Từ lúc biết ngẩng đầu, lẫy, trườn, bò cho đến khi chập chững bước đi, mỗi chuyển động đều là một dấu mốc quan trọng trong quá trình lớn lên của trẻ. Vận động đúng cách không chỉ giúp con phát triển cơ bắp và khả năng giữ thăng bằng mà còn hỗ trợ nhận thức, sự tự tin và khả năng khám phá thế giới.

Tuy nhiên, vận động sớm không có nghĩa là ép trẻ tập những kỹ năng vượt quá độ tuổi. Điều cha mẹ cần làm là tạo môi trường an toàn, lựa chọn hoạt động phù hợp và cho con được phát triển theo nhịp độ riêng.

1. Vì sao trẻ cần được vận động từ sớm?

Trong những năm đầu đời, cơ thể và não bộ của trẻ phát triển rất nhanh. Thông qua vận động, trẻ dần học cách kiểm soát đầu, cổ, thân mình và tứ chi; đồng thời phối hợp giữa mắt, tay và chân.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hoạt động thể chất ở trẻ nhỏ có lợi cho sức khỏe xương, cơ bắp, khả năng vận động và phát triển nhận thức. Đây cũng là giai đoạn quan trọng để hình thành những thói quen sinh hoạt có thể theo trẻ trong nhiều năm sau đó.

Theo Chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Mỹ Dung, Đơn vị Tâm lý – Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, bài viết “Phát triển kỹ năng vận động tinh sớm cho trẻ”, đăng ngày 18/5/2020, kỹ năng vận động tinh là khả năng điều khiển các cơ nhỏ ở bàn tay và ngón tay, giúp trẻ thực hiện những hoạt động như cầm nắm, xếp hình, vẽ, cắt, cài cúc và tập viết. Kỹ năng này phát triển dần theo độ tuổi: trẻ khoảng 10–12 tháng có thể chuyền đồ vật giữa hai tay; 18–24 tháng bắt đầu xếp khối, tự cầm cốc; 3–4 tuổi có thể cầm bút, dùng kéo, lật từng trang sách và cài cúc; đến 6–8 tuổi, trẻ kiểm soát nét vẽ, chữ viết và sử dụng các dụng cụ phức tạp chính xác hơn.

Cha mẹ có thể hỗ trợ con bằng những hoạt động đơn giản như chơi xếp hình, tô màu, nặn đất sét, ghép hình hoặc tự mặc quần áo. Quan trọng nhất là lựa chọn đồ chơi phù hợp, tạo không khí vui vẻ, để trẻ chủ động khám phá và kiên nhẫn động viên thay vì so sánh hoặc thúc ép. Mỗi trẻ có tốc độ phát triển riêng; sự lặp lại thường xuyên sẽ giúp các thao tác ngày càng khéo léo.

Khi trẻ bò qua tấm thảm để lấy món đồ chơi, con không chỉ đang vận động tay chân. Trẻ còn phải quan sát khoảng cách, xác định hướng đi và điều chỉnh cơ thể khi gặp vật cản. Quá trình thử đi thử lại cũng giúp con hình thành tính kiên trì và khả năng giải quyết vấn đề ở mức độ phù hợp với lứa tuổi.

2. Gợi ý vận động theo từng độ tuổi

Trẻ dưới 6 tháng

Ở giai đoạn này, hoạt động quan trọng nhất là cho trẻ có thời gian vận động tự do trên một bề mặt bằng phẳng, chắc chắn và an toàn.

Cha mẹ có thể:

Cho trẻ nằm sấp khi đang thức và luôn có người quan sát. Đặt đồ chơi có màu sắc hoặc phát ra âm thanh ở phía trước để khuyến khích trẻ ngẩng đầu. Nhẹ nhàng di chuyển đồ chơi sang hai bên để trẻ tập quay đầu và dõi mắt. Cho trẻ nằm ngửa, tự do đạp chân và với tay. Trò chuyện, hát hoặc gọi tên con trong lúc vận động.

Với trẻ chưa thể tự di chuyển, WHO khuyến nghị tổng thời gian nằm sấp tối thiểu khoảng 30 phút mỗi ngày, chia thành nhiều lần ngắn. Cha mẹ có thể bắt đầu từ vài phút mỗi lần rồi tăng dần khi trẻ đã quen.

