Khi tư nhân tham gia bảo tồn

Ngày 25/8/2026, UBND tỉnh Khánh Hòa ban hành quyết định cấp Giấy chứng nhận Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học Tiên Tiến tại thôn Tuấn Tú, xã Phước Dinh.

Chủ cơ sở là Hộ kinh doanh Trang trại nông nghiệp hữu cơ Tiên Tiến, do ông Nguyễn Văn Tiến làm chủ hộ. Theo giấy chứng nhận, đây là cơ sở nuôi các loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.

Cơ sở có tổng diện tích 5.842m². Danh sách kèm theo giấy chứng nhận ghi nhận 15 loài với tổng cộng 44 cá thể.

Đáng chú ý, trong số này có 3 loài với 5 cá thể thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, gồm 2 cá thể tê tê Java (Manis javanica), một cá thể rái cá vuốt bé (Aonyx cinereus) và 2 cá thể khướu đầu đen má xám (Trochalopteron yersini).

Ngoài ra, cơ sở đăng ký nhiều loài động vật khác như vẹt mào vàng lớn, nhồng/yểng, gà lôi trắng, công Ấn Độ, cầy vòi hương, rùa núi vàng, chim trích cồ, vẹt xám châu Phi, các loài vẹt Macaw, rùa cựa châu Phi và rùa cá sấu.

Khánh Hòa cấp giấy chứng nhận cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học Tiên Tiến, đăng ký 15 loài với 44 cá thể, trong đó có nhiều loài nguy cấp, quý, hiếm. Ảnh: Cẩm Viên.

Điểm đáng chú ý từ quyết định trên không chỉ nằm ở số lượng động vật được đăng ký, mà còn ở chủ thể tham gia hoạt động bảo tồn là một hộ kinh doanh tư nhân.

Trong bối cảnh bảo tồn đa dạng sinh học đòi hỏi nguồn lực lớn và lâu dài, sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh và cá nhân có khả năng bổ sung nguồn lực về đất đai, cơ sở vật chất, nhân lực và kinh phí.

Tuy nhiên, bảo tồn động vật hoang dã không đơn thuần là dành diện tích để nuôi giữ động vật.

Đối với những loài nguy cấp, quý, hiếm, các điều kiện về môi trường sống, dinh dưỡng, thú y, vệ sinh, phòng dịch, an toàn và theo dõi sức khỏe phải được duy trì thường xuyên. Điều này đòi hỏi chủ cơ sở phải có nguồn tài chính và nhân lực ổn định trong thời gian dài.

Nếu được vận hành đúng mục tiêu, các cơ sở ngoài công lập còn có thể đóng góp cho nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ động vật hoang dã.

Việc học sinh, người dân được tiếp cận kiến thức về các loài động vật thông qua những chương trình giáo dục phù hợp có thể giúp hoạt động bảo tồn tạo thêm giá trị xã hội, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi nuôi giữ các cá thể.

Theo quyết định của UBND tỉnh Khánh Hòa, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan và UBND xã Phước Dinh hướng dẫn hộ kinh doanh quản lý cơ sở, thực hiện các quy định hiện hành.

Giấy chứng nhận đồng thời là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, thanh tra và giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật về đa dạng sinh học.

Thêm nguồn lực xã hội, tăng trách nhiệm bảo tồn

Việc một hộ kinh doanh tư nhân được công nhận là cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học cho thấy nguồn lực xã hội đang có thêm dư địa tham gia vào công tác bảo vệ động vật hoang dã. Với Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học Tiên Tiến, quá trình từ một trang trại tư nhân đến khi được cấp giấy chứng nhận cho thấy hoạt động bảo tồn đòi hỏi sự đầu tư về đất đai, cơ sở vật chất, nhân lực chuyên môn và nguồn lực tài chính lâu dài.

Để được cấp giấy chứng nhận, cơ sở phải đáp ứng các nhóm điều kiện về diện tích đất, chuồng trại và cơ sở vật chất phù hợp; có cán bộ kỹ thuật đáp ứng yêu cầu chuyên môn; đồng thời chứng minh năng lực tài chính và quản lý. Đây là những điều kiện cho thấy bảo tồn động vật hoang dã không đơn thuần là việc nuôi giữ các cá thể, mà cần một hệ thống cơ sở vật chất và nguồn lực đủ khả năng duy trì hoạt động trong thời gian dài.

