Ớt là một trong những loại cây thường được các gia đình lựa chọn trồng tại nhà. Cây không đòi hỏi diện tích quá lớn, có thể sống trong chậu, thùng xốp và nếu chăm sóc phù hợp còn có thể cho quả trong thời gian khá dài.

Việc tự tay gieo hạt, chăm cây rồi hái những quả ớt ngay trước bữa ăn cũng khiến nhiều người có cảm giác yên tâm hơn. Tuy nhiên, "tự trồng" không đồng nghĩa thực phẩm mặc nhiên an toàn. Đất, nguồn nước, phân bón, cách xử lý sâu bệnh và thao tác khi thu hoạch đều có thể tác động đến những quả ớt cuối cùng được đưa lên bàn ăn. 

Đừng chỉ nhìn cây ớt, hãy chú ý cả đất và phân bón

Một trong những khâu đầu tiên cần quan tâm là đất trồng, đặc biệt đối với các gia đình tận dụng đất lấy từ những khu vực xung quanh nhà để đổ vào chậu hoặc thùng xốp.

Theo Penn State Extension (Đại học Bang Pennsylvania, Mỹ), đất tại một số khu vực đô thị có thể chịu ảnh hưởng từ lịch sử sử dụng đất trước đó và tiềm ẩn các chất ô nhiễm như chì, asen, thuốc bảo vệ thực vật hoặc những tác nhân khác. Cơ quan này khuyến cáo không nên trồng thực phẩm tại những khu đất có nguy cơ, chẳng hạn gần một số công trình cũ, khu vực từng có hoạt động công nghiệp hoặc những nơi không rõ nguồn đất. Nếu nghi ngờ, người trồng có thể kiểm tra đất hoặc sử dụng luống, chậu chứa đất sạch.

Điều đó đồng nghĩa việc một cây ớt vẫn xanh tốt chưa thể dùng để khẳng định nguồn đất hoàn toàn phù hợp để sản xuất thực phẩm.

Phân bón cũng là vấn đề cần chú ý. Với tâm lý muốn trồng cây theo cách "tự nhiên", một số gia đình có thể tận dụng phân gia súc, gia cầm. Tuy nhiên, không nên dùng phân chuồng tươi trực tiếp cho cây trồng lấy thực phẩm. 

Quy trình sử dụng phân bón cho sản xuất rau an toàn được Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đăng tải sử dụng phân chuồng đã ủ hoai mục, thay vì phân chuồng tươi. Penn State Extension cũng cảnh báo phân động vật chưa được ủ đúng cách có thể mang các vi khuẩn như E. coli và Salmonella.

University of Minnesota Extension cũng đưa ra lưu ý tương tự với cây ớt: nên sử dụng phân chuồng đã hoai hoặc compost, không dùng phân tươi do nguy cơ chứa vi khuẩn có hại. Đồng thời, bón quá nhiều đạm có thể khiến cây phát triển um tùm phần lá nhưng chậm cho quả.

Cây bị sâu bệnh, không nên tùy tiện phun thuốc rồi hái quả ăn

Cây ớt có thể gặp nhiều loại sâu bệnh trong quá trình sinh trưởng. Trong đó, bệnh thán thư hay còn gọi là bệnh đen trái là một vấn đề đáng chú ý, đặc biệt khi cây đang cho quả.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, biểu hiện ban đầu có thể là những vết ướt trên quả, sau đó xuất hiện đốm tròn hoặc bầu dục, phần bệnh bị lõm và đổi màu. Bệnh có khả năng làm thối quả và lây lan nhanh.

Cơ quan chuyên môn khuyến cáo áp dụng đồng thời nhiều giải pháp như tỉa cành giúp cây thông thoáng, trồng với mật độ phù hợp, không bón thừa phân đạm và thu hái những quả đã mắc bệnh để tiêu hủy. Khi cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phải chọn đúng thuốc, chỉ phun khi thực sự cần thiết và tuân thủ nguyên tắc sử dụng thuốc an toàn.

Đây là điểm đặc biệt đáng lưu ý với cây ớt trồng tại gia đình. Số lượng chỉ một vài chậu không có nghĩa người trồng có thể tùy ý mua thuốc về phun, tăng liều hay hái quả ngay sau khi xử lý.

Bởi vậy, nếu phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, người trồng cần đọc kỹ nhãn, sử dụng đúng đối tượng, đúng liều lượng và đặc biệt tuân thủ thời gian cách ly được hướng dẫn. Không nên tự đặt ra một mốc chung như "đợi vài ngày là ăn được", bởi thời gian này có thể khác nhau tùy sản phẩm và cách sử dụng.

Ớt vừa hái trên cây xuống vẫn nên rửa trước khi ăn

Một thói quen khác khá dễ gặp là hái quả ớt trong vườn rồi sử dụng ngay vì cho rằng cây nhà trồng, không mua ngoài chợ nên không cần rửa.

Tuy nhiên, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo tất cả rau quả tươi nên được rửa kỹ dưới vòi nước sạch trước khi chế biến hoặc ăn, kể cả rau quả được trồng tại nhà. Rau quả có thể tiếp xúc với vi khuẩn từ đất, nước trong quá trình sinh trưởng hoặc bị nhiễm bẩn trong quá trình thu hoạch, bảo quản và chế biến.

FDA đồng thời khuyến cáo không dùng xà phòng, chất tẩy rửa hoặc các sản phẩm rửa rau quả thương mại để thay cho nước sạch. Những phần bị dập, hỏng nên được loại bỏ; sản phẩm có dấu hiệu thối nên bỏ đi.

Với những giống ớt cay, người hái và chế biến cũng cần chú ý bảo vệ bản thân. University of Minnesota Extension khuyến cáo nên đeo găng khi thu hoạch ớt cay, rửa tay sau khi tiếp xúc và trước khi chạm vào mắt. Nguyên nhân là capsaicin - hợp chất tạo cảm giác cay - có thể gây kích ứng da và mắt.

Gia đình có trẻ nhỏ càng nên đặt những chậu ớt cay ở vị trí phù hợp, tránh để trẻ tự hái quả rồi vô tình đưa tay lên mắt hoặc mặt.