bôi, khăn lau nhanh chóng "soán ngôi" dạng xịt truyền thống. Tuy nhiên, đằng sau lời quảng cáo "lành tính, 100% thiên nhiên" là những mập mờ về pháp lý và nguy cơ gây kích ứng da, đặc biệt là với trẻ nhỏ.

Khác với bình xịt chống muỗi truyền thống vốn dễ gây sặc nếu lỡ hít phải, các dòng sản phẩm mới như khăn lau hay kem bôi chống muỗi đang tạo nên cơn sốt trên các hội nhóm bỉm sữa lẫn dân mê xê dịch (cắm trại, trekking, câu cá...).

Chị Lâm Oánh (sống tại Quảng Châu) chia sẻ: “Trước đây mỗi lần xịt cho con là một lần lo cháu hít phải hóa chất. Chuyển sang dùng khăn lau thấy tiện hẳn, lau tay, lau chân vừa nhanh vừa không sợ con sặc. Người bán lại cam kết dịu nhẹ, an toàn cho bé nên tôi rất yên tâm.”

Tương tự, anh Lâm Phong - một người thích hoạt động ngoài trời cũng chuộng dạng bôi hơn: “Dùng kem bôi giúp mình chủ động thoa kín những điểm mù như kẽ tay, sau tai... điều mà dạng xịt rất dễ bỏ sót.”

Đánh đúng tâm lý tiện lợi, lành tính, thân thiện với mẹ và bé, các nhà sản xuất đã thành công trong việc làm người tiêu dùng "quên" đi cảm giác e ngại đối với các hóa chất diệt côn trùng.

Tuy nhiên, bảng thành phần của hầu hết các sản phẩm này đều chứa DEET hoặc IR3535 — những hoạt chất đuổi muỗi vốn nằm trong danh mục quản lý như thuốc bảo vệ thực vật/hóa chất gia dụng.

Theo quy định của Bộ Nông nghiệp nhiều quốc gia, chỉ cần sản phẩm quảng cáo có tính năng "chống muỗi/đuổi muỗi", bất kể là thành phần hóa học hay thảo mộc, đều bắt buộc phải đăng ký chứng nhận hóa chất đuổi muỗi (thường có mã số đăng ký rõ ràng).

Dù vậy, thị trường hiện nay đang tồn tại một "khoảng xám" quản lý nguy hại:

Sản phẩm mập mờ nguồn gốc: Chỉ đăng ký dưới dạng Mỹ phẩm (thoa ngoài da) hoặc Sản phẩm kháng khuẩn/tiệt trùng, hoàn toàn né tránh các bài kiểm tra nghiêm ngặt về độc tính hay hiệu quả đuổi muỗi.

Chiêu trò "mỹ phẩm chứa hoạt chất diệt muỗi": Hoạt chất IR3535 vừa được phép dùng trong thuốc đuổi muỗi, vừa có tên trong danh mục nguyên liệu mỹ phẩm. Nhiều hãng đã lợi dụng kẽ hở này để xin cấp phép dưới dạng "mỹ phẩm dưỡng da", sau đó âm thầm thêm IR3535 vào và tung ra thị trường với nhãn mác "100% thảo mộc, không hóa chất" nhằm lấy lòng các bà mẹ.

Đáng lo ngại: Các bài kiểm tra độc tính của hóa chất diệt muỗi thông thường chưa từng được thiết kế riêng để đánh giá mức độ an toàn trên da trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ hay phụ nữ mang thai.

Rủi ro tiềm ẩn khi thoa trực tiếp lên da

Không ít người dùng có thói quen dùng khăn lau hoặc kem chống muỗi thoa trực tiếp lên mặt, cổ hay vùng da nhạy cảm. Bác sĩ Chu Lộ (Phó Trưởng khoa Da liễu, Bệnh viện Thực hành Số 5 thuộc Đại học Y Khoa Quảng Châu) nhận định:

"Làn da của trẻ nhỏ rất mỏng manh. Trong lâm sàng, chúng tôi gặp không ít trường hợp trẻ bị viêm da tiếp xúc do bôi trực tiếp các sản phẩm chống muỗi lên da, đặc biệt là vùng mặt và quanh niêm mạc."