Không nên cho trẻ nằm sấp ngay sau khi bú no. Nếu trẻ khó chịu, mệt hoặc buồn ngủ, cần dừng hoạt động.

Trẻ từ 6–12 tháng

Đây là giai đoạn nhiều trẻ bắt đầu ngồi, trườn, bò và tìm cách vịn đứng. Cha mẹ nên tạo một khoảng sàn sạch, không có vật sắc nhọn để trẻ chủ động khám phá.

Một số hoạt động phù hợp gồm:

Đặt đồ chơi cách trẻ một khoảng vừa phải để khuyến khích con trườn hoặc bò tới. Tạo chướng ngại vật mềm bằng gối, đệm thấp để trẻ bò qua. Chơi ú òa, lăn bóng hoặc chuyền đồ chơi. Cho trẻ vịn vào vật chắc chắn để tập đứng khi con đã sẵn sàng. Khuyến khích trẻ bò tới chỗ cha mẹ bằng tiếng gọi và những tràng vỗ tay.

Không nên kéo tay ép trẻ đứng hoặc bước đi khi con chưa đủ khả năng kiểm soát cơ thể. Cha mẹ cũng không cần sốt ruột nếu con biết bò hoặc biết đi muộn hơn một em bé khác.

Trẻ từ 1–2 tuổi

Khi đã biết đi, trẻ thường thích di chuyển liên tục và khám phá mọi thứ trong tầm mắt. Những hoạt động đơn giản trong sinh hoạt hằng ngày đã có thể trở thành bài tập vận động.

Cha mẹ có thể cùng con:

Đi bộ trên bề mặt bằng phẳng. Đẩy hoặc kéo đồ chơi có thiết kế chắc chắn. Lăn, ném và đá bóng mềm. Bước qua các vật cản thấp. Nhún nhảy hoặc vỗ tay theo nhạc. Chơi xe chòi chân phù hợp với chiều cao. Tập ngồi xuống, đứng lên và nhặt đồ vật.

WHO khuyến nghị trẻ từ 1–2 tuổi nên có ít nhất 180 phút hoạt động thể chất với nhiều mức độ khác nhau trong ngày. Khoảng thời gian này không cần thực hiện liên tục mà có thể được chia nhỏ qua các hoạt động vui chơi.

Trẻ từ 3–4 tuổi

Ở độ tuổi này, trẻ đã có thể tham gia nhiều hoạt động cần sự phối hợp và kiểm soát cơ thể tốt hơn.

Cha mẹ có thể tổ chức:

Chạy và dừng lại theo hiệu lệnh. Nhảy qua vạch hoặc vòng tròn. Đi theo đường thẳng được đánh dấu trên sàn. Ném bóng vào rổ thấp. Đạp xe ba bánh hoặc xe thăng bằng. Nhảy theo một bài hát. Vượt chướng ngại vật đơn giản. Chơi đuổi bắt trong khu vực an toàn.

Trẻ từ 3–4 tuổi cũng nên có ít nhất 180 phút vận động mỗi ngày, trong đó khoảng 60 phút là hoạt động có cường độ từ vừa đến mạnh, tùy theo khả năng và thể trạng của từng trẻ.

3. Năm nguyên tắc giúp trẻ vận động an toàn

Luôn có người lớn quan sát

Trẻ nhỏ chưa nhận biết đầy đủ nguy hiểm. Cha mẹ cần ở gần khi con bò, tập đi, chơi xe chòi chân hoặc tham gia hoạt động có dụng cụ.

Kiểm tra không gian trước khi cho trẻ chơi

Cần che ổ điện, bọc cạnh bàn, loại bỏ vật nhỏ dễ gây hóc và cố định những đồ vật có nguy cơ đổ. Sàn không nên quá trơn hoặc có vật sắc nhọn.

Chọn hoạt động phù hợp với khả năng

Không ép trẻ đứng, đi hoặc thực hiện một động tác khi cơ thể chưa sẵn sàng. Mỗi em bé có tốc độ phát triển khác nhau.

