Với nhiều phụ nữ, chiếc điện thoại thông minh không còn chỉ dùng để gọi điện, nhắn tin hay trò chuyện với người thân. Thiết bị nhỏ gọn ấy đang hỗ trợ họ giới thiệu sản phẩm, nhận đơn hàng, thanh toán điện tử, thực hiện dịch vụ công và tìm kiếm kiến thức phục vụ công việc.

Sự thay đổi bắt đầu từ những buổi học rất gần gũi. Tại các chi hội, tổ dân phố và xã, phường, phụ nữ được hướng dẫn từng thao tác thay vì phải tiếp cận ngay những thuật ngữ công nghệ phức tạp.

Phong trào “Bình dân học vụ số” đang đưa kỹ năng số cho phụ nữ vào đời sống theo cách đó. Mục tiêu không phải biến mọi hội viên thành chuyên gia công nghệ, mà giúp họ biết sử dụng thiết bị đúng nhu cầu, tự thực hiện công việc và nhận diện những nguy cơ trên mạng.

Bài học bắt đầu từ nhu cầu hằng ngày

Nội dung phổ cập kỹ năng số được định hướng phù hợp với từng nhóm người học, coi trọng thực hành và khả năng sử dụng kiến thức trong đời sống. Tài liệu cũng được xây dựng theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, kết hợp văn bản, hình ảnh, âm thanh và video.

Với một hội viên lớn tuổi, bài học đầu tiên có thể là cách cài ứng dụng, lưu số điện thoại, gọi video hoặc sử dụng tài khoản định danh điện tử. Người đang kinh doanh lại cần biết chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung giới thiệu và trả lời khách hàng.

Những thao tác liên quan đến an toàn cũng được đặt ra ngay từ đầu: không cung cấp mã xác thực cho người lạ, kiểm tra kỹ đường link, không chuyển tiền khi chưa xác minh người nhận và bảo vệ mật khẩu tài khoản.

Cách học từ những việc cụ thể giúp người tham gia thấy được kết quả ngay sau buổi hướng dẫn. Khi tự hoàn thành một thao tác từng cho là khó, họ có thêm tự tin để khám phá những tiện ích khác.

Điện thoại thông minh trở thành công cụ tạo thu nhập

Tại Ninh Bình, nhiều phụ nữ nông thôn đã sử dụng điện thoại để bán hàng, quảng bá sản phẩm, thanh toán điện tử và tìm kiếm kiến thức mới. Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh đặt mục tiêu đến cuối năm 2026 có ít nhất 50% hội viên đáp ứng yêu cầu về năng lực số công dân.

Phụ nữ quản lý doanh nghiệp, tổ hợp tác và hợp tác xã cũng được định hướng tiếp cận các chương trình đào tạo về ứng dụng khoa học, công nghệ trong sản xuất, kinh doanh.

Riêng địa bàn Nhân Hà có hơn 4.000 hội viên phụ nữ. Khoảng một phần tư trong số đó tham gia buôn bán, khởi nghiệp hoặc phát triển kinh tế hộ gia đình.

Với một hộ sản xuất nhỏ, hiệu quả của công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu bằng một gian hàng trực tuyến quy mô lớn. Việc biết chụp ảnh rõ hơn, mô tả nguồn gốc hàng hóa đầy đủ và nhận thanh toán qua tài khoản đã có thể giúp người bán tiết kiệm thời gian, giảm khâu trung gian.

Mạng xã hội còn giúp họ giữ liên hệ với khách hàng cũ và giới thiệu sản phẩm vượt ra ngoài phạm vi chợ truyền thống. Điện thoại từ phương tiện liên lạc trở thành công cụ hỗ trợ sinh kế.

Kỹ năng chụp ảnh và giới thiệu sản phẩm giúp người bán tiếp cận khách hàng trên các nền tảng trực tuyến.