Trường hợp Tiên Tiến cho thấy rõ yêu cầu này. Từ năm 2023 đến khi được cấp giấy chứng nhận vào tháng 8/2026, hồ sơ của cơ sở trải qua quá trình thẩm định, bổ sung và kiểm tra thực địa. Khu vực bảo tồn được xác định rõ trong tổng thể trang trại; hệ thống chuồng nuôi, khu cách ly, khu nuôi bán hoang dã, hàng rào vùng đệm, khu vực điều trị thú y và kho bảo quản thiết bị được đầu tư, hoàn thiện theo yêu cầu.

Những hạng mục này cho thấy tiềm lực của một cơ sở tư nhân khi tham gia bảo tồn không chỉ nằm ở số lượng cá thể đang nuôi giữ, mà còn ở khả năng đầu tư và duy trì một hệ thống phục vụ chăm sóc, quản lý động vật trong thời gian dài.

Đặc biệt, với các loài động vật hoang dã, chi phí bảo tồn phát sinh thường xuyên, từ thức ăn, nước uống, nhân công, thú y, vệ sinh đến bảo dưỡng cơ sở vật chất. Tại Phước Dinh, nơi có điều kiện khí hậu khô nóng, việc bảo đảm nguồn nước, kiểm soát nhiệt độ và duy trì môi trường nuôi phù hợp cũng đặt ra những yêu cầu riêng về kỹ thuật và vận hành.

Khánh Hòa cấp giấy chứng nhận cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học cho hộ kinh doanh tư nhân sẽ thêm nguồn lực xã hội trong hoạt động bảo tồn. Ảnh: Cẩm Viên.

Như vậy, việc một hộ kinh doanh tư nhân có thể đầu tư diện tích, cơ sở vật chất, nhân lực và nguồn lực tài chính để đáp ứng các yêu cầu của một cơ sở bảo tồn là yếu tố đáng ghi nhận. Đây cũng là nguồn lực mà khu vực tư nhân có thể bổ sung cho hệ thống bảo tồn, nhất là trong bối cảnh nhu cầu bảo vệ đa dạng sinh học ngày càng lớn.

Tiềm lực đầu tư là điều kiện quan trọng để một cơ sở tư nhân tham gia bảo tồn, nhưng để nguồn lực ấy tạo ra giá trị thực chất, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng quản lý và tính minh bạch trong quá trình vận hành.

Đối với các loài nguy cấp, quý, hiếm, việc tiếp nhận, nuôi giữ và theo dõi biến động số lượng cá thể phải được quản lý chặt chẽ. Thông tin về loài, số lượng, nguồn gốc, tình trạng sức khỏe và quá trình chăm sóc là những cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả bảo tồn.

Vì vậy, giấy chứng nhận nên được xem là điểm khởi đầu cho một quá trình quản lý lâu dài, thay vì là đích đến của hoạt động bảo tồn.

Về phía Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học Tiên Tiến, trách nhiệm không dừng ở việc duy trì diện tích và hệ thống cơ sở vật chất đã đăng ký. Cơ sở còn phải bảo đảm hoạt động đúng mục đích bảo tồn, tuân thủ các quy định chuyên ngành, theo dõi tình trạng các cá thể, thực hiện nghĩa vụ báo cáo và phối hợp với cơ quan quản lý trong quá trình kiểm tra, giám sát.

Đổi lại, cơ sở có quyền tiếp cận các chính sách hỗ trợ, tham gia các dự án, hợp tác nghiên cứu và triển khai những hoạt động hợp pháp theo quy định. Nếu được khai thác đúng hướng, nguồn lực về đất đai, cơ sở vật chất, nhân lực và tài chính của khu vực tư nhân không chỉ phục vụ việc nuôi giữ, chăm sóc động vật mà còn có thể tạo nền tảng cho nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Sự kết hợp này, nếu được thực hiện minh bạch và hiệu quả, có thể giúp mở rộng nguồn lực dành cho bảo tồn đa dạng sinh học, giảm áp lực lên hệ thống công lập và tạo thêm những địa điểm phục vụ chăm sóc, nghiên cứu, giáo dục về động vật hoang dã.

Nếu nguồn lực ấy tiếp tục được phát huy đúng mục tiêu và đi cùng cơ chế quản lý, giám sát phù hợp, Tiên Tiến có thể trở thành một ví dụ cho thấy khu vực tư nhân không chỉ là đối tượng được quản lý trong hoạt động bảo tồn, mà còn có thể trở thành một nguồn lực quan trọng đồng hành cùng Nhà nước trong bảo vệ đa dạng sinh học.