Quan sát tín hiệu của con

Nếu trẻ vui vẻ, chủ động và còn đủ sức, cha mẹ có thể tiếp tục khuyến khích. Khi trẻ khóc, mệt, đói, buồn ngủ hoặc mất hứng thú, nên cho con nghỉ.

Khuyến khích thay vì tạo áp lực

Lời động viên và sự hiện diện của cha mẹ quan trọng hơn thành tích. Trẻ không cần phải về đích nhanh nhất hay thực hiện động tác hoàn hảo. Điều cần thiết là con cảm thấy an toàn và vui vẻ.

4. Những sai lầm cha mẹ nên tránh

Một trong những sai lầm phổ biến là nóng vội so sánh con với những trẻ cùng tuổi. Việc một em bé biết bò hoặc biết đi sớm hơn không đồng nghĩa với việc trẻ đó sẽ phát triển tốt hơn trong tương lai.

Cha mẹ cũng không nên cho trẻ ngồi quá lâu trong xe đẩy, ghế ăn, ghế rung hoặc các thiết bị hạn chế vận động. WHO khuyến nghị trẻ nhỏ không nên bị giữ cố định quá một giờ liên tục.

Màn hình điện thoại và máy tính bảng cũng không thể thay thế hoạt động vận động. Với trẻ dưới 2 tuổi, thời gian tiếp xúc màn hình cần được hạn chế tối đa; trẻ từ 2–4 tuổi không nên xem quá một giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt.

5. Khi nào cần đưa trẻ đi kiểm tra?

Các mốc phát triển chỉ mang tính tham khảo vì mỗi trẻ có tốc độ riêng. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa con đến cơ sở y tế nếu nhận thấy một số dấu hiệu như:

Cơ thể quá mềm hoặc quá cứng. Hai bên tay chân vận động không cân đối. Trẻ ít phản ứng với âm thanh hoặc đồ vật chuyển động. Gặp khó khăn rõ rệt khi kiểm soát đầu và cổ. Không đạt nhiều mốc vận động quan trọng so với độ tuổi. Đã có một kỹ năng nhưng sau đó lại mất đi. Trẻ thường xuyên đau, khó chịu hoặc kiệt sức khi vận động.

Bác sĩ hoặc chuyên gia phát triển trẻ em sẽ đánh giá dựa trên toàn bộ quá trình phát triển, thay vì chỉ dựa vào một mốc đơn lẻ.

6. Biến vận động thành trải nghiệm của cả gia đình

Với trẻ nhỏ, vận động sẽ hấp dẫn hơn khi có sự tham gia của cha mẹ. Một tiếng gọi ở phía trước, cái vỗ tay khi con bò tới hay vòng tay đón con sau những bước chân đầu tiên đều có thể trở thành động lực.

Tinh thần ấy cũng được thể hiện qua các hoạt động tại Festival Mẹ Bầu & Em Bé KidsPlaza 2026. Kidslympic Bé Bò dành cho trẻ từ 7–12 tháng, trong khi Kidslympic Iron Racer mang đến trải nghiệm xe chòi chân cho các bé từ 12–18 tháng.

Các hoạt động không đặt nặng chuyện thắng thua mà tạo cơ hội để trẻ thử sức, vận động và lưu lại những dấu mốc đầu đời trong tiếng cổ vũ của cả gia đình.

Festival còn có Yoga Bầu – Mom Light dành cho mẹ bầu từ tháng thứ tư đến tháng thứ chín. Hoạt động hướng tới những chuyển động nhẹ nhàng, giúp mẹ thư giãn và kết nối với em bé qua nhịp thở. Mẹ bầu có thai kỳ nguy cơ cao hoặc vấn đề sức khỏe cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tham gia.

Festival Mẹ Bầu & Em Bé KidsPlaza 2026 được tổ chức miễn phí tại Hà Nội vào ngày 3–4/10/2026 và TP.HCM vào ngày 7–8/11/2026.

Vận động sớm không cần bắt đầu bằng những bài tập phức tạp. Một khoảng sàn an toàn, một món đồ chơi phù hợp và sự đồng hành kiên nhẫn của cha mẹ đã có thể giúp trẻ tự tin khám phá cơ thể, từng bước chinh phục thế giới xung quanh.