Phụ nữ Sa Đéc học làm nội dung bán hàng

Tại phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp, công nghệ số đã được đưa vào các hoạt động hỗ trợ kinh tế, đời sống và xây dựng môi trường an toàn cho phụ nữ, trẻ em.

Một hội viên cho biết chị đã học cách làm video giới thiệu và bán các sản phẩm tự làm trên môi trường trực tuyến. Người học không chỉ nghe giới thiệu về chuyển đổi số mà trực tiếp quay hình, đăng nội dung và thử tiếp cận người mua.

Giá trị của lớp học cộng đồng còn nằm ở sự hỗ trợ sau buổi tập huấn. Hội viên có thể tiếp tục hỏi cán bộ hướng dẫn, quan sát cách người khác xử lý đơn hàng và chia sẻ kinh nghiệm khi gặp tình huống mới.

Công nghệ thay đổi nhanh, nhưng người học không phải tự xoay xở một mình. Mạng lưới chi hội và tổ nhóm trở thành nơi họ cùng thực hành, sửa lỗi và cập nhật kiến thức.

Điện thoại thông minh giúp người dùng tự xây dựng video giới thiệu sản phẩm và chia sẻ kiến thức.

Gia đình số đưa kỹ năng về từng mái nhà

Kế hoạch của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam xác định mỗi chi hội, tổ hội hằng năm xây dựng ít nhất một mô hình “gia đình số”. Nội dung “Bình dân học vụ số” được đưa vào sinh hoạt định kỳ, kết hợp các hoạt động bồi dưỡng năng lực số tại cơ sở.

Trong một gia đình, người trẻ có thể hướng dẫn cha mẹ thực hiện dịch vụ công. Người đã quen thanh toán điện tử hỗ trợ thành viên khác cài đặt và sử dụng ứng dụng. Cả nhà cùng học cách nhận diện cuộc gọi giả mạo và bảo vệ thông tin cá nhân.

Tại xã Giao Phúc, tỉnh Ninh Bình, mô hình điểm “Gia đình số” được thành lập tại Chi hội Phụ nữ xóm Hải Cường. Nội dung hướng dẫn gồm sử dụng điện thoại thông minh, khai thác Internet an toàn, thanh toán không dùng tiền mặt, dùng mạng xã hội phù hợp và phòng tránh lừa đảo.

Một chủ trương lớn nhờ đó được chuyển thành kỹ năng có thể thực hiện ngay. Người học biết kiểm tra thông tin giao dịch, không đọc mã xác thực cho người lạ và thận trọng trước những tài khoản tự xưng là cơ quan chức năng.

Thanh toán điện tử là một trong những kỹ năng số thiết thực được đưa vào các hoạt động hướng dẫn tại cộng đồng

Sử dụng được công nghệ phải đi cùng an toàn

Bán hàng và thanh toán trên môi trường số mở thêm cơ hội, nhưng cũng kéo theo những nguy cơ mới. Người chưa có nhiều kinh nghiệm dễ gặp tài khoản giả mạo khách hàng, đường link chứa mã độc, yêu cầu đặt cọc hoặc thủ đoạn chiếm quyền sử dụng tài khoản.

Vì vậy, chương trình nâng cao năng lực số không chỉ hướng dẫn cách dùng thiết bị. Các nội dung dự kiến còn gồm cẩm nang kỹ năng số, tài liệu bằng một số ngôn ngữ dân tộc thiểu số, lớp học thí điểm tại cơ sở và mạng lưới đại sứ chuyển đổi số.

Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cũng định hướng đào tạo kỹ năng kinh doanh trên nền tảng số có sử dụng trí tuệ nhân tạo, tổ chức hoạt động “Phụ nữ làm chủ không gian số” và nâng cao nhận thức về an toàn thông tin.

