Trong câu chuyện nuôi dạy con cái, không ít gia đình từng mắc bẫy một quan niệm phổ biến: "Giáo dục hạnh phúc là thả cho con chơi, bởi con trai thường có sức bật về sau, lớn lên tự khắc sẽ biết học". Đã có trường hợp đứa trẻ được thả lỏng hoàn toàn suốt những năm đầu đời, bài tập thích thì làm, không thích thì bỏ qua. Đến năm lớp 8, khi thành tích chạm đáy, gia đình mới cuống cuồng siết kỷ luật thì đã quá muộn: đứa trẻ quen thói tự do, không thể ngồi yên quá vài phút, cứ mở sách ra là chán nản. Hậu quả là kỳ thi vào lớp 10 khép lại mà không đủ điểm vào một trường cấp ba công lập.

Sức bứt phá ở giai đoạn sau của trẻ là có thật, nhưng đòi hỏi phải có nền móng nâng đỡ. Khi nền tảng bị bỏ trống, mọi kỳ vọng bứt tốc đều trở thành ảo tưởng.

Dẫu vậy, trào lưu ngộ nhận này vẫn chưa dừng lại. Mới đây, mạng xã hội xôn xao trước trường hợp một phụ huynh đăng tải đoạn video ghi lại cảnh con trai lớp 1 thong thả dạo chơi ở công viên kèm lời khẳng định gây sốc: Cố tình không cho con chạm vào sách vở sau giờ học, chỉ cho phép đi chơi.

Ban đầu, không ít người lầm tưởng đây là phương pháp rèn tính hiệu quả, chơi thỏa thích rồi tập trung làm bài nhanh gọn. Nhưng qua các phản hồi của người cha, sự thật mới lộ rõ: vị phụ huynh này tin tuyệt đối vào câu nói “học sinh giỏi đều do chơi mà ra” và cho rằng con trai cứ chơi hết mình từ bé thì sau này tự khắc sẽ thành tài.

Ảnh minh họa tạo bởi AI

Đánh tráo giữa “chơi có tư duy” và sự buông lỏng

Tư duy này thoạt nghe có vẻ tiến bộ, song thực chất là sự nhầm lẫn tai hại về quan hệ nhân quả. Những học sinh xuất sắc thường được biết đến với hình ảnh "vừa chơi giỏi vừa học hay", nhưng điều cốt lõi nằm ở chỗ: người ngoài chỉ thấy các em chơi, chứ không thấy các em đang chơi thứ gì.

Có những đứa trẻ say mê lắp ráp mô hình, qua đó định hình tư duy không gian sắc bén. Có em mày mò tháo lắp đồ điện tử cũ, từ đó nuôi dưỡng niềm đam mê kỹ thuật. Lại có những đứa trẻ mải mê đọc truyện, gián tiếp nâng cao vốn từ vựng và năng lực đọc hiểu.

Đó là cách chơi kích thích tư duy, khơi gợi hứng thú và rèn luyện trí não — một hình thức tích lũy năng lực ẩn. Ngược lại, việc thả trẻ ra công viên chạy nhảy vô định mà triệt tiêu hoàn toàn kỷ luật học tập không phải là nuôi dưỡng tự do, mà là sự buông lỏng quản lý. Thứ đọng lại sau những năm tháng ấy chỉ là tính khí bốc đồng, ham chơi, chứ không thể tạo nên sức bật học thuật.

Nền tảng không tự sinh ra, thói quen phải bồi đắp

Quan niệm con trai phát triển nhận thức muộn hơn và bứt phá ở giai đoạn sau có cơ sở thực tế, song nó luôn đi kèm điều kiện tiên quyết: đứa trẻ phải có tư chất, có khả năng tập trung và có ý thức tự giác.

Khả năng tiếp thu có thể do bẩm sinh, nhưng tính kiên trì ngồi vào bàn học và thói quen tự giác bắt buộc phải qua rèn giũa. Nếu từ nhỏ trẻ không được tiếp xúc với sách vở nền nếp, việc kỳ vọng lên cấp hai con bỗng nhiên tự giác, ngồi yên tập trung là điều phi thực tế. Thói quen là kết quả của sự tích lũy; một khi đã hình thành nếp sống buông thả suốt nhiều năm, không thể đòi hỏi đứa trẻ thay đổi chỉ sau một đêm.

Những đứa trẻ thực sự có sức bứt phá về sau không phải là những đứa trẻ bị cấm chơi. Nhưng các em chơi trên nền tảng của sự kỷ luật: bài tập cần làm vẫn hoàn thành, kiến thức cần nắm vẫn nắm vững. Vui chơi song hành cùng học tập, chứ không bao giờ thay thế hoàn toàn việc học.

Sai lầm lớn nhất của phương pháp giáo dục cực đoan này là tâm lý may rủi. Đem những năm tháng đầu đời của con ra đánh cược vào một lời hứa hẹn mơ hồ rằng “lớn lên tự khắc sẽ ổn” là một sự mạo hiểm vô căn cứ. Trong giáo dục, cược thắng chỉ là may mắn, nhưng nếu thua, người chịu tổn thất lớn nhất chính là tương lai của đứa trẻ.

Không ít phụ huynh từng rơi vào vòng luẩn quẩn: tiểu học thấy con kém thì tự trấn an rằng lớn lên sẽ khác, cấp hai con vẫn lẹt đẹt lại hy vọng vào cấp ba. Đến khi đứa trẻ trượt dài thực sự, thời gian quý báu đã trôi qua không thể lấy lại.

Sức bật của một đứa trẻ không bao giờ đến từ sự chờ đợi thụ động, mà bắt nguồn từ những viên gạch nền móng được đặt xuống mỗi ngày. Nếu tuổi thơ không được bồi đắp thói quen kỷ luật và niềm say mê tri thức, thì đến lúc trưởng thành, sức bứt phá của đứa trẻ sẽ lấy gì làm điểm tựa?

Nguồn: Sohu