Đi thăm người ốm, ghé thăm người thân hay đơn giản đến nhà ai đó chơi, một giỏ trái cây là lựa chọn khá quen thuộc với nhiều người Việt. Táo, nho, cam, lê… chỉ cần quả tươi, đẹp mắt là có thể được xếp chung thành một giỏ quà gọn gàng, lịch sự. Trong số đó, lê chẳng phải loại quả khiến nhiều người phải đắn đo về ý nghĩa trước khi mua. Thế nhưng nếu mang chính món quà này sang Trung Quốc, câu chuyện lại khác. Trong văn hóa tặng quà truyền thống của người Trung Quốc, quả lê gắn với một cách chơi chữ không mấy vui vẻ. Vì thế, dù đây vẫn là loại trái cây được ăn bình thường, khi chuyển sang vai trò một món quà dành cho người thân hay người mình quý mến, nhiều người lại có lý do để tránh.

Vì sao người Trung Quốc kiêng tặng quả lê?

Lý do không nằm ở màu sắc, hương vị hay giá trị dinh dưỡng của quả lê mà chủ yếu xuất phát từ cách phát âm trong tiếng Trung.

Chữ lê viết là 梨, đọc là lí, có âm gần với chữ 离, cũng đọc là lí, mang nghĩa rời xa, ly biệt. Chính sự đồng âm này khiến quả lê được liên tưởng với sự chia lìa trong một số quan niệm dân gian. Một tài liệu về phong tục địa phương của Đại học Sư phạm Thiểm Tây cũng ghi nhận quan niệm kiêng chia lê cho nhau bởi 分梨, tức chia quả lê, gợi tới 分离, nghĩa là phân ly, chia lìa; điều này đặc biệt được để ý giữa những người thân hoặc vợ chồng. Đây thực chất là kiểu kiêng kỵ dựa trên đồng âm khá quen thuộc trong văn hóa Trung Quốc. Chẳng hạn, một số món quà khác cũng từng được tránh vì tên gọi dễ gợi đến những từ mang ý nghĩa không may. Bởi vậy, nếu đến thăm hoặc mua quà cho một gia đình Trung Quốc, nhất là những người vẫn coi trọng các quan niệm truyền thống, lê không phải lựa chọn an toàn nhất nếu chưa biết rõ thói quen của người nhận.

Ở Việt Nam, lê lại là loại quả rất bình thường trong quà thăm hỏi

Cùng một quả lê nhưng khi đặt vào đời sống của người Việt, cách nhìn lại đơn giản hơn nhiều. Lê được bán phổ biến như một loại trái cây thông thường, quả có hình thức đẹp, dễ xếp cùng táo, cam, nho và nhiều loại quả khác nên cũng có thể xuất hiện trong các giỏ trái cây dùng khi thăm hỏi. Quan trọng hơn, trong văn hóa Việt không có một kiêng kỵ phổ biến tương đương việc 梨 và 离 đồng âm như trong tiếng Trung. Vì thế, khi chọn một giỏ trái cây đi thăm người thân hay người ốm, phần lớn mọi người quan tâm quả có tươi ngon, phù hợp với người nhận hay không hơn là lo quả lê mang ý nghĩa chia lìa. Tất nhiên, cũng không nên nói rằng lê là một lễ vật thăm hỏi bắt buộc hay mang ý nghĩa đặc biệt trong văn hóa Việt. Nó đơn giản là một trong những loại trái cây quen thuộc có thể được lựa chọn làm quà.

Một quả lê, hai cách nhìn

Điều thú vị ở câu chuyện này nằm ở chỗ bản thân quả lê không hề thay đổi. Khác biệt xuất phát từ ngôn ngữ và những lớp ý nghĩa mà mỗi nền văn hóa đặt lên món quà. Ở Việt Nam, mua vài quả lê đẹp để xếp vào giỏ trái cây mang đi thăm hỏi có thể chẳng khiến ai suy nghĩ nhiều. Nhưng với một số người Trung Quốc coi trọng quan niệm truyền thống, món quà tưởng như rất bình thường ấy lại dễ gợi tới hai chữ chia lìa.

Đây cũng là lý do khi tặng quà cho người thuộc một nền văn hóa khác, đôi khi không chỉ giá trị món quà mới đáng quan tâm. Một chi tiết rất nhỏ trong cách gọi tên cũng có thể khiến cùng một món đồ mang ý nghĩa hoàn toàn khác.