Tình trạng kháng kháng sinh từ lâu đã được xem là cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu đang gia tăng nhanh chóng. Tình trạng này xảy ra khi vi khuẩn tiến hóa để chống lại tác dụng của thuốc, khiến các phương pháp điều trị trở nên kém hiệu quả. Theo ước tính, mỗi năm có hơn 1 triệu người tử vong liên quan đến kháng kháng sinh, và mọi quốc gia đều có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng kháng thuốc vẫn là việc lạm dụng và sử dụng sai cách thuốc kháng sinh. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy biến đổi khí hậu đang làm vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn.

Trong kết luận từ một nghiên cứu quốc tế vừa được công bố trên tạp chí y khoa Lancet Planetary Health, các nhà khoa học đến từ Anh, Pháp, Úc, Thụy Sĩ và Trung Quốc cho biết tình trạng biến đổi khí hậu có liên quan đến sự gia tăng khoảng 10% các gen kháng kháng sinh ở vi khuẩn salmonella trong giai đoạn 1940–2023. Đây là một trong những loại vi khuẩn phổ biến gây ngộ độc thực phẩm và nhiễm khuẩn đường ruột trên thế giới.

Theo các nhà nghiên cứu, nhiệt độ tăng cao và sự thay đổi về lượng mưa có thể ảnh hưởng đến cách vi khuẩn sinh tồn, đột biến và lây lan trong môi trường. Điều này tạo điều kiện để các gen kháng thuốc được trao đổi và phát tán mạnh hơn giữa các vi khuẩn.

“Các bằng chứng ngày càng cho thấy biến đổi khí hậu là một động lực thúc đẩy sự lan rộng toàn cầu của tình trạng kháng thuốc kháng vi sinh vật”, nhóm tác giả nhận định.

Để đi đến kết luận này, nhóm nghiên cứu đã phân tích bộ gen của hơn 480.000 mẫu vi khuẩn salmonella thu thập từ 139 quốc gia trong suốt hơn 80 năm. Dữ liệu về gen kháng kháng sinh được đối chiếu với sự thay đổi của nhiệt độ trung bình và lượng mưa theo thời gian.

Kết quả cho thấy tình trạng kháng kháng sinh không chỉ tăng lên khi nhiệt độ cao hơn, mà còn biến đổi theo những mô hình phức tạp liên quan đồng thời đến nhiệt độ và lượng mưa. Điều này cho thấy các biến động môi trường có thể thúc đẩy tốc độ thích nghi của vi khuẩn với thuốc kháng sinh.

Nghiên cứu ghi nhận 82% quốc gia được khảo sát có mức gia tăng các gen kháng kháng sinh ở salmonella. Trong đó, khu vực Trung Đông và Bắc Phi chịu ảnh hưởng mạnh nhất, tiếp theo là Nam Á và châu Phi cận Sahara.

Dù nghiên cứu chưa thể khẳng định biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp gây ra tình trạng kháng kháng sinh, các tác giả cho rằng mối liên hệ này đủ mạnh để trở thành lời cảnh báo đối với các chính sách y tế toàn cầu.

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng các nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính, thực hiện các cam kết theo Thỏa thuận Paris, cùng với việc sử dụng kháng sinh có trách nhiệm và tăng cường giám sát dịch bệnh theo mô hình “Một sức khỏe” (One Health), sẽ đóng vai trò then chốt trong việc hạn chế sự lan rộng của kháng kháng sinh trong tương lai.

Theo các nhà khoa học, việc kết hợp đồng thời giữa kiểm soát biến đổi khí hậu và quản lý sử dụng kháng sinh có thể giúp làm chậm đáng kể tốc độ gia tăng của các vi khuẩn kháng thuốc trên toàn cầu.