Liệu có nên uống nước đóng chai hết hạn sử dụng?

Nước khoáng đóng chai thường được ghi hạn sử dụng từ khoảng 18 tháng đến 2 năm. Tuy nhiên, mốc thời gian này chủ yếu liên quan đến chất lượng của vỏ chai nhựa, chứ không phải bản thân nước bên trong.

Trong khoảng thời gian này, nước vẫn giữ được hương vị và độ an toàn tương đối. Dù vậy, nếu sử dụng sau hạn in trên bao bì, người dùng có thể đối mặt với nguy cơ hấp thụ vi nhựa, chính là những hạt nhỏ có hại, được cho là có liên quan đến các vấn đề như ung thư đường ruột, tổn thương não hay suy giảm khả năng sinh sản.

Một số chuyên gia từ Hội đồng Thủy hóa Tự nhiên cho rằng nước vẫn có thể uống được sau thời điểm này. Ngược lại, nhiều ý kiến cảnh báo vi nhựa có thể xuất hiện ngay từ quá trình sản xuất và sẽ gia tăng theo thời gian khi chai nhựa dần phân hủy.

Vi nhựa là các mảnh nhựa siêu nhỏ, kích thước chỉ khoảng vài micromet. Các nghiên cứu gần đây đã phát hiện sự hiện diện của chúng trong nhiều bộ phận cơ thể người như phổi, nhau thai, sữa mẹ, thậm chí cả trong máu, làm dấy lên lo ngại về khả năng xâm nhập sâu và tích tụ lâu dài.

Tiến sĩ Sherri Mason – chuyên gia nghiên cứu về ô nhiễm nhựa trong nước ngọt – cho rằng có mối liên hệ giữa sự gia tăng một số bệnh lý (bao gồm ung thư, suy giảm số lượng tinh trùng và các rối loạn phát triển như ADHD, tự kỷ) với các hóa chất tổng hợp trong môi trường, trong đó nhựa có thể đóng vai trò là “phương tiện” đưa những chất này vào cơ thể.

Trong khi đó, Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu cho biết phần lớn vi nhựa có thể được đào thải khỏi cơ thể. Tuy nhiên, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc lại cảnh báo rằng một số hạt có khả năng xâm nhập vào máu và bám vào các cơ quan quan trọng, tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe.

Ngày càng có thêm nhiều nghiên cứu cho thấy vi nhựa có thể liên quan đến các vấn đề như độc tính thần kinh, viêm mạn tính, rối loạn nội tiết và ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất.

Một công trình nghiên cứu do chuyên gia quản lý môi trường Sara Sajedi, Đại học Concordia, dẫn đầu chỉ ra rằng những người thường xuyên uống nước đóng chai có thể hấp thụ nhiều hơn khoảng 900.000 hạt vi nhựa mỗi năm so với người dùng nước máy.

Theo Sajedi, vi nhựa không chỉ ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột, gây mất cân bằng vi khuẩn, mà còn có thể liên quan đến các bệnh hô hấp nếu bị hít vào. Những tác động lâu dài này cho thấy cần nâng cao nhận thức và có biện pháp kiểm soát sự hiện diện của vi nhựa và nano nhựa trong môi trường.

Ngoài ra, các chuyên gia cũng lưu ý rằng việc sử dụng nước đóng chai sau thời hạn khuyến nghị có thể làm giảm chất lượng cảm quan. Theo thời gian, vật liệu nhựa polyethylene terephthalate (PET) có xu hướng phân hủy, khiến mùi vị nước thay đổi, trở nên khó uống hơn.

Dù vậy, một số ý kiến cho rằng bản thân hạt PET không chứa các chất độc hại phổ biến như phthalate hay BPA, nên mức độ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe vẫn còn là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và làm rõ.

Không nên để nước đóng chai dưới ánh nắng, nơi nhiệt độ cao

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Eco-Environment & Health cho thấy việc để nước đóng chai dưới ánh nắng Mặt trời có thể khiến các hợp chất không mong muốn giải phóng vào nước.

Các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) là nhóm hóa chất có khả năng bay hơi ở nhiệt độ thường, thường xuất hiện trong nhiên liệu, sơn, dung môi, chất tẩy rửa và cả vật liệu nhựa như chai đựng nước hay bao bì thực phẩm. Dù nhiều chất trong số này không gây hại ngay lập tức, một số lại có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe nếu tiếp xúc lâu dài.

Trong thí nghiệm, các nhà khoa học tại Trung Quốc đã đặt 6 loại chai nhựa làm từ polyethylene terephthalate (PET) dưới tia UVA và ánh nắng tự nhiên. Kết quả cho thấy các chai này phát thải một hỗn hợp VOC phức tạp, bao gồm ankan, anken, rượu, aldehyd và axit. Hiện tượng này được cho là liên quan đến quá trình phân hủy quang học khi cấu trúc nhựa bị phá vỡ dưới tác động của ánh sáng.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu còn ghi nhận sự xuất hiện của một số hợp chất có độc tính cao, trong đó có những chất bị xếp vào nhóm có khả năng gây ung thư như n-hexadecane. Tuy vậy, theo các chuyên gia, nguy cơ nhiễm độc ngay khi uống một lượng nhỏ nước là rất thấp, nhưng việc tiếp xúc kéo dài có thể làm gia tăng rủi ro đối với sức khỏe.

Trưởng nhóm nghiên cứu, tiến sĩ Huase Ou (Đại học Tế Nam), nhận định rằng phát hiện này là lời cảnh báo về việc bảo quản nước đóng chai, đặc biệt trong điều kiện tiếp xúc lâu với ánh nắng. Người tiêu dùng nên thận trọng hơn để hạn chế các nguy cơ tiềm ẩn.

Ngoài ánh nắng, nhiệt độ và thời gian lưu trữ cũng là những yếu tố đáng lưu ý. Một số nghiên cứu trước đó cho thấy chỉ sau một ngày để nước trong chai nhựa, đã có hàng trăm hợp chất có thể thẩm thấu vào nước, trong đó có những chất bị nghi ngờ gây rối loạn nội tiết hoặc ung thư.

Đặc biệt, việc đun nóng chai nhựa có thể làm tăng đáng kể lượng vi nhựa phát sinh. Một nghiên cứu năm 2020 ghi nhận quá trình khử trùng bình sữa trẻ em có thể giải phóng từ 1,3 đến 16,2 triệu hạt vi nhựa mỗi lít.

(Tổng hợp)