Các phản ứng bất lợi thường chia làm 2 nhóm:

Viêm da kích ứng: Do hoạt chất chống muỗi tiếp xúc trực tiếp gây bỏng rát, đỏ da.

Viêm da dị ứng: Do phản ứng với thành phần đuổi muỗi, chất tạo mùi, chất nhũ hóa trong sản phẩm. Trẻ gãi ngứa gây trầy xước có thể dẫn đến nhiễm trùng da.

Với thắc mắc của nhiều phụ huynh về việc "trẻ lỡ đưa tay lên miệng gặm sau khi thoa kem có sao không?", bác sĩ trấn an rằng lượng hóa chất dính vào miệng thường rất nhỏ, cha mẹ chỉ cần theo dõi biểu hiện của trẻ. Khi rửa sạch, ưu tiên dùng nước ấm hoặc xà phòng dịu nhẹ, tránh chà xát quá mạnh gây tổn thương da.

Hướng dẫn bảo vệ bé khỏi muỗi an toàn và khoa học

Để phòng chống muỗi hiệu quả mà không ảnh hưởng đến sức khỏe của con, các chuyên gia da liễu và y tế dự phòng khuyến cáo:

1. Nguyên tắc theo độ tuổi

Trẻ dưới 2 tháng tuổi: TUYỆT ĐỐI KHÔNG dùng bất kỳ hóa chất/kem chống muỗi nào. Chỉ áp dụng các biện pháp bảo vệ vật lý (mặc quần áo dài tay sáng màu, buông màn, dùng xe đẩy có lưới che).

Trẻ dưới 3 tuổi: Hạn chế tối đa việc thoa hóa chất chống muỗi lên da.

2. Lựa chọn thành phần an toàn

Nên chọn các sản phẩm có kiểm định rõ ràng và chú ý nồng độ hoạt chất:

Picaridin (Icaridin): Ưu tiên nồng độ dưới 10% cho trẻ em (cho hiệu quả từ 6–10 tiếng, ít gây kích ứng hơn DEET).

DEET: Nếu dùng cho trẻ em, chỉ chọn nồng độ dưới 7% – 10% (cho hiệu quả 4–8 tiếng).

Tinh dầu Bạch đàn chanh (OLE) hoặc IR3535: Phù hợp cho người lớn hoặc trẻ lớn hơn, thời gian tác dụng ngắn hơn (từ 1–2 tiếng).

Lưu ý: Da nhạy cảm và phụ nữ mang thai nên né các sản phẩm chứa cồn, chất tạo mùi nhân tạo, tinh dầu bạc hà hay long não.

3. Sử dụng đúng cách

Không thoa lên mặt, niêm mạc hay vết thương hở: Người lớn nên xịt/nặn kem ra lòng bàn tay mình trước, sau đó mới thoa nhẹ lên vùng da hở (tay, chân) của trẻ.

Vệ sinh sạch bã kem khi về nhà: Ngay khi kết thúc các hoạt động ngoài trời, hãy tắm rửa hoặc dùng nước xà phòng rửa sạch lớp kem chống muỗi trên da bé.

Lời kết

Dù sản phẩm chống muỗi có mang hình thức tiện lợi đến đâu (kem thoa, khăn lau, xịt), bản chất của chúng vẫn chứa các thành phần xua đuổi côn trùng. Đừng quên rằng bảo vệ vật lý luôn là lớp lá chắn an toàn nhất, và hãy luôn là người tiêu dùng thông thái khi đọc kỹ nhãn mác sản phẩm trước khi thoa lên làn da của con.

Nguồn: Sohu