Lão Cán Ma, thương hiệu tương ớt nổi tiếng Trung Quốc, đang trở thành tâm điểm tranh cãi sau khi xuất hiện thông tin doanh nghiệp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào sản xuất, kéo theo nguy cơ hàng trăm lao động mất việc.

Tranh cãi bắt đầu khi nhiều cơ quan truyền thông Trung Quốc đưa tin bà Lý Tân, Phó tổng giám đốc điều hành kiêm Giám đốc chất lượng của Lão Cán Ma, đề cập đến việc ứng dụng AI tại một hội nghị doanh nghiệp cấp tỉnh tổ chức tháng trước ở Quý Châu, tỉnh thuộc miền Tây Nam Trung Quốc và cũng là quê hương của thương hiệu này.

Theo những thông tin được truyền thông đăng tải, bà Lý cho biết số công nhân làm việc trên một dây chuyền sản xuất đã giảm từ hơn 600 người xuống còn 48 người sau khi công ty đưa vào sử dụng hệ thống kiểm tra, phân loại ớt bằng AI từ năm ngoái.

Thương hiệu tương ớt Lão Cán Ma bị tẩy chay - Ảnh: sixthtone

Bà cũng cho biết doanh thu của doanh nghiệp trong năm 2025 đạt mức kỷ lục 5,4 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 810 triệu USD. Việc ứng dụng AI được cho là đã giúp giảm tỷ lệ sai sót trong sản xuất xuống gần 0%. 

Theo bình luận của The Paper, một cơ quan truyền thông có trụ sở tại Thượng Hải, câu chuyện này gây phản ứng mạnh bởi Lão Cán Ma vốn xây dựng hình ảnh thương hiệu gắn với sự cần cù của người lao động.

Nhà sáng lập Đào Hoa Bích, người xuất hiện trên nhãn các lọ tương ớt và được đông đảo người dân Trung Quốc biết đến, từng là một lao động mất việc. Trước khi thành lập thương hiệu vào năm 1997, bà từng bán món mì lạnh tại một quầy hàng ven đường để mưu sinh.

Tính đến ngày 28/10, hashtag liên quan đến vụ việc đã thu hút hơn 120 triệu lượt xem trên mạng xã hội Weibo. Tranh luận chia thành nhiều luồng ý kiến. Một số người cho rằng tự động hóa là xu hướng tất yếu trong quá trình nâng cấp công nghiệp, giúp doanh nghiệp tăng hiệu suất và duy trì chất lượng sản phẩm ổn định. Tuy nhiên, nhiều ý kiến khác cho rằng doanh nghiệp cần cân nhắc trách nhiệm đối với người lao động khi đưa công nghệ vào thay thế sức người.

"Nếu mọi thứ đều do AI và robot thực hiện, còn con người không có việc làm hay thu nhập thì họ cũng chẳng thể mua sắm, tiêu dùng. Vậy sản xuất nhiều để làm gì?", một bình luận nhận được nhiều lượt ủng hộ trên Weibo viết.

Không ít người còn kêu gọi tẩy chay thương hiệu, chia sẻ lại thông điệp của một tài khoản mạng xã hội: "Nếu các người sa thải công nhân, chúng tôi sẽ khiến sản phẩm của các người phải rời khỏi kệ hàng".

Trước làn sóng phản ứng, đại diện bộ phận nhân sự của Lão Cán Ma trả lời truyền thông Trung Quốc ngày 26/10 rằng bà Lý không đề cập đến số lượng nhân sự trong bài phát biểu của mình.

Tuy nhiên, lời giải thích này chưa chấm dứt tranh cãi. Nhiều người tiếp tục tìm kiếm số liệu về số lao động tham gia bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp, vốn thường được sử dụng như một chỉ dấu để tham khảo quy mô nhân sự.

Theo dữ liệu doanh nghiệp được công bố trên các nền tảng tra cứu thông tin Thiên Nhãn Tra (Tianyancha) và Khải Tín Bảo (Qichacha), số người tham gia bảo hiểm xã hội tại công ty đã giảm từ gần 3.000 người năm 2022 xuống còn 740 người vào năm 2025, tương đương mức giảm khoảng 75%.

Dù vậy, số liệu này chưa đủ để khẳng định AI là nguyên nhân khiến doanh nghiệp cắt giảm nhân sự. Những yếu tố như người lao động nghỉ hưu, chuyển việc hoặc biến động nhân sự thông thường cũng có thể ảnh hưởng đến số lượng người tham gia bảo hiểm xã hội.

Vụ việc diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc thúc đẩy ứng dụng AI trên diện rộng, đồng thời tìm cách hạn chế những tác động tiêu cực của công nghệ này đối với thị trường lao động.

Ngày 23/10, Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành hướng dẫn về phát triển và ứng dụng AI, trong đó nhấn mạnh mục tiêu khai thác tối đa tiềm năng tạo việc làm của công nghệ, hỗ trợ người lao động trong các ngành nghề truyền thống, nâng cao chất lượng việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Văn bản cũng đề cập yêu cầu giảm thiểu tác động từ việc AI thay thế con người trong một số công việc.

Đáng chú ý, các hướng dẫn khuyến nghị doanh nghiệp thận trọng khi triển khai AI trong những ngành sử dụng nhiều lao động. Những đơn vị có kế hoạch ứng dụng công nghệ trên quy mô lớn được khuyến khích dành thời gian chuyển tiếp cho người lao động bị ảnh hưởng, thông báo trước khi triển khai và hỗ trợ đào tạo lại cũng như tìm kiếm công việc mới cho họ.

Theo Sixth Tone