Trong căn bếp của nhiều gia đình Việt, búi sắt thường được sử dụng để làm sạch xoong nồi, bát đĩa, đặc biệt là những vật dụng bị bám dầu mỡ hoặc thức ăn cháy khét. Với cấu tạo từ các sợi kim loại, búi sắt có khả năng đánh bật những vết bẩn cứng đầu mà đôi khi miếng rửa bát thông thường khó xử lý.

Tuy nhiên, không phải ai cũng chú ý đến tình trạng của búi sắt sau một thời gian sử dụng. Nhiều gia đình vẫn giữ lại những búi sắt đã cũ, bị bung sợi hoặc dùng chung một chiếc để cọ rửa nhiều loại vật dụng khác nhau.

Trên thực tế, các cơ quan quản lý an toàn thực phẩm và nhà sản xuất đồ gia dụng đã đưa ra những khuyến cáo liên quan đến việc sử dụng, vệ sinh và bảo quản loại dụng cụ này.

Những sợi kim loại nhỏ có thể trở thành mối nguy ít người để ý

Một trong những vấn đề đáng lưu ý khi sử dụng búi sắt là nguy cơ các sợi kim loại bị bong, đứt trong quá trình cọ rửa.

Theo báo cáo kiểm tra vệ sinh thực phẩm ngày 4/3/2025 do chính quyền thành phố Norwich (Anh) công bố, cơ quan chức năng từng ghi nhận tình trạng các sợi kim loại bị lỏng trên dụng cụ cọ rửa tại một cơ sở kinh doanh thực phẩm.

Trong báo cáo, cơ quan kiểm tra khuyến nghị thường xuyên kiểm tra các dụng cụ làm sạch như búi cọ bằng kim loại, nhựa và bàn chải để phát hiện dấu hiệu xuống cấp. Nguyên nhân là những mảnh kim loại hoặc nhựa nhỏ có thể bong ra, lẫn vào thực phẩm và gây nguy cơ thương tích cho người sử dụng.

Dù ghi nhận trên xuất phát từ hoạt động kiểm tra một cơ sở kinh doanh thực phẩm, cảnh báo này cũng là điều các gia đình có thể tham khảo trong sinh hoạt hằng ngày. 

Sau thời gian dài sử dụng, búi sắt có thể bị biến dạng, bung hoặc đứt sợi, nhất là khi thường xuyên phải chà xát mạnh vào những vết bẩn cứng đầu. Nếu không chú ý kiểm tra, các mảnh kim loại nhỏ có nguy cơ mắc lại trên bề mặt xoong nồi, bát đĩa.

Vì vậy, thay vì cố tận dụng đến khi búi sắt hư hỏng hoàn toàn, người dùng nên chủ động thay mới khi phát hiện dấu hiệu xuống cấp. Sau khi cọ rửa, các vật dụng cũng cần được tráng kỹ bằng nước sạch để loại bỏ cặn bẩn và những mảnh vật liệu có thể còn sót lại.

Không phải loại xoong nồi, bát đĩa nào cũng thích hợp để cọ bằng búi sắt

Bên cạnh nguy cơ bong sợi kim loại, việc sử dụng búi sắt không đúng cách còn có thể ảnh hưởng đến độ bền của các vật dụng nhà bếp.

Cổng thông tin điện tử của cơ quan tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng Việt Nam thông tin, một trong những sai lầm khi vệ sinh nồi inox là dùng búi sắt chà xát quá mạnh.

Cơ quan này khuyến nghị, đối với nồi bị cháy khét, người dùng nên ngâm với nước ấm để vết cháy mềm ra rồi sử dụng miếng cọ mềm để làm sạch. Trường hợp vết bẩn cứng đầu buộc phải dùng búi sắt, cần chà nhẹ tay nhằm hạn chế làm xước bề mặt nồi. Tốt hơn hết, nên ưu tiên những miếng rửa bát hoặc khăn mềm.

Đặc biệt, các gia đình cần thận trọng với chảo chống dính. Theo hướng dẫn sử dụng của hãng đồ gia dụng Tefal, không nên dùng miếng cọ kim loại, búi thép hoặc vật liệu có tính mài mòn mạnh để vệ sinh các loại chảo có lớp phủ chống dính. Việc chà xát có thể gây trầy xước, ảnh hưởng đến chất lượng bề mặt và làm giảm tuổi thọ sản phẩm.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa búi sắt hoàn toàn không có công dụng trong nhà bếp. Theo tài liệu kỹ thuật của hãng 3M, một số sản phẩm búi cọ inox được thiết kế để làm sạch xoong nồi, khay nướng, vỉ nướng và những vết thức ăn cháy bám cứng đầu.

Dù vậy, nhà sản xuất cũng lưu ý không nên sử dụng loại búi cọ này trên những bề mặt được đánh bóng hoặc dễ trầy xước. Điều quan trọng là lựa chọn dụng cụ vệ sinh phù hợp với chất liệu và hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm.

Dùng búi sắt thế nào để bảo đảm vệ sinh và an toàn?

Ngoài việc lựa chọn đúng bề mặt cọ rửa, cách vệ sinh và bảo quản búi sắt sau mỗi lần sử dụng cũng là vấn đề các gia đình cần quan tâm.

Theo hướng dẫn kỹ thuật của 3M đối với sản phẩm búi cọ inox Scotch-Brite, sau khi sử dụng, người dùng cần loại bỏ thức ăn thừa mắc trong búi cọ, rửa với nước có xà phòng để làm sạch dầu mỡ, sau đó tráng kỹ bằng nước sạch. Tiếp đến, cần giũ bỏ nước thừa và để dụng cụ khô tự nhiên.

Đây là bước không nên bỏ qua bởi trong quá trình cọ rửa, vụn thức ăn và dầu mỡ có thể mắc lại giữa những sợi kim loại. Nếu chỉ xả qua nước rồi tiếp tục sử dụng, cặn bẩn bên trong có thể không được loại bỏ hết.

Vấn đề vệ sinh dụng cụ cọ rửa cũng được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đề cập trong dự thảo hướng dẫn năm 2017 về kiểm soát vi khuẩn Listeria monocytogenes tại các cơ sở chế biến thực phẩm ăn liền.

Theo tài liệu này, các miếng cọ rửa cần được thay thường xuyên, giữ khô khi không sử dụng hoặc bảo quản bằng phương pháp vệ sinh phù hợp. FDA cũng khuyến nghị không sử dụng dụng cụ từng dùng để làm sạch sàn nhà, cống rãnh cho các bề mặt tiếp xúc với thực phẩm.

Mặc dù đây là hướng dẫn dành cho cơ sở chế biến thực phẩm, không phải quy định bắt buộc đối với hộ gia đình, nguyên tắc hạn chế nhiễm bẩn chéo vẫn có giá trị tham khảo.

Trong sinh hoạt hằng ngày, các gia đình nên sử dụng riêng dụng cụ rửa bát, xoong nồi với dụng cụ vệ sinh bồn thoát nước hoặc những khu vực nhiều chất bẩn. Đồng thời, không nên để búi sắt ẩm bẩn kéo dài và cần thay mới khi xuất hiện tình trạng bung sợi, gỉ sét hoặc không thể làm sạch.

Với bát đĩa thông thường, có thể ưu tiên khăn mềm, miếng rửa bát ít gây trầy xước hoặc bàn chải phù hợp. Những chiếc xoong nồi bám thức ăn lâu ngày cũng nên được ngâm nước ấm để làm mềm vết bẩn trước khi vệ sinh, thay vì lập tức dùng lực mạnh để chà rửa.