Theo nhiều dự báo quốc tế, AI sẽ không thay thế hoàn toàn con người, nhưng sẽ thay thế những người không biết sử dụng AI. Với phụ nữ lực lượng đang chiếm tỷ lệ lớn trong các ngành hành chính, giáo dục, truyền thông, dịch vụ và chăm sóc khách hàng, việc trang bị kỹ năng số không chỉ là cơ hội phát triển nghề nghiệp mà còn là điều kiện để không bị tụt lại phía sau.

AI – người cộng sự mới của phụ nữ

Trong nhiều năm, phụ nữ được đánh giá có thế mạnh về giao tiếp, khả năng đồng cảm, quản lý công việc đa nhiệm và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, chính những lĩnh vực này lại đang được AI hỗ trợ mạnh mẽ.

Một giáo viên hôm nay có thể dùng AI để soạn giáo án chỉ trong vài phút. Một nhà báo có thể nhờ AI tổng hợp dữ liệu, gợi ý tiêu đề. Một chủ cửa hàng online có thể để AI viết nội dung quảng cáo, trả lời khách hàng và phân tích hành vi mua sắm.

Điều đó có nghĩa, người lao động không còn cạnh tranh bằng việc "làm nhiều", mà bằng khả năng biết kết hợp trí tuệ của mình với trí tuệ nhân tạo.

Báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cho rằng khoảng cách số đối với phụ nữ không chỉ là vấn đề bình đẳng giới mà còn là rào cản đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Nếu phụ nữ được tiếp cận đầy đủ công nghệ số, kinh tế thế giới có thể gia tăng thêm khoảng 5.000 tỷ USD.

Năm kỹ năng số phụ nữ cần sở hữu

• Biết làm việc cùng AI

Đây sẽ là kỹ năng quan trọng nhất. Không phải ai cũng cần trở thành lập trình viên, nhưng hầu hết mọi người đều cần biết cách "ra lệnh" cho AI. Điều đó bao gồm: Viết câu lệnh (prompt) rõ ràng; Biết kiểm tra thông tin AI tạo ra; Biết chỉnh sửa kết quả thay vì sao chép nguyên xi; Kết hợp AI với tư duy sáng tạo của bản thân.

Ngày càng nhiều doanh nghiệp tuyển dụng không hỏi ứng viên "có biết ChatGPT không?" mà hỏi "bạn dùng AI để giải quyết công việc như thế nào?". Đó là sự khác biệt giữa người sử dụng công cụ và người tạo ra giá trị.

• Khai thác dữ liệu để ra quyết định

Dữ liệu đang trở thành "ngôn ngữ" của thời đại số. Dù làm trong giáo dục, y tế, kinh doanh hay quản lý, phụ nữ đều cần biết đọc các bảng số liệu, hiểu biểu đồ, phân tích xu hướng thay vì chỉ dựa vào cảm tính. Một chủ doanh nghiệp nhỏ nếu biết phân tích dữ liệu bán hàng sẽ hiểu khách hàng thích sản phẩm nào. Một nhà báo biết đọc dữ liệu sẽ phát hiện những câu chuyện mà người khác không nhìn thấy. Một cán bộ quản lý biết phân tích số liệu sẽ đưa ra quyết định chính xác hơn. Trong thời đại AI, người chiến thắng không phải người có nhiều dữ liệu nhất mà là người hiểu dữ liệu nhất.

• Sáng tạo nội dung đa nền tảng

AI có thể tạo ra văn bản, hình ảnh, video. Nhưng chỉ con người mới hiểu cảm xúc của con người. Vì vậy, kỹ năng tạo nội dung sẽ ngày càng có giá trị.

Không chỉ dành cho người làm truyền thông, kỹ năng này còn cần thiết với: Giáo viên xây dựng bài giảng; Bác sĩ truyền thông sức khỏe; Nhà khoa học phổ biến nghiên cứu; Nữ doanh nhân quảng bá thương hiệu.

Biết kết hợp Canva, ChatGPT, các phần mềm dựng video hay thiết kế sẽ giúp phụ nữ nâng cao hiệu quả công việc với chi phí rất thấp.

