Trong các giai thoại thời nhà Đường, Dương Quý Phi thường được nhắc đến cùng một loại trái cây mùa hè, đó là quả vải. Tương truyền, bà đặc biệt yêu thích hương vị ngọt thanh, mọng nước của loại quả này. Vì vải chín nhanh, khó bảo quản và chủ yếu được trồng ở vùng phía Nam, việc đưa vải tươi về kinh thành Trường An khi ấy không hề đơn giản.

Để đáp ứng sở thích của ái phi, triều đình đã tận dụng hệ thống dịch trạm - mạng lưới trạm nghỉ và thay ngựa được thiết lập sẵn trên các tuyến đường lớn. Nhờ đó, vải được vận chuyển liên tục qua nhiều chặng trong thời gian ngắn nhất có thể.

Chi tiết này cũng được nhắc đến trong thơ của Đỗ Mục với câu nổi tiếng "Nhất kỵ hồng trần phi tử tiếu", hàm ý chỉ cần một đoàn ngựa phi nhanh mang vải về, nụ cười của Dương Quý Phi đã rạng rỡ.

Do điều kiện bảo quản hạn chế và quãng đường vận chuyển xa, vải khi ấy trở thành loại trái cây mang tính đặc sản quý hiếm. Không phải lúc nào cũng có, lại tốn nhiều công sức đưa về, nên loại quả này chủ yếu xuất hiện trong cung đình và gắn với hình ảnh xa xỉ. Chính vì vậy, câu chuyện “vải tiến cống” dành cho Dương Quý Phi vẫn được truyền lại như một giai thoại tiêu biểu mỗi khi nhắc đến loại trái cây mùa hè này.

Thế nhưng, trải qua thời gian, loại quả từng “đi nghìn dặm” ấy giờ lại trở thành trái cây quen thuộc mỗi dịp hè. Không còn hiếm, không còn đắt đỏ, vải được bày bán khắp các chợ dân sinh, xe đẩy vỉa hè, thậm chí bán theo thùng lớn với mức giá dễ mua.

Mùa vải ở Việt Nam bắt đầu từ khi nào?

Ở Việt Nam, vải là loại trái cây có mùa rất rõ rệt, tập trung chủ yếu trong khoảng hơn 2 tháng. Cụ thể:

Cuối tháng 4 - đầu tháng 5: bắt đầu xuất hiện vải sớm

Cuối tháng 5 - hết tháng 6: chính vụ, sản lượng nhiều nhất

Đầu tháng 7: cuối mùa, lượng hàng giảm dần

Khoảng giữa tháng 6 được xem là thời điểm “mùa vàng” của vải. Khi đó quả chín đồng đều, vị ngọt rõ, cùi dày và giá cũng dễ chịu nhất. Đây là lúc nhiều người tranh thủ mua vì vừa ngon vừa rẻ. Các vùng trồng vải lớn như Bắc Giang (nay là Bắc Ninh), Hải Dương (nay là Hải Phòng)... vào chính vụ thường đưa ra thị trường lượng hàng lớn. Nhờ vậy, từ siêu thị đến chợ dân sinh đến các sạp vỉa hè đều bán phổ biến.

Giá vải thay đổi theo từng giai đoạn

Giá vải không cố định mà biến động theo mùa:

Đầu mùa: khoảng 55.000 - 70.000 đồng/kg

Chính vụ: giảm còn 25.000 - 40.000 đồng/kg

Cuối mùa: khoảng 30.000 - 45.000 đồng/kg

Ở các sạp vỉa hè hoặc mua theo rổ lớn, giá còn mềm hơn. Nhiều nơi bán theo chùm, tính ra mỗi kg rẻ hơn vài nghìn đồng so với mua lẻ. Vì vậy, người đi chợ thường chờ đúng thời điểm chính vụ để mua được giá tốt mà vẫn đảm bảo chất lượng.

Mẹo chọn vải ngon

Khi mua vải, nên chú ý:

- Cuống còn xanh, không khô

- Vỏ đỏ hồng tự nhiên, không sẫm màu

- Quả tròn đều, cầm chắc tay

- Vỏ hơi sần thường cùi dày hơn

- Không chọn quả bị nứt hoặc chảy nước

Nếu mua ăn trong ngày, có thể chọn quả đỏ đậm. Nếu muốn để lâu, nên chọn quả vừa chín tới.

Mẹo mua vải giá tốt khi đi chợ

Để mua được vải ngon mà giá hợp lý:

- Đi chợ giữa tháng 6 -  thời điểm chính vụ

- Mua theo chùm lớn hoặc theo rổ

- So sánh giá giữa các sạp

- Đi chợ buổi sáng để chọn hàng mới

Ngoài ra, cuối buổi chiều một số sạp cũng giảm giá để bán nhanh.

Cách bảo quản vải tươi lâu

Vải dễ xuống màu nếu để ngoài lâu. Có thể bảo quản bằng cách:

- Không rửa trước khi cất

- Cho vào túi lưới hoặc hộp thoáng

- Đặt trong ngăn mát tủ lạnh

- Chỉ rửa khi chuẩn bị ăn

Làm đúng cách, vải có thể giữ tươi khoảng 3-4 ngày.