Hội nghị công bố Kịch bản biến đổi khí hậu (BĐKH) phiên bản cập nhật năm 2025. Ảnh: Trung Nguyên. Ảnh: Đỗ Phong

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa tổ chức hội nghị công bố Kịch bản biến đổi khí hậu (BĐKH) cho Việt Nam phiên bản cập nhật năm 2025. So với các phiên bản trước, kịch bản lần này được đổi mới về cấu trúc, bổ sung nhiều nội dung chuyên sâu và cải thiện độ phân giải không gian, đáp ứng nhu cầu khai thác thông tin khí hậu ngày càng cụ thể của các ngành, địa phương.

Là đơn vị đầu mối xây dựng kịch bản, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển đã kế thừa kết quả từ các phiên bản trước, đồng thời cập nhật những kết quả khoa học mới nhất của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC).

PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết phiên bản năm 2025 có sự đổi mới về nội dung và cấu trúc, gồm 8 chương cùng các phụ lục chuyên sâu. Những nội dung được bổ sung đáng chú ý là kịch bản khí hậu đô thị, thông tin theo các ngưỡng nóng lên toàn cầu (GWL), nguy cơ ngập và hướng dẫn khai thác dữ liệu.

PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học KTTV, Môi trường và Biển chia sẻ về quá trình xây dựng kịch bản cập nhật. Ảnh: Trung Nguyên.

Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, việc xây dựng kịch bản không chỉ dừng ở cập nhật các thông số khí hậu mà còn hướng đến nâng cao tính chi tiết, trực quan và khả năng sử dụng trong thực tế. Nhu cầu hiện nay không chỉ là những đánh giá ở quy mô quốc gia hay vùng, mà còn cần thông tin cụ thể phục vụ quy hoạch cấp địa phương, phát triển từng ngành, lĩnh vực và thiết kế công trình.

Một thay đổi quan trọng của phiên bản này là cải thiện độ phân giải không gian, cung cấp thông tin chi tiết đến cấp xã và cập nhật theo từng thập kỷ. Ngoài nhiệt độ và lượng mưa, kịch bản bổ sung dữ liệu về gió, bức xạ và nhiệt độ bề mặt biển, qua đó mở rộng cơ sở đánh giá các yếu tố khí hậu có thể ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất và hệ thống hạ tầng.

Viện trưởng Phạm Thị Thanh Ngà cũng lưu ý cần phân biệt kịch bản biến đổi khí hậu với dự báo thời tiết hoặc dự báo khí hậu theo nghĩa thông thường. Kịch bản là những giả định có cơ sở khoa học, phản ánh xu hướng khí hậu có thể xảy ra trong tương lai dựa trên mối quan hệ giữa hoạt động kinh tế - xã hội, phát thải khí nhà kính, biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

Vì vậy, khi khai thác kết quả, người sử dụng cần xem xét phạm vi bất định và lựa chọn kịch bản phù hợp với mục tiêu. Với các quy hoạch, thiết kế gắn với những mốc thời gian cụ thể, Viện khuyến nghị sử dụng thông tin theo các kịch bản phát thải thấp, trung bình và cao. Trong khi đó, đánh giá rủi ro và xây dựng lộ trình thích ứng linh hoạt có thể sử dụng dữ liệu theo các ngưỡng nóng lên toàn cầu.

Cách tiếp cận này giúp các cơ quan quản lý, đơn vị tư vấn và chủ đầu tư đánh giá những khả năng khác nhau của khí hậu tương lai, thay vì dựa vào một phương án duy nhất khi xây dựng kế hoạch dài hạn.

Một điểm mới nổi bật của Kịch bản BĐKH 2025 là cung cấp thông tin về các hiện tượng cực đoan theo những ngưỡng nóng lên toàn cầu 1,5 độ C, 2 độ C, 3 độ C và 4 độ C. Kết quả cho thấy, khi mức nóng lên tăng, các cực đoan về nhiệt độ, lượng mưa và nhiều hiện tượng khí hậu khác có xu hướng gia tăng cả về tần suất lẫn cường độ.

Theo kịch bản cao, vào cuối thế kỷ XXI, số ngày nắng nóng có thể tăng thêm trên 50 ngày, trong khi số ngày nắng nóng gay gắt tăng khoảng 20 ngày. Ngược lại, số ngày rét đậm, rét hại tại miền Bắc và Bắc Trung Bộ được dự tính giảm mạnh.

Đối với lượng mưa, lượng mưa cực đại trong một ngày và trong năm ngày liên tiếp có thể tăng khoảng 30-40% tại Bắc Bộ và Nam Bộ. Số ngày mưa lớn cũng được dự tính tăng mạnh, đặc biệt tại Nam Bộ. Ở một số khu vực thuộc Bắc Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, số ngày có lượng mưa trên 100 mm có thể tăng 80-100% theo kịch bản cao.