• Bảo vệ bản thân trên môi trường số

Càng làm việc trực tuyến, nguy cơ mất dữ liệu và lừa đảo càng lớn.

Những kỹ năng như: Nhận diện email giả mạo; Bảo vệ mật khẩu; Xác thực hai lớp; Kiểm soát thông tin cá nhân; Nhận biết hình ảnh, video giả do AI tạo ra  sẽ trở thành kỹ năng sống thiết yếu.

Đặc biệt với phụ nữ kinh doanh online hay hoạt động trên mạng xã hội, đây là "lá chắn" bảo vệ tài sản và danh tiếng.

• Học tập suốt đời

Có lẽ đây là kỹ năng quan trọng nhất. Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, chu kỳ tồn tại của một kỹ năng nghề nghiệp ngày càng ngắn. Những gì học hôm nay có thể lạc hậu chỉ sau vài năm. Điều phụ nữ cần không phải là biết tất cả, mà là biết cách tự học. Học qua các khóa học trực tuyến; Học từ AI; Học qua cộng đồng chuyên môn; Học từ chính công việc mỗi ngày. Khả năng học nhanh sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh lớn hơn cả bằng cấp.

Những người phụ nữ đang đi trước

Tại Việt Nam, nhiều nữ trí thức đã sớm coi AI là "đồng nghiệp". Trong lĩnh vực y tế, PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương (Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP.HCM) cùng cộng sự phát triển các giải pháp AI hỗ trợ phân tích hình ảnh nhằm phát hiện sớm bệnh Alzheimer và hỗ trợ sàng lọc ung thư. Những ứng dụng này giúp bác sĩ có thêm công cụ hỗ trợ chẩn đoán, đồng thời giảm thời gian xử lý dữ liệu lớn trong y học.

PGS. TS Hà Thị Thanh Hương là một trong 10 nhà khoa học trẻ nhận giải thưởng Quả cầu vàng 2023 (Ảnh: Nguyễn Ngọc).

Ở lĩnh vực khởi nghiệp, chương trình Empower Her Tech do UNDP phối hợp triển khai tại Việt Nam đã đào tạo hàng chục nữ doanh nhân trẻ về AI tạo sinh, Canva và xây dựng website, giúp họ ứng dụng công nghệ vào vận hành doanh nghiệp.

Trên thế giới, nhiều nữ lãnh đạo công nghệ cũng cho thấy kỹ năng số không còn là lợi thế riêng của ngành CNTT.

Fei-Fei Li, nhà khoa học gốc Hoa tại Đại học Stanford là một trong những người đặt nền móng cho thị giác máy tính hiện đại. Bà nhiều lần nhấn mạnh rằng AI phải phục vụ con người và cần được phát triển cùng với đạo đức công nghệ.

Hay Mira Murati, cựu Giám đốc Công nghệ của OpenAI, là minh chứng cho việc phụ nữ hoàn toàn có thể giữ vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực AI toàn cầu.

Mira Murati, cựu Giám đốc Công nghệ của OpenAI

Không chỉ là kỹ năng, mà là năng lực thích ứng

Các chuyên gia của WEF nhận định, khoảng cách số đang trở thành khoảng cách phát triển. Phụ nữ được tiếp cận công nghệ, đào tạo AI và kỹ năng số sẽ có nhiều cơ hội tham gia nền kinh tế tri thức, nâng cao thu nhập và tạo ra những mô hình kinh doanh mới.

Tại Việt Nam, UNDP cũng cho rằng việc đầu tư vào kỹ năng số và năng lực lãnh đạo của phụ nữ trong kỷ nguyên AI là yếu tố quan trọng để xây dựng nền quản trị và nền kinh tế số bao trùm hơn.

Trong 5 năm tới, câu hỏi sẽ không còn là "AI có thay thế con người không?" mà là "Ai biết sử dụng AI để tạo ra giá trị mới?".

Đối với phụ nữ hiện đại, kỹ năng số vì thế không đơn thuần là sử dụng công nghệ. Đó là năng lực thích ứng, khả năng học hỏi không ngừng và bản lĩnh làm chủ tương lai trong một thế giới đang thay đổi từng ngày.