Mới đây, một phụ huynh ở Trung Quốc đã chia sẻ lên mạng xã hội bài tập toand về nhà của cậu con trai tiểu học. Đề bài rất ngắn gọn, dữ kiện đơn giản: "Một miếng đậu phụ, chỉ được cắt 2 nhát dao, làm thế nào để chia thành 8 miếng?".

Khi con cầm bài toán này ra hỏi, vị phụ huynh vô cùng tự tin. Dù kiến thức toán cấp 3 có thể đã quên gần hết, nhưng với tấm bằng Cử nhân đại học trong tay, anh tin chắc bài toán tiểu học này không thể làm khó mình. Thế nhưng, khi cầm cuốn vở bài tập lên, sự tự tin ấy nhanh chóng biến mất, thay vào đó là sự ngỡ ngàng.

Cắt 2 nhát mà thành 8 miếng? Tính toán kiểu gì cũng thấy vô lý. Nhìn ánh mắt mong chờ của con trai, ông bố cảm thấy "tiến thoái lưỡng nan". Vì sĩ diện không muốn thừa nhận mình không giải được, anh đành "chém gió" rằng đề bài chắc chắn in sai, bảo con hôm sau lên lớp hỏi lại giáo viên.

Nghe lời bố, cậu bé bỏ qua bài toán "bị in sai" này. Kết quả không nằm ngoài dự đoán: Cậu bị cô giáo phê bình. Bức xúc thay cho con, vị phụ huynh đã tìm gặp giáo viên để chất vấn: "Một miếng đậu phụ, cắt 2 nhát dao thì làm sao ra được 8 miếng? Bài này chắc chắn ra đề sai rồi".

Bài toán khiến ông bố bó tay phải mang đi hỏi cô giáo

Cô giáo đưa ra đáp án, phụ huynh "ngã ngửa"

Câu trả lời của cô giáo khiến vị phụ huynh "muối mặt" tại chỗ: "Bài toán này rất đơn giản, chỉ là anh không biết làm thôi. Các bạn khác trong lớp đều làm đúng cả". Thấy phụ huynh vẫn chưa tin, cô giáo liền đưa ra đáp án chính xác. Ông bố đứng hình, cứ ngỡ đáp án là một con số mẹo mực nào đó, hóa ra đây là một bài toán về tư duy hình học không gian.

Vì giải thích bằng lời khá trừu tượng, cô giáo đã vẽ hình minh họa:

- Đầu tiên, dùng một nhát dao cắt ngang (song song với mặt phẳng), chia miếng đậu phụ thành hai lớp trên và dưới.

- Sau đó, nhát dao thứ hai cắt dọc. Tuy nhiên, khi cắt qua lớp trên nhưng chưa chạm đến lớp dưới, ta nhanh chóng xoay hoặc điều chỉnh vị trí của lớp đậu phụ bên trên rồi mới cắt tiếp xuống lớp dưới.

Cách giải được giáo viên đưa ra

Về bản chất, chúng ta đã điều chỉnh vị trí của miếng đậu phụ chứ không phải điều chỉnh con dao. Nhát dao thứ hai thực chất đã cắt qua các phần khác nhau của miếng đậu sau khi được sắp xếp lại. Kết quả, với 2 lần hạ dao (và một thao tác xếp lại hình), miếng đậu đã được chia thành 8 phần (nếu kết hợp với các nếp gấp hoặc cách xếp chồng sáng tạo hơn trong tư duy hình học topo).

Nghe cô giáo phân tích, vị phụ huynh mới vỡ lẽ, nhưng cũng cảm thấy "lạnh sống lưng". Đây thực sự là độ khó mà một bài toán tiểu học nên có sao? Khi câu chuyện được chia sẻ lên mạng, nhiều phụ huynh khác cũng phải thán phục đáp án này. Đa số thừa nhận dù có nghĩ nát óc, họ cũng chỉ đưa ra được những đáp án sai lệch như dùng dao hình chữ thập hay dao lượn sóng... Nhưng rõ ràng, nếu đề bài yêu cầu "cắt thành 8 miếng bằng nhau", thì các cách cắt mẹo đó đều vô dụng.

Từ "học giải đề" đến "học tư duy": Bước chuyển mình của giáo dục

Nhiều người cho rằng những bài toán như vậy là cố tình đánh đố học sinh và phụ huynh. Tuy nhiên, theo ý kiến của nhiều cư dân mạng, thiết kế đề bài ở bậc tiểu học hiện nay ngày càng linh hoạt. Ngay cả với môn Toán, để tìm ra đáp án đúng, học sinh cần có trí tưởng tượng không gian và khả năng tư duy đa chiều (divergent thinking).

Sự lúng túng của các bậc cha mẹ bắt nguồn từ việc thế hệ trước chủ yếu tiếp nhận nền "giáo dục ứng thí" (học để thi), tư duy thường đi theo lối mòn một chiều (cắt là phải cắt thẳng). Trong khi đó, nền giáo dục cơ bản hiện nay đang hướng tới chiều sâu hơn. Về đề Toán này, trang Sina bình luận: "Dù là sách giáo khoa hay bài tập, trọng tâm đều đang chuyển dịch từ việc giúp học sinh "biết giải đề" sang "biết tư duy". Và đây chính là bước đi then chốt để nâng cao năng lực học tập thực sự cho trẻ".