Chúng ta thường khuyên nhau uống nhiều nước hay uống nước ấm tốt cho sức khỏe, tuy nhiên nhiệt độ lại là thứ quyết định nước đó tốt hay "phá" cơ thể. Không ít người cẩn trọng lựa chọn thực phẩm sạch, thường xuyên tập thể dục, tránh xa rượu bia và thuốc lá nhưng vẫn mắc ung thư vì uống nước không đúng cách.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra nhiều cảnh báo khoa học đặc biệt nghiêm ngặt về một thói quen ăn uống phổ biến, có nguy cơ gây ung thư tương đương với các tác nhân ô nhiễm môi trường độc hại như khói đốt củi. Đó là đồ uống nóng trên 65 độ C.

Ảnh minh họa

Bị xếp chung nhóm với hàng loạt độc chất và tác nhân có thể gây ung thư

Nhóm đồ uống thuộc top dễ gây ung thư "bậc nhất" này bao gồm trà nóng, cà phê, canh nóng, nước lọc đun sôi, đặc biệt là các loại nước dùng phở, bún vừa bắc ra khỏi bếp còn bốc khói nghi ngút.

Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) trực thuộc WHO đã xếp đồ uống có nhiệt độ trên 65 độ C vào Nhóm 2A, danh mục các tác nhân có khả năng cao gây ung thư cho con người. Điều đáng chú ý là trong danh sách Nhóm 2A này, đồ uống trên 65 độ C xuất hiện cùng nhóm phân loại với hàng loạt tác nhân độc hại khét tiếng như khói đốt củi, khí thải từ việc đốt nhiên liệu sinh khối, thịt đỏ hay acrylamide hình thành khi chiên rán ở nhiệt độ cao.

Ảnh minh họa

Sự góp mặt của đồ uống quá nóng trong danh mục cảnh báo này xuất phát từ chính tác động của nhiệt độ vượt ngưỡng chịu đựng tự nhiên của tế bào niêm mạc. Việc liên tục dung nạp các loại nước vượt quá ngưỡng nhiệt này chính là nguyên nhân trực tiếp khởi phát chuỗi tổn thương cấu trúc vĩnh viễn ở hệ tiêu hóa.

"Bản án" tàn khốc giáng xuống hệ tiêu hóa và các cơ quan nội tạng

Các nghiên cứu dịch tễ học, nhất là tại các quốc gia Châu Á (có thói quen uống đồ nóng) cho thấy việc tiêu thụ thức ăn, đồ uống trên 65 độ C với tần suất dày đặc có liên quan trực tiếp đến sự gia tăng chóng mặt tỷ lệ mắc các bệnh lý nguy hiểm về đường tiêu hóa. Đặc biệt là ung thư thực quản (bao gồm cả ung thư biểu mô vảy thực quản) và ung thư vòm họng.

Tác hại của việc lạm dụng món ăn, đồ uống quá nóng tấn công cơ thể qua một chuỗi các "cơ chế hủy diệt" dồn dập như:

Bào mòn hàng rào bảo vệ và kích thích đột biến gen

Lượng nhiệt cao vượt ngưỡng 65 độ C trực tiếp làm biến tính protein tại lớp màng nhầy tự nhiên, khiến các mô đáy bị tổn thương do bỏng nhiệt cục bộ. Để tự sửa chữa, các tế bào biểu mô phải liên tục phân chia với tốc độ cao trong môi trường viêm nhiễm. Tình trạng tái tạo quá tải này sản sinh vô số gốc tự do, gây đứt gãy chuỗi DNA và kích hoạt các đột biến gen chuyển hóa tế bào lành thành khối u ác tính. Đồng thời, niêm mạc bị bào mòn cũng tạo điều kiện cho khói thuốc hay cồn ngấm sâu hơn.

Ảnh minh họa

Suy giảm chức năng co bóp và cơ vòng thực quản

Tiếp xúc thường xuyên với mức nhiệt trên 65 độ C khiến các dây thần kinh cảm giác tại thực quản bị trơ hoặc tổn thương, làm giảm phản xạ nuốt chuẩn xác. Đồng thời, nhiệt độ cao làm yếu cơ vòng thực quản dưới, tạo điều kiện cho axit dạ dày trào ngược lên, bồi thêm tổn thương nghiêm trọng cho vùng niêm mạc vốn đã bị bào mòn.

Mất khả năng cảnh báo nhiệt độ của vòm họng

Việc duy trì thói quen uống nước quá nóng khiến vòm miệng và lưỡi dần mất đi độ nhạy cảm tự nhiên với nhiệt độ. Người bệnh sẽ mất khả năng nhận biết mức nhiệt nguy hiểm, liên tục vô tư nuốt xuống những ngụm nước xấp xỉ nhiệt độ sôi mà không hề hay biết thực quản bên trong đang bị thiêu rụi nghiêm trọng.

Ảnh minh họa

Đặc biệt, với thói quen vừa thổi vừa ăn các món nước dùng sôi sùng sục hoặc uống ngay các chén trà đặc vừa pha, nhiệt độ thực tế tiếp xúc với niêm mạc thường vượt xa ngưỡng 65 độ C. Ăn uống như vậy chẳng khác nào bạn đang trực tiếp dội nước sôi tàn phá đường tiêu hóa của chính mình mỗi ngày.

Thưởng thức đồ uống nóng thế nào để vừa ngon, vừa khỏe?

Cần phải nhấn mạnh rằng, bản thân nước ấm hay trà, cà phê không hề gây ung thư. Sự nguy hại ở đây hoàn toàn nằm ở nhiệt độ vượt quá ngưỡng 65 độ C. Nghĩa là bạn không nhất thiết phải loại bỏ thói quen uống nước ấm ra khỏi thực đơn hàng ngày, thay vào đó hãy ghi nhớ một số lưu ý để ăn uống an toàn hơn như sau:

- Chờ nhiệt độ hạ xuống mức an toàn: Rót nước sôi hoặc múc canh ra bát và để nguội tự nhiên từ 3 đến 5 phút cho nhiệt độ hạ xuống dưới 60 độ C hoặc mức ấm vừa phải mới bắt đầu thưởng thức.

- Kiểm tra nhiệt độ trước khi nuốt: Dùng môi thử nhẹ độ ấm của nước. Nếu cảm thấy nóng rát ở môi hoặc vòm miệng, tuyệt đối không nuốt chửng ngay mà phải chờ thêm.

Ảnh minh họa

- Không vừa thổi vừa nuốt vội vàng: Tránh thói quen húp sột soạt hoặc nuốt ngụm lớn khi thức ăn còn bốc khói ngút ngàn. Nuốt chậm từng ngụm nhỏ giúp niêm mạc có thời gian thích nghi với nhiệt độ.

- Nhóm người cần đặc biệt cẩn trọng: Người có tiền sử trào ngược dạ dày thực quản, viêm loét dạ dày hoặc gia đình có tiền sử mắc ung thư đường tiêu hóa tuyệt đối không tiêu thụ đồ ăn, thức uống trên 65 độ C.

Tổng hợp