Những thay đổi này đặt ra yêu cầu tính toán đầy đủ hơn các rủi ro khí hậu trong quy hoạch đô thị, thiết kế hệ thống thoát nước, công trình giao thông, hạ tầng kỹ thuật và tổ chức sản xuất. Đặc biệt, các khu vực thường xuyên chịu tác động của nắng nóng hoặc mưa lớn cần có phương án ứng phó phù hợp với điều kiện địa hình, dân cư và năng lực hạ tầng.

Bản đồ trực tuyến thể hiện nguy cơ ngập của tỉnh Cà Mau đến năm 2100 và bảng thông tin kịch bản nước biển dâng

Trong phiên bản cập nhật năm 2025, nội dung về khí hậu đô thị được xây dựng chuyên sâu, tập trung vào Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Kịch bản xem xét đồng thời tác động của nóng lên toàn cầu và quá trình đô thị hóa, qua đó làm rõ những biến đổi liên quan đến nhiệt độ, nắng nóng, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và mưa cực đoan.

Việc xem xét đồng thời hai yếu tố này có ý nghĩa đối với các đô thị lớn, nơi quá trình phát triển không gian xây dựng và thay đổi bề mặt đô thị có thể làm gia tăng áp lực nhiệt, đồng thời đặt ra những thách thức đối với khả năng tiêu thoát nước khi xuất hiện mưa lớn.

Các thông tin chuyên sâu giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở xem xét rủi ro khí hậu trong quy hoạch sử dụng đất, phát triển hạ tầng và xây dựng giải pháp thích ứng phù hợp với đặc điểm từng đô thị.

Bên cạnh nhiệt độ và lượng mưa, một nội dung quan trọng khác của kịch bản là cập nhật dự tính nước biển dâng trên Biển Đông và vùng ven biển Việt Nam, đồng thời xây dựng bản đồ nguy cơ ngập do nước biển dâng.

Đến năm 2100, mực nước biển dâng trung bình trên toàn Biển Đông được dự tính khoảng 46,1 cm theo kịch bản thấp và 63,7 cm theo kịch bản cao. Với toàn dải ven biển Việt Nam, mức dâng trung bình vào cuối thế kỷ theo kịch bản cao khoảng 61,9 cm, với cận trên lên tới 82 cm.

Nguy cơ ngập có sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng. Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực có nguy cơ ngập cao nhất, trong khi nhiều khu vực ven biển Bắc Bộ và Trung Bộ có tỷ lệ ngập thấp hơn do đặc điểm địa hình.

Những dữ liệu này cung cấp căn cứ để đánh giá nguy cơ đối với khu dân cư, hệ thống hạ tầng và hoạt động kinh tế tại các vùng ven biển. Tuy nhiên, việc lựa chọn giải pháp ứng phó vẫn cần gắn với điều kiện cụ thể của từng địa phương, mục tiêu phát triển và mức độ rủi ro cần kiểm soát.

Cùng với bản tóm tắt dành cho các nhà quản lý và bản đầy đủ, Kịch bản BĐKH 2025 được cung cấp trên hệ thống WebGIS. Người dùng có thể tra cứu, khai thác thông tin theo không gian và thời gian, so sánh các kịch bản theo các kịch bản chia sẻ kinh tế - xã hội và các thời kỳ, đồng thời truy cập cơ sở dữ liệu liên quan.

Việc đưa dữ liệu lên nền tảng trực tuyến tạo điều kiện để các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp chủ động tiếp cận thông tin, thay vì chỉ sử dụng những kết quả tổng hợp ở quy mô lớn. Đây cũng là cơ sở hỗ trợ lựa chọn dữ liệu phù hợp khi đánh giá rủi ro khí hậu, xây dựng quy hoạch, lập kế hoạch đầu tư và thiết kế các giải pháp thích ứng.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên. Ảnh: Trung Nguyên

Tại hội nghị công bố, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh yêu cầu chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm thiểu rủi ro thiên tai và nâng cao mức độ an toàn của người dân, nền kinh tế trong giai đoạn mới. Ông dẫn Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, trong đó xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ trưởng đề nghị các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và tổ chức xã hội lồng ghép thông tin của kịch bản vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển, kế hoạch sản xuất - kinh doanh, dự án đầu tư dài hạn và phương án quản trị rủi ro.

Với những cập nhật về dữ liệu, phương pháp tiếp cận và công cụ tra cứu, Kịch bản BĐKH 2025 tạo thêm cơ sở khoa học để các đơn vị đánh giá những thay đổi khí hậu có thể xảy ra trong thế kỷ XXI. Hiệu quả của kịch bản sẽ phụ thuộc vào việc lựa chọn, vận dụng thông tin phù hợp với từng mục tiêu và chuyển hóa kết quả khoa học thành các quyết định cụ thể trong quản lý, quy hoạch và đầu tư.