Kết hợp phát triển kinh tế với bảo vệ người sử dụng là yêu cầu thiết thực. Biết bán hàng nhưng không biết giữ an toàn cho tài khoản có thể dẫn đến thiệt hại. Chỉ nói về rủi ro mà không giúp phụ nữ sử dụng công nghệ để cải thiện thu nhập cũng chưa đáp ứng nhu cầu của họ.

Người hướng dẫn ở ngay tại địa phương

Một lớp tập huấn ngắn khó giải quyết hết những tình huống phát sinh khi người học bắt đầu tự sử dụng công nghệ. Họ có thể quên mật khẩu, chưa biết xác minh tài khoản hoặc lúng túng khi đăng sản phẩm.

Vì vậy, mạng lưới cán bộ Hội, tuyên truyền viên và người thành thạo công nghệ tại địa phương giữ vai trò quan trọng. Họ hiểu điều kiện sống, cách tiếp nhận kiến thức và những khó khăn thường gặp của hội viên.

Các mô hình “Đại sứ số”, “Gia đình số”, “Chợ số - Nông thôn số” và phương pháp học tập 4T hướng tới việc đưa thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và tiết kiệm số vào hoạt động của tiểu thương, nông dân, người dân nông thôn.

Người hướng dẫn không nên làm thay. Cách hỗ trợ hiệu quả hơn là chỉ dẫn từng bước, để người học tự thao tác, tự kiểm tra và đủ khả năng xử lý ở những lần tiếp theo.

Mục tiêu phổ cập kỹ năng số đến năm 2030

Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, hội viên và phụ nữ từ 18 tuổi trở lên có điều kiện được trang bị kiến thức, kỹ năng số cơ bản; biết sử dụng thiết bị thông minh, khai thác thông tin và tương tác an toàn trên môi trường số.

Mỗi tỉnh, thành phố được định hướng xây dựng ít nhất một chi hội số. Phụ nữ quản lý doanh nghiệp, tổ hợp tác và hợp tác xã sẽ được hỗ trợ tiếp cận các hoạt động đào tạo về ứng dụng khoa học, công nghệ.

Kế hoạch còn hướng tới hỗ trợ toàn bộ hội viên và 80% phụ nữ sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử trên các nền tảng số.

Các chỉ tiêu này cần được đánh giá bằng khả năng thực hành, không chỉ bằng số lớp hoặc số lượt tham dự. Người học có tự thanh toán được không, có hoàn thành thủ tục trực tuyến, đăng được sản phẩm và nhận ra dấu hiệu lừa đảo hay không mới là những kết quả quan trọng.

Chủ động hơn từ những kỹ năng nhỏ

Kỹ năng số không thay thế kinh nghiệm sản xuất, nghề truyền thống hay mối liên kết trong cộng đồng. Công nghệ phát huy giá trị khi giúp những năng lực sẵn có tiếp cận thị trường, thông tin và dịch vụ thuận lợi hơn.

Một người phụ nữ biết quảng bá sản phẩm có thể chủ động hơn về giá và giảm phụ thuộc vào một kênh tiêu thụ. Hội viên biết sử dụng dịch vụ công trực tuyến sẽ bớt thời gian đi lại. Người lớn tuổi nhận diện được cuộc gọi giả mạo có thể tránh nguy cơ mất tiền.

Từng thay đổi có thể nhỏ, nhưng khi được nhân rộng sẽ tạo ra tác động rõ rệt. Công nghệ góp phần thúc đẩy bình đẳng khi phụ nữ không chỉ có thiết bị mà còn có kiến thức, sự tự tin và quyền chủ động sử dụng thiết bị theo nhu cầu của mình.

Từ lớp học tại xã, buổi sinh hoạt chi hội đến mô hình gia đình số, phụ nữ đang biến điện thoại thông minh thành công cụ học tập, kinh doanh và bảo vệ bản thân. Chuyển đổi số nhờ đó đi vào đời sống từ những nhu cầu gần gũi nhất, bằng cách học thực hành và sự hỗ trợ ngay trong cộng đồng.