Có những loại cây được trồng trong sân nhà lâu đến mức gia chủ gần như quên mất lý do ban đầu mình trồng chúng. Đinh lăng là một ví dụ. Một bụi cây có thể đứng ở góc sân, cạnh hàng rào hay trong chiếc chậu lớn suốt nhiều năm; ngày thường chủ yếu tạo thêm màu xanh, đến khi cần vài chiếc lá ăn kèm mọi người mới tiện tay hái xuống. Thế nhưng nếu nhìn kỹ hơn, đây lại là loại cây khá “đa năng” đối với một gia đình.

Đinh lăng là cây bụi lâu năm thuộc họ Nhân sâm, có tên khoa học Polyscias fruticosa. Cây có nhiều cành, lá nhỏ, có thể trồng trực tiếp xuống đất hoặc duy trì trong chậu nếu được cắt tỉa phù hợp. Khác với những loại rau ngắn ngày phải liên tục gieo trồng lại, một cây đinh lăng khỏe có thể gắn với khoảng sân trong thời gian dài, vừa tạo mảng xanh, vừa cho lá sử dụng và còn có thể nhân thêm cây từ cành. Đáng chú ý, đinh lăng cũng là cây đã được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền và được nghiên cứu về nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học. Tuy nhiên, giá trị của một cây đinh lăng trồng tại nhà không chỉ nằm ở hai chữ "cây thuốc". Nếu bỏ qua những lời truyền miệng dễ bị thổi phồng về khả năng chữa bệnh, loại cây quen thuộc này vẫn mang lại khá nhiều lợi ích thiết thực trong đời sống hằng ngày. Có thể kể đến một số lợi ích như:

- Tạo thêm mảng xanh cho sân nhà: Tán lá nhỏ và mọc khá dày, cây có thể trở thành một bụi xanh đẹp mắt nếu thường xuyên được tạo dáng, cắt tỉa.

- Lá có thể sử dụng như rau gia vị: Lá đinh lăng được dùng trong một số món ăn của người Việt. Với gia đình vốn có nhu cầu sử dụng, việc có sẵn một cây trong sân giúp mọi người có thể thu hái một lượng nhỏ khi cần.

- Là cây lâu năm, có thể thu hái nhiều lần: Khác với nhiều loại rau chỉ thu hoạch trong một thời gian ngắn, đinh lăng có thể tiếp tục ra cành và lá mới sau khi được chăm sóc, thu hái hợp lý.

- Có thể nhân giống từ cành: Đinh lăng có thể nhân giống bằng phương pháp giâm hom. Từ cây đang có, người trồng có thể lựa chọn cành phù hợp để tạo thêm cây mới.

- Có giá trị trong y học cổ truyền: Đinh lăng từ lâu đã được sử dụng làm dược liệu. Tuy vậy, việc dùng cây với mục đích điều trị, đặc biệt là tự đào rễ, sắc uống, ngâm rượu hoặc sử dụng với lượng lớn, không nên thực hiện tùy tiện. “Cây thuốc” không đồng nghĩa với việc sử dụng thế nào cũng an toàn.

Chính vì một cây đinh lăng có thể vừa tạo mảng xanh, vừa cho lá sử dụng và duy trì trong thời gian dài, nếu gia đình đã trồng thì cũng đừng để cây cứ thế phát triển mà không chăm sóc. Có một vài việc khá đơn giản nhưng giúp cây được khai thác hợp lý hơn.

1. Đừng chỉ hái lá, hãy dành thời gian tỉa lại cả bụi cây

Đinh lăng để lâu có thể phát triển khá cao và nhiều cành. Nếu gia đình liên tục hái những lá thuận tay ở phía ngoài nhưng không bao giờ cắt tỉa, tán cây dễ trở nên rậm rạp, mất cân đối hoặc chiếm dần lối đi và khoảng sân xung quanh. Vì vậy, thỉnh thoảng người trồng nên quan sát toàn bộ cây, loại bỏ cành khô, cành yếu, những phần bị sâu bệnh và tỉa bớt các cành mọc quá dày. Nếu muốn giữ cây ở dạng bụi thấp để tiện hái lá, việc tạo tán từ sớm cũng dễ hơn nhiều so với chờ cây cao lớn rồi mới cắt mạnh. Phần cành khỏe sau khi tỉa cũng có thể được lựa chọn để làm hom nhân giống nếu gia đình muốn trồng thêm.

2. Hái lá vừa đủ dùng, đừng thấy cây tốt mà thu quá tay

Một cây nhiều lá rất dễ tạo cảm giác “hái bao nhiêu cũng được”, nhưng lá chính là bộ phận quan trọng giúp cây quang hợp. Việc liên tục lấy đi một lượng lớn lá, đặc biệt trên cây còn nhỏ hoặc đang sinh trưởng yếu, có thể ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của cây. Nếu trồng chủ yếu để lấy lá ăn, mọi người nên thu hái rải rác từ những cành khỏe, lấy lượng vừa đủ cho mỗi lần sử dụng và để lại phần lớn tán lá cho cây tiếp tục phát triển. Lá sau khi hái cần được nhặt bỏ phần già, hư hỏng và rửa kỹ trước khi dùng như những loại rau gia vị khác. Đặc biệt, nếu cây có sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, cần tuân thủ đúng hướng dẫn và thời gian cách ly của sản phẩm trước khi hái lá. Không nên cho rằng cây nhà trồng thì mặc nhiên có thể hái ăn ngay.

3. Cây trồng lâu năm cũng cần được kiểm tra lại chậu, gốc và không gian sống

Đinh lăng có thể sống nhiều năm nên kích thước cây và bộ rễ cũng thay đổi theo thời gian. Một chiếc chậu đủ rộng khi cây còn nhỏ chưa chắc vẫn phù hợp sau vài năm. Nếu thấy cây đã quá lớn so với chậu, rễ chen kín, cây phát triển kém hoặc chậu mất cân đối với tán, gia đình nên cân nhắc chuyển sang chậu phù hợp hơn hoặc trồng xuống đất nếu có điều kiện. Với cây trồng trực tiếp ngoài sân, cũng nên giữ khu vực quanh gốc tương đối sạch và thông thoáng, loại bỏ cỏ cạnh tranh và những phần cành lá hư hỏng tích tụ. Đồng thời, hãy quan sát cây định kỳ thay vì chỉ nhìn tới khi cần hái lá; những dấu hiệu như lá đổi màu bất thường, cành chết nhiều hay xuất hiện sâu bệnh nên được tìm nguyên nhân trước khi tiếp tục thu hái.

Đinh lăng vốn không cần phải được “thần thánh hóa” bằng hàng loạt công dụng chữa bệnh mới trở thành một loại cây đáng trồng. Chỉ riêng việc sống lâu năm, tạo mảng xanh, cho lá sử dụng và có thể nhân thêm cây đã đủ đem lại nhiều giá trị cho một khoảng sân gia đình. Và khi đã có sẵn một cây như vậy, chăm cho bụi đinh lăng khỏe, gọn và thu hái đúng cách vẫn hữu ích hơn nhiều so với trồng xong rồi để cây tự phát triển trong nhiều năm.